Uzasadnienie
Małgorzata S. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w J. G. z dnia 1 lipca 1985 r. nr IS.NO-821/106/85, utrzymującą w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia 27 lutego 1985 r. nr NO/86/2786/2/85, ustalając wymiar podatku obrotowego w wysokości 131.050 zł i podatku dochodowego w wysokości 96.716 zł - łącznie 227.766 zł za 1983 r. z tytułu działalności handlowej. Urząd Skarbowy nie uznał księgi podatkowej nr 8. prowadzonej przez Małgorzatę S., za dowód w postępowaniu podatkowym, gdyż księga ta wykazywała dochód rażąco niższy od ponoszonych wydatków. Za podstawę opodatkowania przyjęto obrót w wysokości 2.621.000 zł, jako średnią z wyników dwóch metod szacunkowych: ustalenia średniego dziennego utargu oraz rotacji wielkością średniego remanentu. Wysokość dochodu ustalono na 333.632 zł, przy zastosowaniu 13 procent normy zyskowności.
W skardze Mirosława S. zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 107 par. 1 i 3 oraz art. 169 Kpa. Twierdziła, że odmowa uznania ksiąg podatkowych jako dowodu była dowolna, gdyż nie wykazano, aby były one nierzetelnie prowadzone. Organy podatkowe nie przyjęły jej wyjaśnień, nie ustosunkowały się do nich, a przeprowadzona analiza działalności gospodarczej nie była wnikliwa. Skarżąca wykazywała, że osiągnęła dochód, jaki wynika z prowadzonej księgi, co wraz z poborami męża w pełni wystarczało na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Podniosła także, że decyzje organów podatkowych obu instancji nie wskazują podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie oraz przedstawił sposób ustalenia podstawy opodatkowania i przyczyny pominięcia księgi podatkowej jako dowodu w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 169 par. 1 Kpa księgi podatkowe stanowią dowód w postępowaniu, jeżeli są prowadzone rzetelnie i zgodnie z ustalonymi wymaganiami, a według postanowień par. 2 tego artykułu ksiąg tych można nie uznać za dowód w postępowaniu podatkowym, jeżeli wykazują sprzeczności poszczególnych składników działalności gospodarczej podatnika lub obrót znacznie niższy od przeciętnego osiąganego w danej branży i podobnych warunkach działalności, albo dochód rażąco niższy od tego, jaki byłby konieczny dla pokrycia wydatków ponoszonych przez podatnika, a podatnik tych okoliczności nie wyjaśnił. Ze wskazanych przepisów wynika, że księgi podatkowe stanowią dowód w postępowaniu podatkowym, a ich odrzucenie może nastąpić w razie wystąpienia wyraźnych przesłanek, co organ prowadzący postępowanie powinien wykazać.
Urząd Skarbowy w J. G. nie uznał za dowód w postępowaniu księgi nr 8, prowadzonej przez skarżącą w 1983 r., argumentując to stanowisko tym, że z księgi wynika dochód rażąco niższy od tego, jaki byłby konieczny dla pokrycia poniesionych wydatków. Organy podatkowe przyjęły, że skarżącej na pokrycie kosztów utrzymania pozostało 55.829 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że kwota ta stanowi "(...) dochód niższy od tego, jaki byłby konieczny dla pokrycia zeznanych wydatków", co uzasadnia ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunku. Wniosek, że wykazany dochód jest niższy od wydatków, wyprowadzono stąd, że podatniczka określiła koszty utrzymania w 1983 r. na 146.000 zł.
W odwołaniu do Podatkowej Komisji Odwoławczej Małgorzata S. wywodziła, że 146.000 zł obejmuje wydatki na gospodarstwo domowe, które prowadzi wspólnie z mężem "(...) pracującym, otrzymującym wynagrodzenie oraz łożącym na dom (...)".
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, które - w przeciwieństwie do odpowiedzi na skargę - jest bardzo lakoniczne, z naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa nie ustosunkowano się do tego twierdzenia, jak również do tezy podatniczki, że niska wartość czystego dochodu powstała na skutek przeznaczenia części zysku netto na zakup towarów.
W odpowiedzi na skargę nie zajęto stanowiska wobec zarzutu skarżącej, że na pokrycie kosztów utrzymania pozostało jej z uzyskanego dochodu 66.000 zł, a nie 55.829 zł, jak to przyjęły organy podatkowe, a także do twierdzenia, że jej wspólne dochody z mężem wynosiły ponad 18.000 zł miesięcznie, co wystarczało na pokrycie wydatków dwuosobowej rodziny w 1983 r.
W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że pominięcie księgi podatkowej nr 8 jako dowodu z tej przyczyny, że księga wykazuje dochód rażąco niższy od tego, jaki byłby konieczny dla pokrycia wydatków, nie znajduje dostatecznej podstawy w zebranym materiale dowodowym oraz nie zostało przekonująco uzasadnione.
Jeśli łączny przychód podatnika i jego współmałżonka wystarcza na zaspokojenie wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny, sam fakt, że dochód wynikający z księgi jest niższy od najniższej płacy pracownika zatrudnionego w jednostce gospodarki uspołecznionej nie może stanowić dostatecznego argumentu dla odrzucenia prowadzonej księgi podatkowej nr 8 na podstawie art. 169 par. 2 Kpa.
Stwierdzenie to w szczególności odnosi się do takiej sytuacji, kiedy podatnik dopiero rozpoczyna działalność gospodarczą i część uzyskanego zysku wydatkował na stworzenie warunków dla jego rozwoju.
Organy podatkowe ustaliły Małgorzacie S. podstawę opodatkowania w drodze szacunku. Wyznaczony obrót stanowi średnią uzyskaną z wyników zastosowania dwóch metod szacunkowych: utargów dziennych i rotacji średnim remanentem. Wielkość tak ustalonego obrotu nasuwa zastrzeżenia, ponieważ w jednym z elementów wyliczenia zastosowano wadliwe założenie. Stosując metodę utargów dziennych, przyjęto, że skarżąca prowadziła działalność przez 12 miesięcy, podczas gdy jej sklep w 1983 r. był czynny przez 11 miesięcy, co zresztą uwzględniono przy metodzie rotacji wynikiem średniego remanentu.
Nie można zatem uznać, że organy podatkowe w sposób wyczerpujący rozważyły cały materiał dowodowy, wyjaśniły wszystkie okoliczności i ustosunkowały się do wyjaśnień podatniczki.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja oraz decyzja Urzędu Skarbowego w J. G. zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 par.
- art. 107 par. 3 i art. 169 par. 2 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. wobec czego na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylono te decyzje.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.