Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 3 września 1993 r., SA/Wr 560/93

Teza

Obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej powstaje w chwili zaistnienia jednego ze zdarzeń ustanowionych w art. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.

Rozwiązanie umowy dzierżawy przed upływem okresu, na jaki została zawarta, nie stanowi podstawy do proporcjonalnego ograniczenia kwoty opłaty skarbowej.

Sentencja

1. oddala skargę.

Uzasadnienie

Pismem z 3.11.1992 r. W. K. wystąpił do Urzędu Skarbowego o zwrot opłaty skarbowej uiszczonej w kwocie 23.250.000 zł od umowy dzierżawy działki gruntu zawartej ze Spółdzielnią Mieszkaniową w celu wybudowania pawilonu handlowego. Wobec niewywiązywania się przez Spółdzielnię z warunków umowy, W. K. umowę wypowiedział, na co Spółdzielnia wyraziła zgodę pismem z 17.8.1992 r., zwracając część uiszczonego czynszu dzierżawnego.

Urząd Skarbowy decyzją z 4.12.1992 r. odmówił uchylenia decyzji wydanej w sprawie wymiaru opłaty skarbowej i wskazał na przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej, stosownie do którego opłata skarbowa podlega zwrotowi tylko w przypadku nieważności czynności cywilnoprawnej lub stwierdzenia tej nieważności prawomocnym orzeczeniem sądu.

Odwołując się od decyzji Urzędu Skarbowego, W. K. wnosił o jej uchylenie twierdząc, że w sprawie niniejszej czynność cywilnoprawna była nieważna; została przez strony rozwiązana, co jest równoznaczne z jej nieważnością dla stron umowy oraz dla Urzędu Skarbowego i co powinno spowodować zwrot uiszczonej od tej czynności opłaty skarbowej.

Izba Skarbowa decyzją z 19.2.1993 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazano, iż ani czynność cywilnoprawna w tej sprawie zawarta nie była nieważna, ani nie stwierdzono jej nieważności w drodze orzeczenia sądu, jak również nie uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli. Umowa dzierżawy została rozwiązana na wniosek W. K. za zgodą Spółdzielni Mieszkaniowej, co spowodowało ustanie skutków prawnych oświadczenia woli, a nie ich unieważnienie.

W skardze wniesionej do NSA na decyzję Izby Skarbowej, W. K. domagał się jej uchylenia; jeżeli zaś nie istnieją podstawy prawne do orzeczenia zwrotu pobranej opłaty skarbowej - sugerował zmianę ustawy o opłacie skarbowej jako niesprawiedliwej dla obywateli.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o opłacie skarbowej. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy zawiera wykaz sytuacji, których zaistnienie powoduje powstanie obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. I tak, opłacie skarbowej podlegają: działania stron podejmowane w sprawach indywidualnych z zakresu administracji państwowej, czynności cywilnoprawne, dokumenty oraz orzeczenia sądów. Przepis ten w pkt 2 lit. "b" przewiduje pobranie opłaty skarbowej od umowy dzierżawy. Z mocy omawianego przepisu, już samo zawarcie czynności cywilnoprawnej, jako wystąpienie jednego ze zdarzeń wskazanych w tym przepisie, powoduje powstanie obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Zatem tylko wyraźny przepis ustawy może ukształtować uprawnienie strony do żądania zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej. Sytuacje, w których można dochodzić zwrotu opłaty, zostały wyczerpująco uregulowane w przepisie art. 13 ustawy o opłacie skarbowej.

Stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 lit. "a" mającego zastosowanie w sprawie niniejszej, opłata skarbowa podlega zwrotowi, jeżeli:

• czynność cywilnoprawna jest nieważna,
• nieważność czynności cywilnoprawnej została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem Sądu,
• gdy w wyniku nieważności względnej doszło do uchylenia skutków prawnych oświadczenia woli.

W sprawie niniejszej jest niesporne, że skarżący W. K. zawarł 4.2.1992 r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową umowę dzierżawy działki gruntu na okres 15 lat, którą to umowę następnie wypowiedział 8.6.1992 r., w wyniku czego doszło do jej rozwiązania 30.6.1992 r. za zgodą Spółdzielni. Rozwiązanie umowy w wyniku oświadczenia woli złożonego przez obie strony nie odpowiada żadnej z sytuacji prawnych wymienionych w powołanym przepisie art. 13 ust. 1 pkt 3 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej. Sformułowanie zaś tego przepisu nie pozwala na dokonanie interpretacji rozszerzającej. W sposób wyraźny bowiem, ustawodawca powiązał możliwość zwrotu pobranej opłaty od czynności cywilnoprawnej jedynie z wystąpieniem przypadku nieważności bezwzględnej lub względnej czynności. Każdy inny przypadek ustania stosunku cywilnoprawnego nie stwarza podstawy do orzeczenia zwrotu pobranej opłaty skarbowej.

Poza brakiem podstaw prawnych do żądania zwrotu całej opłaty skarbowej w sytuacji ustania skutków czynności cywilnoprawnych, stwierdzić trzeba, że ustawa o opłacie skarbowej nie przewiduje wpływu okresu trwania umowy na wysokość opłaty skarbowej. Przepis art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o opłacie skarbowej stwierdza, iż podstawę obliczenia opłaty skarbowej przy umowie dzierżawy stanowi wartość świadczeń dzierżawcy ponoszonych na rzecz wydzierżawiającego za czas, na jaki umowa została zawarta. Stąd też fakt rozwiązania umowy dzierżawy, przed upływem okresu, na jaki została zawarta, nie stanowi podstawy do proporcjonalnego ograniczenia kwoty opłaty stosownie do czasu faktycznego trwania stosunku cywilnoprawnego. Również więc z tego powodu nie istnieje możliwość domagania się zwrotu opłaty skarbowej, uiszczonej od czynności cywilnoprawnej rozwiązanej przez strony przed upływem okresu, na jaki została zawarta.

W świetle powyższych wywodów, zarzuty skargi okazały się niezasadne, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do jej oddalenia po myśli przepisu art. 207 par. 5 Kpa.