Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest decyzja Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 23 maja 1985 r. nr GR.II.Pw-7011/1/85 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Gminy w P. z dnia 4 kwietnia 1985 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji tegoż Naczelnika z dnia 4 lutego 1984 r., wyznaczającej Jerzego K. kandydatem na nabywcę gruntów Państwowego Funduszu Ziemi na działkach nr 358, 640/2 i 646/1 o powierzchni łącznej 0,57 ha oraz części działki zabudowanej nr 357, położonych we wsi R. Tą samą decyzją został wówczas wyznaczony kandydatem na nabywcę części działki zabudowanej nr 357/1 o powierzchni 0,89 ha /w całości działka ta miała 0,1927 ha/ Edward D., właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni około 12 ha.
Przed zrealizowaniem tej decyzji i zawarciem umowy kupna Jerzy K. w maju 1984 r. wyjechał na pobyt czasowy do RFN, ustanawiając pełnomocnika do zawarcia umowy i podejmowania wszystkich czynności związanych z nabyciem tych nieruchomości, a następnie pismem z dnia 12 lutego 1985 r. powiadomił Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu, że jego pobyt za granicą przedłuży się na czas bliżej nieokreślony i prosił o zawarcie umowy z jego pełnomocnikiem. Z pisma Anny B., siostry Jerzego K., wynika, że jego pobyt w RFN może ulec przedłużeniu nawet do kilku lat, gdyż ma tam możliwość zarobkowania.
Decyzją z dnia 4 kwietnia 1985 r. Naczelnik Gminy w P. na podstawie art. 162 par. 1 pkt 1 Kpa stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia 4 lutego 1984 r. w części dotyczącej wyznaczenia Jerzego K. kandydatem na nabywcę oznaczonych tam nieruchomości. Uzasadniono to tym, iż Jerzy K. wyjechał do RFN, nie zawiadamiając o wyjeździe i terminie powrotu, i tam pozostaje do tej pory. Dzierżawa przez niego spornych działek wygasła z dniem 31 sierpnia 1984 r. W interesie społecznym leży, by stwierdzić wygaśnięcie decyzji uprawniającej, a nie zawierać umowy nabycia nieruchomości z upoważnionym pełnomocnikiem.
Od tej decyzji wniósł odwołanie pełnomocnik Jerzego K., podając, że organy administracji powstrzymały się od zawarcia tej umowy z nim, mimo prawidłowego umocowania go do zawarcia tego aktu i braku przyczyn, z których powodu umowa o przeniesienie własności nieruchomości nie mogłaby być zawarta. Wywodził, że Jerzy K. jest nadal obywatelem polskim, a jego czasowy pobyt za granicą tylko uległ przedłużeniu.
Odwołania nie uwzględniono i decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 23 maja 1985 r. nr GR.II.Pw-7011/1/85 decyzję organu I instancji utrzymano w mocy, podając w uzasadnieniu, że Jerzy K. przebywa poza granicami kraju ponad rok i nie byłoby zasadne zbywanie nieruchomości rolnej osobie przebywającej za granicą, która osobiście w gospodarstwie pracować nie będzie. Na grunty PFZ jest duże zapotrzebowanie wśród miejscowych rolników. Wysunięto też wątpliwość, czy z nieruchomości przeznaczonych uprzednio dla Jerzego K. można utworzyć gospodarstwo zdolne do towarowej produkcji, zwłaszcza że obejmują one dwie działki siedliskowe o pow. 0,26 ha, a więc pozostała część stanowi obszar mały i gospodarstwo nie mogłoby być rentowne.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Jerzego K. podniósł zarzut nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn przewidzianych w art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa /bez bliższego uzasadnienia/ oraz to, iż decyzja organu I instancji została wydana na skutek sugestii Urzędu Wojewódzkiego.
W odpowiedzi na skargę podkreślono, że z naruszeniem przepisów prawa wyznaczono Jerzego K. kandydatem na nabywcę dwóch samodzielnych działek zabudowanych oraz, że byłoby niecelowe i sprzeczne z interesem społecznym zbywanie nieruchomości rolnej osobie przebywającej poza granicami kraju, która osobiście nie będzie jej użytkować.
Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 162 Kpa na organie administracji I instancji ciąży obowiązek stwierdzenia wygaśnięcia wydanej przez niego decyzji, jeżeli stała się ona bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji leży w interesie społecznym /art. 162 par. 1 pkt 1 Kpa/. Powstaje zagadnienie, w jakiej sytuacji należy uznać, że decyzja stała się bezprzedmiotowa. Wydaje się, iż chodzi o sytuację, w której na przykład niemożliwe stało się zrealizowanie celu, jaki organ administracji miał na względzie przy jej wydaniu. Może to stać się wskutek braku przedmiotu, którego dotyczyła decyzja /np. spłonął lokal będący przedmiotem przydziału/, utraty przez stronę kwalifikacji niezbędnych do wykonywania uprawnień wynikających z decyzji, przy braku odpowiedniego przepisu prawa materialnego, albo też, gdy ze względu na powstałe inne okoliczności zrealizowanie celu stało się niemożliwe.
Decyzja o wyznaczeniu kandydata na nabywcę nieruchomości rolnych ma na celu zawarcie umowy przeniesienia własności państwowej nieruchomości rolnej na osobę fizyczną, która dzięki posiadanym kwalifikacjom zapewni utworzenie z nabytych nieruchomości, lub łącznie z posiadanymi, gospodarstwa rolnego zdolnego do towarowej produkcji rolnej.
Z istoty zasad konstytucyjnych PRL, w tym nowo wprowadzonej do Konstytucji PRL w 1983 r. w art. 15 pkt 3 zasady głoszącej otoczenie opieką indywidualnych, rodzinnych gospodarstw pracujących chłopów, a także z przepisów kodeksu cywilnego o obowiązku posiadania kwalifikacji i ograniczeniu obszaru nieruchomości rolnych nabywców /art. 160 i art. 161 Kc/ wynika, że nieruchomości te nie mogą być nabywane w celu tezauryzacyjnych ani w celach zabezpieczenia się na przyszłość, a jedynie w celu zorganizowania i realizowania produkcji rolnej osobiście przez nabywcę państwowych nieruchomości rolnych. Skoro więc nie może być osiągnięty cel, jaki przyświecał wydaniu decyzji o wyznaczeniu Jerzego K. na kandydata na nabywcę, to jest nabycie przez niego państwowej nieruchomości rolnej w drodze zawarcia umowy notarialnej dla wykorzystania tych nieruchomości do prowadzenia gospodarstwa rolnego, zdolnego do towarowej produkcji rolnej, ponieważ od półtora roku Jerzy K. przebywa za granicą, zapowiadając nadto dalszy długotrwały tam pobyt, to należy uznać, iż decyzja omawiana wyżej stała się bezprzedmiotowa, przy czym jest oczywiste, że leży w interesie społecznym, by decyzja ta nie została zrealizowana, gdyż wywołałoby to oburzenie miejscowych rolników, oczekujących na możliwość nabycia państwowej nieruchomości rolnej.
W odniesieniu do zarzutów skargi należy zauważyć, iż zarzut, że zaskarżona decyzja dotyczy sprawy rozstrzygniętej, jest bezpodstawny, gdyż decyzja ta nie rozstrzyga, kto będzie kandydatem na nabywcę nieruchomości, lecz z mocy wyraźnego przepisu prawa kasuje decyzję poprzednio wydaną w tym przedmiocie, gdyż stwierdza jej wygaśnięcie.
Reasumując, skoro skarga okazała się nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa.