Uzasadnienie
Na podstawie umowy nr 7019/7/B1, zawartej przed Naczelnikiem Gminy w Ł. w dniu 4 maja 1981 r., Jan i Jadwiga małżonkowie S. przekazali swojej córce Helenie Z. i zięciowi Wacławowi Z. gospodarstwo rolne o powierzchni 3, 60 ha wraz z zabudowaniami, położone w G., w zamian za świadczenia rentowe. Przejęcie gospodarstwa przez następców prawnych dotychczasowych właścicieli nastąpiło według przepisów art. 43 i 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. nr 32 poz. 140/. Przekazujący małżonkowie zastrzegli sobie prawo dożywotniego bezpłatnego użytkowania działki gruntu nr 29 o powierzchni 0,30 ha oraz pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych, nowi właściciele zaś zobowiązali się przestrzegać tak sformułowanych warunków umowy /par. 2 ust. 3 i 4 pkt 1 umowy/. Jednocześnie strony umowy postanowiły, że wszelkie spory powstałe na tle tej umowy będzie rozstrzygał właściwy sąd rejonowy /par. 3 umowy/.
Aktem notarialnym z dnia 2 października 1990 r. Wacław i Helena małżonkowie Z. przekazali w formie darowizny na rzecz Jadwigi i Jana małżonków S. własność działki nr 104 o powierzchni 0,19 ha wraz z zabudowaniami, położonej we wsi G., a pozostałą część gospodarstwa o powierzchni 3, 41 ha, w granicach działek nr 6, 21, 29 i 90, przekazali na rzecz Skarbu Państwa w drodze zrzeczenia się własności w trybie art. 179 par. 1 Kc (...).
W dniu 3 grudnia 1993 r. Jan S. wystąpił do Urzędu Gminy w T. o uwłaszczenie go na działce nr 29 o powierzchni 0,30 ha, która wedle umowy o przekazaniu gospodarstwa następcom prawnym miała pozostawać w dożywotnim użytkowaniu jego i jego żony, a której następcy prawni zrzekli się na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 179 Kc.
Urząd Gminy przekazał sprawę według właściwości Urzędowi Rejonowemu w O., a Kierownik tego Urzędu Rejonowego decyzją z dnia 4 lutego 1994 r. nr G. III. 7224/4/94 odmówił przyznania Janowi S. własności wskazanej działki, wywodząc, że zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/ prawo własności działki mogą otrzymać tylko ci dożywotni użytkownicy, którym prawo użytkowania przysługuje z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Tymczasem Jan S. wraz z żoną przekazali gospodarstwo za świadczenia rentowe nie Państwu, lecz następcom prawnym. W 1990 r. nowi właściciele zrzekli się własności gospodarstwa na rzecz Państwa, pozbawiając małżonków S. prawa dożywotniego użytkowania działki nr 29, która następnie została wydzierżawiona na 10 lat Stanisławowi K. W odwołaniu od powyższej decyzji Jan S. wywodził, że prawo bezpłatnego użytkowania spornej działki stanowi "dodatek do renty", i dlatego nadal powinien z tego prawa korzystać, a więc także - domagać się uwłaszczenia go tą działką.
Wojewoda (...) nie uwzględnił zarzutów odwołania i decyzją z dnia 17 marca 1994 r. nr G. IV-6325/5/94 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając pogląd tego organu, że w trybie art. 118 powołanej wyżej ustawy mogą być uwłaszczeni działkami stanowiącymi przedmiot dożywotniego użytkowania tylko ci rolnicy, którzy przekazali gospodarstwa rolne /w myśl dotychczasowych przepisów/ na własność Skarbu Państwa. Skarżący nie spełnia tego warunku, ponieważ przekazał swoje gospodarstwo za rentę nie Państwu, lecz następcom prawnym, to jest córce i zięciowi, a więc ma roszczenie do następców prawnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan S. podtrzymał zarzut, że prawo dożywotniego użytkowania spornej działki jest dodatkiem do świadczeń emerytalnych, jakie otrzymują z żoną z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego w 1981 r. następcom prawnym. W 1990 r. odzyskali /w formie darowizny/ od następców prawnych własność działki siedliskowej z zabudowaniami, natomiast pozostałą część gospodarstwa następcy przekazali na rzecz Państwa w drodze zrzeczenia się własności na podstawie art. 179 Kc. Dlatego domaga się uwłaszczenia go działką, która miała stanowić przedmiot dożywotniego użytkowania w myśl umowy o przekazaniu gospodarstwa. Na tej podstawie wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako krzywdzącej.
Wojewoda (...) podtrzymał swoje stanowisko i w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wynika z akt sprawy, skarżący wraz z żoną przekazali swoje gospodarstwo rolne następcom prawnym w zamian za świadczenia emerytalne /umowa nr 7019/7/B1 z dnia 4 maja 1981 r./. Następcy prawni, Wacław i Helena małżonkowie Z., zrzekli się własności tego gospodarstwa /z wyłączeniem działki siedliskowej z zabudowaniami/ na rzecz Skarbu Państwa, przy czym zrzeczenia się dokonali w formie aktu notarialnego, sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym w N. w dniu 2 października 1990 r. nr rep. A 7222/90.
Należy zauważyć, że skutkiem zrzeczenia się własności nieruchomości jest nabycie prawa własności o charakterze pierwotnym. Państwo więc nie jest następcą prawnym dotychczasowych właścicieli /Komentarz do kodeksu cywilnego, Warszawa 1972, str. 485/. Mimo pierwotnego charakteru nabycia Skarb Państwa "ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia" z mocy art. 179 par. 2 Kc. Jednakże Wacław i Helena małżonkowie Z., zrzekając się własności nieruchomości w granicach działek nr 6, 21, 29 i 90 położonych w G. gmina Ł., wyraźnie podkreślili, że przekazują Państwu tę nieruchomość "w stanie wolnym od obciążeń" /par. 1 aktu notarialnego/.
Jeżeli skarżący twierdzi, że mimo powyższego oświadczenia "zdających" gospodarstwo Skarb Państwa przyjął nieruchomość z obciążeniem w postaci ustanowionego na jego rzecz prawa bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki nr 29 o powierzchni 0,30 ha /wchodzącej w skład tej nieruchomości/, to może wystąpić do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie, że takie prawo mu przysługuje /art. 189 Kpc/. Nie ma to jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Domagając się nieodpłatnego przyznania prawa własności działki nr 29, którą przekazał wraz z gospodarstwem rolnym następcom prawnym, skarżący zgłasza swoje roszczenie na zasadzie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./.
Słusznie organ odwoławczy stwierdził, że żądanie skarżącego nie może być uwzględnione z powodu braku podstaw prawnych. Uwłaszczenie w trybie powołanego przepisu może nastąpić tylko wówczas, gdy osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, przekazała to gospodarstwo bezpośrednio Państwu, a nie - jak to uczyniono w rozważanej sprawie - następcom prawnym, którzy później zrezygnowali z jego prowadzenia i zrzekli się na rzecz Państwa z mocy art. 179 par. 1 Kc.
W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych powodów na mocy art. 207 par. 5 Kpa należało skargę oddalić, jako bezzasadną.