Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 28 czerwca 1990 r., SA/Wr 78/90

Teza

Jeżeli od bezprawnego opuszczenia zakładu karnego upłynął okres 6 miesięcy, a faktycznego miejsca pobytu nadal nie można ustalić, wówczas istnieje podstawa wymeldowania przewidziana w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Dzielnicowego w W. w przedmiocie odmowy wymeldowania Leszka M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. 293/8a w W.

Uzasadnienie

Teresa M. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję kierownika Biura Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych Urzędu Miejskiego w W. z dnia 20 listopada 1989 nr EDO-VI-6214/2/185/89 utrzymującą w mocy decyzję kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Dzielnicowego w W. z dnia 17 października 1989 r. nr WSA-6212/32/89 w przedmiocie odmowy wymeldowania Leszka M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. G. 293/8a w W. W postępowaniu wyjaśniającym organy ustawiły, że najemczynią lokalu jest Teresa M., a Leszek M. utracił uprawnienie do przebywania w tym lokalu na skutek rozwiązania małżeństwa. Nie opuścił jednak dobrowolnie miejsca pobytu stałego, bowiem odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień 1 czerwca 1992 r. Wprawdzie bezprawie nie powrócił z udzielonej mu przepustki /19 czerwca 1989 r./ i obecnie przebywa na wolności, ale aktualnym miejscem jego pobytu pozostaje nadal zakład karny. Nie zachodzi więc przesłanka wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Teresa M. przedstawia swoją sytuację rodzinną i mieszkaniową. Mieszka wraz z 2 dzieci w małym mieszkaniu zakładowym o charakterze rotacyjnym. Powrót do tego mieszkania byłego męża, kryminalisty nadużywającego alkoholu, jest niedopuszczalny. Uważa zatem, że jako żyjąca uczciwie matka samotnie wychowująca dzieci, ma prawo do ochrony ze strony Państwa i urzędów. Odpowiadając na skargę organ II instancji podnosi, że Leszek M. nie opuścił dobrowolnie miejsca pobytu stałego, aktualnie miejsce jego pobytu jest znane. Nie ma więc zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym tej sprawy doszedł do następujących ustaleń i wniosków. Stosownie do treści art. 196 par. 1 Kpa sąd administracyjny kontroluje na skutek wniesionej skargi jedynie legalność, a więc zgodność z prawem zaskarżonej decyzji wydanej przez organ administracji państwowej. Granicą ochrony udzielanej przez Państwo i jego organy jest obowiązujące prawo, nie zaś subiektywne poczucie krzywdy osoby oczekującej na taką ochronę. Według postanowień ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 1984 nr 34 poz. 174/ wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się stosownie do zmiany miejsca pobytu stałego lub czasowego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli /zgłoszenia/ osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej mającej w tym interes prawny /strony/ albo też z urzędu przewiduje jedynie przepis art. 15 ust. 2 ustawy. Zobowiązuje on organy administracji państwowej do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach. Po pierwsze - przewidziany skutek powinien nastąpić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu /art. 9 ust. 2 ustawy/ i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Po drugie - takie rozstrzygnięcie należy podjąć także wobec osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.

Orzecznictwo sądowe konsekwentnie podkreśla konieczność ścisłego interpretowania powyższego przepisu dopuszczającego wymeldowanie określonej osoby z pobytu stałego, jako rozwiązania o charakterze wyjątkowym, stanowiącego odstępstwo od ogólnej reguły działania organów prowadzących ewidencję ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. W drodze wykładni nie można jednak pozbawić przepisu jego normatywnego znaczenia. Rozpatrując wniosek Teresy M. o wymeldowanie jej byłego męża, organy orzekające oceniły jego zasadność na tle pierwszej części hipotezy przepisu mającego w tej sprawie zastosowanie. Przyjmują mianowicie, że Leszek M. utracił uprawnienie do przebywania w lokalu, ale nie zachodzi przesłanka "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, albowiem opuszczenie nie nastąpiło dobrowolnie, lecz na skutek konieczności odbycia kary pozbawienia wolności. To prawda, że w świetle poglądów ugruntowanych w orzecznictwie nie ulega wątpliwości, iż odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie pozwala zakwalifikować związanej z tym nieobecności w lokalu jako "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania". Jednakże w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z odmienną sytuacją, gdyż w dacie wydania decyzji ostatecznej Leszek M. nie przebywał w zakładzie karnym, ponieważ bezprawnie nie powrócił z udzielonej mu przepustki. Ocena tej niezmiernie istotnej okoliczności dokonana przez organ orzekający jest chwiejna i zawiera wewnętrzne sprzeczności. Otóż w jednej części motywów zaskarżonej decyzji organ stwierdza, że "Leszek M. przebywa aktualnie na wolności, a miejsce jego pobytu nie jest znane", aby w dalszym wywodzie dojść do wniosku, iż "aktualnym (...) miejscem jego pobytu jest nadal zakład karny w W.". Również w odpowiedzi na skargę organ przyjmuje, że "aktualne miejsce jego pobytu jest znane". Takie założenie pozostaje w rażącej sprzeczności z oczywistymi faktami. Skoro osoba odbywająca karę pozbawienia wolności bezprawnie opuściła zakład karny, to jej miejsce pobytu jest z reguły nie znane. Takie zdarzenie ma istotne znaczenie dla wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy. Osoba, która uciekła z Zakładu Karnego i nie powróciła do swego stałego miejsca pobytu, nie może skutecznie korzystać z domniemania, że opuściła to miejsce niedobrowolnie, a zatem nie zachodzi "opuszczenie" w rozumieniu art. 15 ust.

2. Jeżeli od bezprawnego opuszczenia zakładu karnego upłynął okres 6 miesięcy, a faktycznego miejsca pobytu nadal nie można ustalić, wówczas istnieje podstawa wymeldowania przewidziana w drugiej części hipotezy powyższego przepisu ustawy. Dokonując odmiennej oceny stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa organy orzekające naruszyły prawo, tj. art. 15 ust. 2 ustawy przez błędną jego wykładnię. Natomiast prawidłowa interpretacja wykazała jednak istnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie rozwiązania przewidzianego w powyższym przepisie tj. wymeldowania Leszka M. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego.

Jeżeli z wyżej wyłożonych przyczyn zaskarżone decyzje na ruszają prawo materialne, to na zasadzie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 Kpa podlegały one uchyleniu. O kosztach sporu orzeczono po myśli art. 208 Kpa. Ponownie rozpoznając sprawę /art. 213 Kpa/ organy czekające powinny ocenić okoliczności faktyczne w świetle powyższej wykładni art. 15 ust. 2 pamiętając o obowiązkach wynikających z treści art. 34 Kpa.