Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 27 lipca 1994 r., SA/Wr 648/94

Tezy

Pogląd, jakoby fakt przekazania na konto innej osoby określonej kwoty pieniężnej, przy braku innych dowodów w każdym przypadku był równoznaczny z faktem zawarcia w formie ustnej umowy pożyczki, budzi wątpliwości. Istnienia umowy nie można domniemywać.

Przyjęcie przez organy podatkowe, że została zawarta umowa pożyczki na tej tylko podstawie, że w księgach skarżącego znajduje się zapis o przelaniu na jej konto przedmiotowej kwoty, jest ustaleniem dowolnym.

Uzasadnienie

Trafnie zarzucał skarżący, że w sprawie nie zostało przeprowadzone wyczerpujące postępowanie dowodowe, które pozwalałoby na ustalenie, z jakiego tytułu na konto skarżącego została przelana sporna kwota. W szczególności nie zostało sprawdzone, jaki zamiar towarzyszył tej czynności ze strony osób reprezentujących spółkę "S.", które podjęły decyzję o dokonaniu przelewu, a także tych, które przelewu faktycznie dokonały. Przesłuchanie tych osób mogłoby także być pomocne dla oceny, z jakich przyczyn przez tak długi okres czasu nie żądała zwrotu tej sumy, a tym samym mogłoby doprowadzić do ewentualnej korekty oświadczenia prezesa Spółki "A.", iż przelew nastąpił bez wiedzy i zgody tej Spółki. Zebranie pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie prawdy materialnej, zgodnie z art. 7 i art. 99 Kpa, stanowi obowiązek organów załatwiających sprawę. Jeżeli nawet strona tego postępowania nie wskazuje na konkretne środki dowodowe, organy podatkowe zobowiązane są we własnym zakresie dopuścić i przeprowadzić stosowne dowody, jeżeli wynik dotychczasowego postępowania nie był wystarczający do ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy. Zaniechanie przeprowadzenia wszystkich dowodów koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy, stanowi takie naruszenie zasad postępowania administracyjnego, które mają wpływ na wynik sprawy.

Pominięcie dowodu z przesłuchania stron na sporne okoliczności także było przyczyną niewystarczającego wyjaśnienia sprawy. Aczkolwiek trafnie podnosiła Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, że taki dowód powinien w zasadzie być przeprowadzony wtedy, gdy inne dowody nie są wystarczające /art. 86 Kpa/, to jednak nie można podzielić poglądu, że w sytuacji, gdy dana osoba jest zainteresowana wynikiem sprawy, przesłuchanie jej jest niecelowe. Podkreślić bowiem należy, że strona w każdym postępowaniu administracyjnym jest osobą zainteresowaną wynikiem sprawy. Nie oznacza to jednak, że dowód z jej przesłuchania z tego względu musiałby być uznany za zbędny. Ustawowa regulacja tego środka dowodowego wprawdzie sytuuje ten dowód jako swoisty środek pomocniczy, jednak bez przeprowadzenia tego dowodu nie jest dopuszczalne ocenianie jego znaczenia dla wyjaśnienia sprawy.

Stwierdzenie organu podatkowego, że zeznania strony są niewiarygodne bez przeprowadzenia takiego dowodu, stanowi naruszenie praw strony, określonych w art. 78 Kpa, a także czyni ocenę organu dowolną, a więc sprzeczną z art. 80 Kpa.

W niniejszej sprawie przesłuchanie stron mogło doprowadzić do ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło przelanie na konto skarżącego przedmiotowej kwoty, stąd też zasadny jest zarzut skarżącego, że pominięcie tego dowodu mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo Sąd zauważył, że pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, jakoby fakt przekazania na konto innej osoby określonej kwoty pieniężnej, przy braku innych dowodów w każdym wypadku był równoznaczny z faktem zawarcia w formie ustnej umowy pożyczki, budzi wątpliwości. Przede wszystkim bowiem, istnienia umowy nie można domniemywać. W celu ustalenia, że została zawarta umowa musi być wykazana jakie były tzw. postanowienia istotne tego stosunku prawnego. W przypadku umowy pożyczki /art. 720 Kc/, elementami tymi są: przeniesienie przez dającego pożyczkę na własność biorącego pożyczkę określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, zaś ze strony biorącego pożyczkę zobowiązanie zwrotu. Dokonywanie ustaleń, że została zawarta umowa pożyczki musi opierać się na stwierdzeniu takich przesłanek. W niniejszej sprawie prezes Spółki skarżącej przeczył w swoich oświadczeniach, jakoby składał oświadczenie o obowiązku zwrotu takiej kwoty, brak jest natomiast jakichkolwiek ustaleń, co do tego, czy Spółka "S." przeniosła sporną kwotę na własność Spółki "A.". Z faktu, że kwota ta została przelana na konto Spółki "A." nie można domniemywać, że czynność ta nastąpiła w wykonaniu umowy pożyczki. Tytuły takiej czynności mogą bowiem być różnorodne, chociaż strony na te okoliczności nie sporządziły stosownych dokumentów. Dlatego też dopiero wyjaśnienie, z jakich przyczyn nastąpiło przelanie tej kwoty, mogłoby w pewnych warunkach uzasadniać przypuszczenie, że między stronami istotnie została zawarta określona umowa, przy czym umowa ta została zawarta ustnie lub przez fakty konkludentne.

W tym jednak stanie sprawy wniosek taki byłby nieusprawiedliwiony, zebrany bowiem materiał dowodowy nie potwierdza ani faktu zawarcia umowy, ani też jej ewentualnego charakteru. Przyjęcie zaś przez organy podatkowe, że została zawarta umowa pożyczki na tej tylko podstawie, że w księgach skarżącego znajduje się zapis o przelaniu na jej konto przedmiotowej kwoty, jest ustaleniem dowolnym, nie mającym oparcia w całokształcie sprawy, w tym przede wszystkim w oświadczeniu prezesa, zaprzeczającym istnieniu umowy pożyczki.

Zgodnie z art. 80 Kpa organ administracji ocenia dowody na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a więc - w tym przypadku - również po uwzględnieniu tego zaprzeczenia. Jeżeli zatem organ podatkowy nie przeprowadził stosownych dowodów, które pozwoliłyby na wykazanie niezasadności tego zaprzeczenia, uznać należy, iż ocena materiału dowodowego w tej sprawie narusza zasadę wskazaną w art. 80 Kpa, przy czym błąd w ocenie całokształtu sprawy wpłynął na wynik sprawy.

W rezultacie Sąd uznał, że w sprawie zaistniało takie naruszenie przepisów prawa o postępowaniu administracyjnym, które nie pozwala na uznanie zaskarżonej decyzji za decyzję legalną.