Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 grudnia 1991 r. Burmistrz Miasta N. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 21 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych /jednolity tekst Dz.U. 1990 nr 26 poz. 152/ odmówił żądaniu skarżącego Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Gospodarki Komunalnej umorzenia dywidendy za 1991 rok.
Odmowę tę organ pierwszej instancji uzasadnił niepodjęciem przez Przedsiębiorstwo przedsięwzięć inwestycyjnych w celu restrukturyzacji działalności gospodarczej, a trudna sytuacja finansowa nie może sama przez się uzasadniać umorzenia należnej dywidendy.
W odwołaniu od tej decyzji Przedsiębiorstwo podniosło, że w swoim programie działania przewiduje przedsięwzięcie restrukturyzacyjne i w tym celu nawiązało współpracę z firmą konsultingową celem prywatyzacji, jednakże przy produkcji remontowo-budowlanej zakres zmian strukturalnych jest ograniczony.
Z powodu braku środków działalność inwestycyjna jest wykluczona, a zapłata dywidendy spowoduje naruszenie funduszu założycielskiego Przedsiębiorstwa. Decyzją Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym w O. z dnia 13 marca 1992 r. decyzja Burmistrza Miasta N. utrzymana została w mocy. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, według art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych /t.j. Dz.U. 1992 nr 6 poz. 27/, dywidenda może być przeznaczona na powiększenie funduszu założycielskiego, gdy przedsiębiorstwo wykonuje inwestycje mające na celu restrukturyzację działalności gospodarczej. Wobec braku takich inwestycji niezapłacona część dywidendy nie może być przeznaczona na uzupełnienie tego funduszu.
Nadto na zasadzie art. 18 ust. 11 powołanej ustawy i art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ należność z tytułu dywidendy może być w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych umorzona, gdy zdarzenia losowe lub klęski żywiołowe w sposób istotny pogorszą sytuację finansową zobowiązanego, że uregulowanie zobowiązania stanie się niemożliwe.
Skoro Burmistrz Miasta N. jako organ właściwy do orzekania w sprawie podatków stanowiących dochody gmin nie dopatrzył się podstaw do umorzenia dywidendy, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo zarzuciło, że Burmistrz i Kolegium Odwoławcze naruszyły przepis art. 16 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, według którego przedsiębiorstwa gospodarki komunalnej zwolnione są z obowiązku wpłacania dywidendy. (...).
Według par. 9 statutu Przedsiębiorstwa "podstawowym celem i zadaniem PRBGK, jako przedsiębiorstwa państwowego, jest zaspokojenie potrzeb społecznych oraz osiąganie efektywnych ekonomicznie wyników, poprzez produkcję dóbr, świadczenie usług lub prowadzenie innych działalności".
Natomiast zgodnie z par. 10 ust. 1 statutu przedmiotem działania Przedsiębiorstwa jest:
- - produkcja budowlano-montażowa,
- - remonty budynków, urządzeń i budowli użyteczności publicznej,
- - produkcja materiałów budowlanych betonowych i żelbetowych oraz ślusarsko metalowych.
Stosownie zaś do par. 15 statutu:
- 1. Zgodnie z zasadą samofinansowania Przedsiębiorstwo pokrywa wszystkie swoje wydatki z uzyskanych wpływów,
- 2. W przypadkach uzasadnionych wydatki przekraczające wysokość uzyskanych wpływów mogą być pokryte kredytem bankowym,
- 3. Za wyniki swojego gospodarowania oraz za zaciągnięte zobowiązania PRBGK ponosi pełną odpowiedzialność.
W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i zarzuciło, że skarżące Przedsiębiorstwo nie należy do przedsiębiorstw gospodarki komunalnej objętych zwolnieniem od wpłacania dywidendy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Decyzją z dnia 10 września 1991 r. Wojewoda O. na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191/ stwierdził nabycie przez gminę N. własności budynków i nieruchomości Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Gospodarki Komunalnej w N. Zgodnie z art. 12 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorstwo państwowe przekazuje Skarbowi Państwa dywidendę, której podstawę wyliczenia stanowi kwota funduszu założycielskiego przedsiębiorstwa i wypłacona jest z zysku po opodatkowaniu. Stosownie do art. 13 ust. 2 i 3 ustawy, dywidendę pobierają właściwe urzędy skarbowe, a dywidenda stanowi dochód budżetu państwa.
Jak wynika z art. 1 ustawy, określa ona zasady gospodarki finansowej przedsiębiorstw państwowych działających na podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80 ze zm./.
Przepisy ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych mają bezpośrednie zastosowanie do przedsiębiorstw, działających na podstawie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Natomiast do przedsiębiorstw komunalnych winny być te przepisy stosowane odpowiednio, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, tj. w szczególności przy uwzględnieniu zasad komunalnej gospodarki finansowej, określonej w art. 51-63 ustawy o samorządzie terytorialnym.
Dywidenda wypłacana z zysku przez przedsiębiorstwa komunalne /do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o przedsiębiorstwach państwowych/ stanowi zatem dochód gminy, o którym mowa w art. 54 ust. 1 pkt 2 ustawy o samorządzie terytorialnym, i jako taki przekazywany jest do budżetu gminy.
Do dywidendy obciążającej przedsiębiorstwa komunalne mają zatem zastosowania przepisy art. 13 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych ustalające, że dywidenda stanowi dochód budżetu państwa i że do jej pobierania właściwe są urzędy skarbowe.
Zaskarżona decyzja Kolegium Odwoławczego i decyzja Burmistrza Miasta N. oparte były na założeniu, że skoro dywidenda wpłacona przez przedsiębiorstwo komunalne stanowi dochód budżetu gminy, a z art. 13 ust. 2 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych w związku z art. 104 par. 1 Kpa wynika, że orzekanie w przedmiocie jej poboru następuje w formie decyzji administracyjnej, to organem właściwym w przedmiocie zwolnienia od obowiązku wpłacenia dywidendy bądź jej umorzenia jest w pierwszej instancji wójt lub burmistrz, zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym.
Pogląd ten jest błędny.
Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym ustanawiający właściwość wójta lub burmistrza do wydawania indywidualnych decyzji w sprawach z zakresu administracji publicznej ma zastosowanie w wypadkach, gdy z przepisów tej ustawy albo z przepisów innych ustaw nie wynika właściwość innego organu gminy w tych sprawach.
W przepisach rozdziału szóstego ustawy o samorządzie terytorialnym przewidziano, że projekt budżetu przygotowuje zarząd uwzględniając zasady prawa budżetowego i wskazówki rady gminy /art. 52 ust. 1/, za prawidłową gospodarkę finansową gminy odpowiada zarząd /art. 60 ust. 1/, zarząd informuje mieszkańców gminy o założeniach projektu budżetu, kierunkach polityki społecznej i gospodarczej oraz wykorzystywaniu środków budżetowych /art. 61 ust. 3/, a wójt lub burmistrz niezwłocznie ogłasza uchwałę budżetową i sprawozdanie z jej wykonania w trybie przewidzianym dla przepisów gminnych /art. 61 ust. 2/.
Nadto, według art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy, do właściwości rady gminy należy i uchwalanie budżetu gminy oraz przyjmowanie sprawozdań z działalności finansowej gminy i udzielanie absolutorium zarządowi z tego tytułu, a według art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy do zadań zarządu należy w szczególności wykonywanie budżetu.
Pobór od przedsiębiorstw komunalnych dywidendy, stanowiącej dochód budżetu gminy a także orzekanie o zwolnieniu od wpłacania dywidendy, przeznaczeniu należnych dywidend lub ich części na fundusz założycielski, a także o ewentualnym jej umorzeniu na podstawie przepisów o zobowiązaniach podatkowych, należy do właściwości zarządu gminy - zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 i art. 60 ust. 1 ustawy o samorządzie terytorialnym.
Burmistrz Miasta N. nie był więc organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia bądź przeznaczenia dywidendy Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w N. na powiększenie funduszu założycielskiego tego Przedsiębiorstwa.
W związku z zarzutami skargi należy stwierdzić, że skarżące Przedsiębiorstwo nie jest przedsiębiorstwem gospodarki komunalnej, mieszkaniowej i komunikacji miejskiej, które - z mocy art. 11 pkt 1 ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych - zwolnione są z obowiązku wpłacania dywidendy.
Przedsiębiorstwa gospodarki komunalnej, mieszkaniowej i komunikacji miejskiej, o których mowa w art. 16 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, są przedsiębiorstwami użyteczności publicznej w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1-5 i 7 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80 ze zm./ i z tego tytułu podlegają zwolnieniu z obowiązku wpłacania dywidendy.
Skarżące Przedsiębiorstwo nie należy do kręgu tych przedsiębiorstw. Nie wynika to ani z powołanych wyżej przepisów, ani ze statutu przedsiębiorstwa. Okoliczność, że według par. 10 ust. 1 tego statutu do zadań skarżącego Przedsiębiorstwa należą, m.in. remonty budynków, urządzeń i budowli użyteczności publicznej, nie może stanowić podstawy do zaliczenia Przedsiębiorstwa do jednostek użyteczności publicznej, skoro według par. 15 statutu jego gospodarka oparta jest na zasadzie pełnego samofinansowania.
Skoro jednak Burmistrz Miasta N. nie był organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia dywidendy za 1991 r., wydana przez niego decyzja jest z mocy art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa nieważna. Nieważnością dotknięta jest również decyzja Kolegium Odwoławczego, skoro treścią rozstrzygnięcia było utrzymanie nieważnej decyzji w mocy.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany został na zasadzie art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa.