Uzasadnienie
Postanowieniem zawartym w towarowej liście przekazowej nr 44497 Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. /Oddział Celny w O./ przekazał Dyrektorowi Urzędu Celnego w Z. /Oddziałowi Celnemu w L./ w dniu 22 sierpnia 1990 r. sprawę obrotu towarowego z zagranicą, polegającego na wwozie do kraju 154 sztuk półtuszy wieprzowych przeznaczonych dla Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w L. przy ul. Ś. nr 3. W związku z tym zobowiązano Józefa M., przewożącego ów towar, do dostarczenia go w terminie 14 dni do wyznaczonej placówki celnej w celu dokonania odprawy.
W dniu 30 marca 1992 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Z. zarządził wymierzenie cła przywozowego w wysokości 3 698 000 zł oraz opłaty manipulacyjnej dodatkowej w wysokości 27 959 000 zł za niezłożenie w terminie zgłoszenia celnego. Podstawą prawną wyliczenia opłaty by przepis par. 20 pkt 2a rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /Dz.U. nr 61 poz. 357/, natomiast podstawą faktyczną - zaniechanie złożenia zgłoszenia celnego towaru przez okres 126 dni, to jest od dnia 21 września 1990 r. do dnia 24 stycznia 1991 r., czyli do dnia, w którym firma "S. -Ch." wystąpiła z pismem informującym o wykryciu, podczas rocznego bilansu działalności, faktu niezałatwienia formalności celnych związanych ze sprowadzeniem tego towaru. W uzasadnieniu lakonicznie powołano się na opisane wyżej nieterminowe doręczenie przez spółkę "S. -Ch." zgłoszenia celnego.
W odwołaniu spółka "S. -Ch." wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej i orzeczenie o zwolnieniu jej od obowiązku uiszczenia tej opłaty lub o umorzenie postępowania. Podstawą żądania były zarzuty rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez niewypełnienie obowiązku doręczenia stronie postanowienia o przekazaniu sprawy innemu organowi celnemu, to jest przepisów art. 123 par. 1 oraz art. 126 i art. 28 Kpa w związku z art. 82 i 45 ust. 5 prawa celnego, oraz naruszenia prawa materialnego, to jest art. 70 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 52 ust. 2 pkt 1 prawa celnego, przez przyjęcie, że zgłoszenie celne zostało złożone po terminie. W uzasadnieniu strona odwołująca się podnosiła, iż listę przekazową doręczono kierowcy transportu, który był pracownikiem przewoźnika, natomiast nigdy nie doręczono jej importerowi, co uniemożliwiło dokonanie jakiejkolwiek identyfikacji towaru i dopełnienie formalności celnych. Zdaniem strony odwołującej się, wbrew przepisom art. 7, 9 i 10 Kpa nie wyjaśniono należycie wszystkich okoliczności sprawy.
Utrzymując w mocy zaskarżone orzeczenie decyzją nr DPCII/I-470-162/92/5227 z dnia 18 września 1992 r., Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z postanowienia o przekazaniu nie dostarczono w wyznaczonym terminie towaru do odprawy celnej. Tymczasem zgodnie z art. 52 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ zgłoszenie celne towaru powinno być złożone w urzędzie celnym w terminie 14 dni od dnia, w którym towar dostarczono do miejsca odprawy celnej, " (...) lub od dnia, w którym powinien być dostarczony".
W skardze do sądu administracyjnego powtórzone zostały przez stronę zarzuty odwołania, a ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 107 par. 3 Kpa.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o oddalenie skargi z przyczyn wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja ją poprzedzająca, narusza przepisy prawa w stopniu nakazującym jej uchylenie.
Artykuł 45 ust. 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ umożliwia przekazanie sprawy na wniosek strony do rozpatrzenia dyrektorowi innego urzędu celnego, jeżeli wymaga tego interes strony lub ważne względy służbowe. Przekazanie, o którym mowa, następuje w drodze postanowienia o treści uregulowanej szczegółowo w art. 82 ust. 1 prawa celnego. Ponieważ w prawie celnym nie unormowano kwestii doręczania lub ogłaszania tego rodzaju postanowień, zastosowanie znajdą tu - zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 1 ust. 2 prawa celnego - odpowiednie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Te zaś stanowią /art. 126 w związku z art. 109 i 110/, że postanowienie doręcza się stronom na piśmie, natomiast jego ustne ogłoszenie stronom może nastąpić jedynie wtedy, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Organ administracji państwowej, który wydał postanowienie, jest nim związany od chwili jego doręczenia lub ogłoszenia. Tak więc stosownie do art. 109 Kpa w związku z przepisami zawartymi w art. 126 Kpa oraz unormowaniami art. 1 ust. 2 prawa celnego postanowienie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 prawa celnego, powinno być na piśmie doręczone stronie w rozumieniu art. 28 Kpa, czyli podmiotowi wymienionemu w art. 2 pkt 6 prawa celnego. Ze względu na treść zobowiązania oraz konsekwencje wynikające w świetle art. 14 par. 2 Kpa z przepisów art. 70 ust. 2 pkt 3 prawa celnego ustne ogłoszenie postanowienia przewidzianego w art. 82 ust. 1 prawa celnego jest niedopuszczalne.
Prawidłowe wydanie postanowienia wymienionego w art. 82 ust. 1 prawa celnego wymaga nie tylko dokonania przez organ celny ustaleń, kto jest stroną w sprawie, gdyż mocą unormowań art. 45 ust. 5 prawa celnego postanowienie takie może być wydane tylko na wniosek strony, ale także wykazania, iż zachodzą przesłanki wymienione w tym przepisie.
Prawidłowo doręczone postanowienie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 prawa celnego, wiąże organ celny na zasadzie art. 110 Kpa w związku z art. 126 Kpa i art. 1 ust. 2 prawa celnego.
W wypadku uchybienia terminu wyznaczonego w postanowieniu o przekazaniu sprawy w trybie art. 45 ust. 5 prawa celnego organ celny, wydający to postanowienie, obowiązany jest wszcząć z urzędu postępowanie administracyjne na zasadzie art. 61 par. 1 Kpa, zawiadomić o tym stronę zgodnie z art. 61 par. 4 Kpa i załatwić sprawę w terminach przewidzianych w art. 35 Kpa.
Towarowa lista przekazowa nr 44497, wystawiona w dniu 22 sierpnia 1990 r. w Oddziale Celnym w O., zawiera postanowienie na piśmie, odpowiadające warunkom wymienionym w art. 82 ust. 1 prawa celnego. Jednakże z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie wynika, kto jest stroną w sprawie i czy strona złożyła wniosek wymagany przez art. 45 ust. 5 prawa celnego. Z owej towarowej listy przekazowej więc nie wynika, kto jest podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Wynika z niej jedynie, kto jest przewoźnikiem towaru w imieniu Przedsiębiorstwa Spedycji Międzynarodowej C. Hartwig w Warszawie i kto ma być odbiorcą przywożonego towaru /Przedsiębiorstwo Przemysłu Mięsnego w L./.
Wskazane uchybienia sprawiają, że w niniejszej sprawie zastosowanie mogły znaleźć jedynie przepisy art. 42 prawa celnego, chociaż wątpliwa w tych okolicznościach wydaje się podstawa prawna do wydania skutecznego prawnie postanowienia o przekazaniu sprawy innemu organowi celnemu.
Wszczęcie postępowania wobec strony, której nie doręczono postanowienia o przekazaniu, i wydanie decyzji o pobraniu opłaty przewidzianej w art. 70 ust. 2 pkt 3 prawa celnego nie mogło z przytoczonych powodów wywołać pożądanych skutków prawnych.
Przepis par. 20 powołanego przez organy celne rozporządzenia z dnia 22 sierpnia 1990 r., a więc aktu wydanego w dniu sporządzenia towarowej listy przekazowej nr 44497/P/90 i obowiązującego po upływie 14 dni od ogłoszenia, a więc od dnia 21 września 1990 r., przewiduje stawki opłaty manipulacyjnej dodatkowej za niedostarczenie towaru w terminie oraz za niezłożenie w terminie zgłoszenia celnego towaru. Jednakże towaru przywiezionego do kraju w dniu 22 sierpnia 1990 r. nigdy nie dostarczono do miejsca odprawy celnej. W tej sytuacji - wbrew praktyce stosowanej przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, polegającej na wskazywaniu unormowań, których art. 52 ust. 2 pkt 1 prawa celnego nie przewiduje /"...lub od dnia, w którym powinien być dostarczony"/ - brak było w ogóle możliwości obliczenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej, ponieważ brak było daty, od której należałoby liczyć uchybienie terminu.
Naruszenie reguł wynikających z art. 7, 10 par. 1 i art. 77 par. 1 Kpa, a wskutek tego mylne zastosowanie prawa materialnego /art. 70 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 52 ust. 2 pkt 1 prawa celnego/ przez błędną jego wykładnię spowodowało konieczność uchylenia na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej przez nią w mocy. O kosztach należało orzec w myśl art. 208 Kpa.