Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 19 października 1984 r., SA/Wr 585/84

Teza

1. Granice upoważnienia z art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 14 poz. 113/ nie będą przekroczone ze względu na na reguły logiki formalnej jeżeli można w sposób uprawniony wykazać,że zakres pojęciowy kategorii "pochodzenie społeczne" jest węższy lub tożsamy - a więc mieści się w treści pojęcia "losowych lub środowiskowych zróżnicowań przygotowania kandydatów".
2. Pogląd wedle którego przepisy wykonawcze wykraczają poza zakres ustawowego upoważnienia do wydawania takich przepisów zakłada, iż uwarunkowania losowe lub środowiskowe odnoszą się do sytuacji pojedynczych osób lub ograniczonych ich grup, natomiast kategoria pochodzenia społecznego dotyczy całej warstwy lub klasy społecznej, a w ujęciu omawianej regulacji nawet dwóch najliczniejszych klas zajmujących pozycję hegemonicznych sił społecznych /art. 4 ust. Konstytucji PRL/. W takim znaczeniu jest to więc kategoria zdecydowanie szersza od wymienionej w delegacji z art. 86 ust. 5 ustawy.
3. Według ogólnopolskiej formy językowej wyrażenia "pochodzenie społeczne", "pochodzenie z grupy społecznej" i "pochodzenie ze środowiska społecznego" mają charakter synonimiczny. Ponieważ w języku prawnym lub prawniczym nie nadano innego znaczenia powyższym wyrażeniom, przeto w ocenie sądu więcej istotnych argumentów przemawia za tym stanowiskiem, według którego kategoria "pochodzenia społecznego" jako kryterium preferowania kandydatów na studia jest węższa, a więc mieści się w zakresie pojęcia "środowiskowego zróżnicowania" ich przygotowania.
4. Wyrażona w art. 67 ust. 2 Konstytucji PRL zasad równości wobec prawa nie może być odrywana od swego ustrojowego i społecznego podłoża. Należy ją rozumieć jako zakaz dyskryminacji prawnej, a także jako zakaz nieuzasadnionego uprzywilejowania z tych powodów. Wsparcie dla takiej argumentacji zdaje się dostarczać przepis art. 81 ust. 2 Konstytucji PRL zabraniający "jakiegokolwiek bezpośredniego lub pośredniego uprzywilejowania". Jednostki wymienione w art. 67 ust. 2 m.in. pochodzenie społeczne nie powinny wprawdzie różnicować praw obywatelskich PRL ale nie są też objęte zakazem "jakichkolwiek" uprzywilejowań, co może oznaczać dopuszczalność uzasadnionego uprzywilejowania. Rozwiązanie prawne przyznające punkty preferencyjne młodzieży robotniczej i chłopskiej nie może być zatem traktowane jako posunięcie dyskryminujące warstwę inteligencką i inne - pośrednie - grupy społeczne, lecz jako uzasadnione uprzywilejowanie wynikające z realnie istniejącej potrzeby wyrównywania szans w dostępie do wiedzy, a więc stworzenia warunków korzystania z "równych praw" w tej dziedzinie.
5. Upoważnienie ustawowe z art. 86 ust. 5 cyt. ustawy nie ustala wymogów co do formy aktu prawnego, którym właściwy minister "może określać inne warunki" mogące mieć wpływ na dopuszczenie do odbycia studiów a ogłoszenie tego typu aktu prawnego w organie promulgacyjnym nie jest warunkiem jego mocy obowiązującej.
6. Ze względu na wykształcenie rodziców trudno byłoby zaliczyć ich do warstwy inteligenckiej w socjologicznym, czy nawet językowym znaczeniu tego pojęcia. Jednakże słusznie zwrócono uwagę na bezzasadność wiązania poziomu wykształcenia i pochodzenia społecznego rodziców z ich aktualnym statusem społeczno-zawodowym, którego ocenę dla potrzeb przyznania punktów preferencyjnych dokonuje się według definicji robotnika lub chłopa określonej obowiązującymi przepisami prawa. Względy płynące ze stosunku do środków produkcji, miejsca w procesie pracy i charakteru tej pracy, czy też statusu materialnego zajęć i zawodów uprawianych przez rodziców a stojących na przeszkodzie zaliczenia ich do klasy robotniczej rozumianej jako kategoria socjologiczna.