Uzasadnienie
Naczelnik Miasta i Gminy w S. Ś. decyzją z dnia 6 kwietnia 1984 r. GW-724/23/84, wydaną na podstawie art. 97 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230/ i par. 12 ust. 1 i 2 oraz par. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 września 1976 r. w sprawie melioracji wodnych /Dz.U. nr 31 poz. 1982/, wezwał Bolesława M., Dyrektora Rejonu Dróg Publicznych w K., do przeprowadzenia w terminie do 15 czerwca 1984 r. konserwacji i naprawy urządzeń melioracyjnych szczegółowych na gruntach własnych, to jest konserwacji gruntowej rowu R-D o długości 1900 m przy drodze X-23 /z S. Ś. do S./ przez odmulenie warstwy do 0,4 m w gruncie.
Rejon Dróg Publicznych w K. wniósł do Wojewody Wałbrzyskiego odwołanie od tego rozstrzygnięcia, twierdząc, że przepisy prawa wodnego nie odnoszą się do budownictwa komunalnego - specjalnego, którego elementem jest rów przydrożny, odwadniający korpus drogowy i nawierzchnię. Według odwołującego się, prawo wodne reguluje kwestię utrzymania i eksploatacji urządzeń melioracji i odnosi się do właścicieli nieruchomości i gruntów rolnych. Prace przy pogłębianiu rowów przydrożnych na wskazanym odcinku są przewidziane w planie na 1985 r., a wcześniejsze wykonanie tych robót będzie możliwe tylko w razie przyjęcia zlecenia na ich realizację przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w B. K. Odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia 24 maja 1984 r. nr WRGŻ. L-1-2225/2a/20/84, wydaną z upoważnienia Wojewody Wałbrzyskiego, utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w S. Ś. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, że rów przydrożny drogi X-23 na odcinku 1900 m jest równocześnie rowem melioracyjnym, objętym ewidencją urządzeń melioracji szczegółowych we wsi S. pod symbolem R-D. Rów ten odprowadza wody z rowów melioracyjnych i jego niedrożność uniemożliwia funkcjonowanie tych urządzeń. Rów ten jest także urządzeniem melioracyjnym i obowiązek jego konserwacji wynika z przepisów prawa wodnego.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Rejon Dróg Publicznych domagał się uchylenia decyzji organów administracji obu instancji, wywodząc, że rozstrzygnięcia te są niezgodne z ustawą o drogach publicznych i prawem wodnym. Umieszczenie w pasie drogowym drogi państwowej urządzeń nie związanych z gospodarką drogową może nastąpić tylko za zezwoleniem Rejonu Dróg Publicznych, wydanym na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o drogach publicznych.
Skarżący nie wydawał takiego zezwolenia na wykorzystanie rowu przy drodze X-23 jako urządzenia melioracyjnego. artykuł 97 ust. 1 prawa wodnego stwierdza, że utrzymanie i eksploatacja urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli nieruchomości, a jeżeli są położone na terenie działania spółki wodnej - ich utrzymanie i eksploatacja należy do spółki. Jeżeli rów przy drodze X-23 spełnia funkcje rowu melioracyjnego, to obowiązek jego utrzymania w tym zakresie obciąża zainteresowanych w jego właściwym funkcjonowaniu jako urządzenia melioracyjnego, a więc właściciel meliorowanych gruntów lub spółkę wodną. stan rowu na odcinku wskazanym do konserwacji zapewnia właściwe odwodnienie jezdni drogi X-23.
Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do przesłania skargi do Sądu wraz z materiałami sprawnie, nie ustosunkowając się do zarzutów zawartych w skardze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpatrywanej sprawie jest niewątpliwe, że rów przydrożny drogi X-23 na odcinku 1900 m od S. Ś. do S. spełnia równocześnie funkcję rowu melioracyjnego; odprowadza wodę nie tylko z drogi, lecz także z innych rowów melioracyjnych i jest objęty ewidencją urządzeń melioracji szczegółowych wsi S. Organy administracji są uprawnione do wydawania decyzji administracyjnych zawierających nakazy lub zakazy tylko wówczas, gdy uprawnienie takie wynika z aktu prawnego ranki ustawowej lub z przepisu stanowiącego akt wykonawczy do ustawy. Wywody strony skarżącej sprowadzają się do twierdzenia, że brak jest podstawy prawnej do nakazania Rejonowi Dróg Publicznych przeprowadzenia konserwacji i naprawy urządzeń melioracyjnych szczegółowych - rowu R-D przez odmulenie warstwy do 0,4 m natomiast Naczelnik Miasta i Gminy w S. Ś., powołał się w swej decyzji na art. 97 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230/ oraz par. 12 ust. 1 i 2 oraz par. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 września 1976 r. w sprawie melioracji wodnych /Dz.U. nr 31 poz. 181/, zaś w rozstrzygnięciu organu odwoławczego nie wskazano jego podstawy materialnoprawnej, lecz przytoczono jedynie art. 138 par. 1 Kpa oraz przepisy kompetencyjne - par. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 1977 r. w sprawie nadzoru i kontroli gospodarki wodnej /Dz.U. nr 19 poz. 78/. Rozważyć zatem należy, czy w świetle obowiązujących przepisów na Rejonie Dróg Publicznych ciąży obowiązek utrzymania i konserwacji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, przebiegających rowem przydrożnym, i czy terenowy organ administracji państwowej może nakazać Rejonowi Dróg Publicznych wykonanie tego obowiązku. Stosownie do art. 97 ust. 1 prawa wodnego utrzymanie melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli nieruchomości, a jeżeli są położone na terenie działania spółki wodnej, ich utrzymanie i eksploatacja należy do spółki. Artykuł 18 ust. 1 pkt 4 tego prawa natomiast stanowi, że przez zainteresowanych właścicieli nieruchomości rozumie się właścicieli gruntów, na które wywierają dodatni wpływ urządzenia melioracji wodnych szczegółowych, przy czym w myśl art. 18 ust. 2 pkt 2 tej ustawy przepisy dotyczące właścicieli stosuje się odpowiednio do posiadaczy. z kolei z art. 18 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 20 poz. 90/ i z par. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1975 r. w sprawie dostosowania organizacji zarządzania drogami publicznymi do podziału administracyjnego Państwa /Dz.U. nr 22 poz. 119/ wynika, że urządzenia odwadniające dróg publicznych wchodzą w skład pasa drogowego, którego ochrona i utrzymanie należy do rejonów dróg publicznych. Sporne urządzenie melioracji szczegółowej przebiega rowem odwadniającym drogi X-23 i znajduje się w pasie tej drogi. Rejon Dróg Publicznych w K. nie jest zobowiązany do utrzymania tego rowu jako urządzenia melioracyjnego na podstawie art. 97 ust. 1 prawa wodnego, ponieważ nie jest właścicielem /posiadaczem/ takich gruntów, na które to urządzenie melioracyjne wywiera dodatni wpływ. To rów przydrożny, służący przede wszystkim odwodnieniu drogi, został wykorzystany jako urządzenie melioracji szczegółowej. Cały system melioracyjny, którego część stanowi sporny rów, służy odwodnieniu gruntów rolnych, których strona skarżąca nie posiada, a nie potrzebom drogi będącej w zarządzie Rejonu Dróg Publicznych w K. Podkreślić przy tym trzeba, że urządzenia drogowe zajmują w stosunku do urządzeń melioracyjnych pozycję niejako nadrzędną i tylko w wyjątkowych sytuacjach może zdarzyć się, że system odwadniający drogę będzie odprowadzał wodę przy wykorzystaniu rowów melioracyjnych, co nie zachodzi w rozpatrywanym przypadku. paragraf 4 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Gospodarki Komunalnej z dnia 8 lutego 1963 r. w sprawie ochrony dróg publicznych i technicznych urządzeń drogowych /Dz.U. nr 8 poz. 48/ stanowi., że odprowadzenie wody do rowu drogowego za pośrednictwem urządzeń melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa może nastąpić za zgodą właściwego zarządu drogi, ponieważ takie odprowadzenie wody zostało zaliczone do czynności, które mogą powodować niszczenie lub uszkodzenie urządzeń drogi lub zmniejszenie trwałości tych urządzeń /par. 2 ust. 1 pkt 6/.
Reasumując stwierdzić należy, że określony w art. 97 ust. 1 prawa wodnego obowiązek utrzymania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, gdy urządzenia te przebiegają rowem przydrożnym, nie należy do zarządcy drogi, chyba że zarządca drogi jest posiadaczem gruntów, na które urządzenia melioracyjne wywierają dodatni wpływ. Zakres obowiązków zarządcy drogi w przedmiocie utrzymania urządzeń drogowych oraz możliwość doprowadzenia do realizacji tych obowiązków przez wydanie decyzji administracyjnych powinny być oceniane w świetle przepisów cytowanej ustawy o drogach publicznych i aktów wykonawczych do tej ustawy.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja oraz utrzymanie przez nią w mocy rozstrzygnięcie organu administracji I instancji zostały podjęte z naruszeniem art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230/ mającym wpływ na wynik sprawy, w związku z czym Sąd uchylił te decyzje na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.