Uzasadnienie
Na podstawie rachunków wystawionych przez Wiesława Z. w 1982 r. na sumę 6.411.802 zł Urząd Skarbowy w J.G. dokonał wymiaru podatku obrotowego i dochodowego. Przy zastosowaniu 6 procent stopy podatku obrotowego wyliczono należność w wysokości 384.708 zł; uwzględniając natomiast w podatku dochodowym 35 procent normy zysku netto, wyliczono należność w wysokości 1.719.210 zł.
Od decyzji wymierzającej wskazane podatki Wiesław Z. odwołał się do Izby Skarbowej w Jeleniej Górze, a organ ten przekazał sprawę wraz ze swoim stanowiskiem do rozpatrzenia Podatkowej Komisji Odwoławczej.
Rozpatrując sprawę, komisja ta postanowiła utrzymać zaskarżone orzeczenie w mocy, albowiem uznała, iż zobowiązanie podatkowe zostało ustalone przez organ I instancji prawidłowo. Zdaniem organu odwoławczego, zastosowanie górnej granicy normy zysku przy obliczaniu podatku dochodowego znajduje swoje pełne uzasadnienie w tym, że zysk podatnika, ustalony na podstawie przedstawionych przez niego kosztów zakupu materiałów i prowadzenia działalności, wynosi 54 procent.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję ostateczną nr IS-No-821/66/86 z dnia 12 sierpnia 1986 r. Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w Jeleniej Górze Wiesław Z. zarzucił decyzji naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, ponieważ nie zawiadomiono jego pełnomocnika o posiedzeniu komisji, przez co nie mógł on brać udziału w postępowaniu. Nadto zarzucił naruszenie przepisów nakazujących wyczerpujące zebranie materiałów i rozpatrzenie sprawy, gdyż nie ustalono wielkości rzeczywistych kosztów ponoszonych przez niego w toku działalności zawodowej.
W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, wyjaśniając, że wprawdzie pełnomocnik strony skarżącej istotnie nie został powiadomiony o terminie posiedzenia komisji odwoławczej, gdyż przebywał na urlopie, jednak sam skarżący - uczestniczący w tym posiedzeniu - mimo poinformowania, go, nie wniósł o odroczenie rozpoznania sprawy. Natomiast zarzut dotyczący wielkości kosztów należy - zdaniem organu - uznać za bezpodstawny, ponieważ ustalone one zostały wyłącznie na podstawie wystawionych przez skarżącego rachunków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Istota sporu w niniejszej sprawie polega na przeświadczeniu skarżącego, że w toku postępowania administracyjnego nie mógł przedstawić wszystkich okoliczności dowodzących jego racji gdyż nie mógł korzystać z pomocy pełnomocnika, którego umiejętności były w tym postępowaniu niezbędne. Strona przeciwna zaś utrzymuje, że kwestia ta nie ma znaczenia, albowiem żadne okoliczności nie mogły wpłynąć na treść i sens rozstrzygnięcia, ponieważ należność ustalono wyłącznie na podstawie rachunków wystawionych przez podatnika, a więc na podstawie dowodów, które sam podatnik przedstawił. Dalsze wywody Wiesława Z. uzasadniały jego stanowisko w ten sposób, iż skoro skorzystał ze zryczałtowanej formy opodatkowania, to przecież nie miał obowiązku utrwalenia wszystkich swoich kosztów jedynie za pomocą rachunków. Jeżeli zatem ponoszone koszty były wyższe i można to było udowodnić, pominięcie takiej sposobności jest po prostu nieuzasadnione i oczywiście sprzeczne z jego interesem prawnym i faktycznym. Uniemożliwienie jego pełnomocnikowi przeprowadzenia owego dowodu miało - zdaniem Wiesława Z. - zasadniczy wpływ na wynik sprawy, to jest na wysokość wymienionych podatków.
Niesporne jest między stronami, że skarżący ustanowił pełnomocnika, który miał działać w postępowaniu administracyjnym, korzystając tym samym z możliwości przewidzianych w art. 32 Kpa. W świetle tego przepisu pełnomocnictwo obejmuje dokonywanie wszystkich czynności prawnych - poza takimi, których charakter wymaga osobistego działania strony.
Z momentem ustanowienia pełnomocnika strona uzyskuje uprawnienia do występowania przed organem za jego pośrednictwem bądź też łącznie z nim, organ administracji państwowej natomiast staje przed obowiązkiem prowadzenia postępowania przede wszystkim z udziałem tego pełnomocnika. Konieczność ta wynika wprost z art. 40 par. 2 Kpa, który ustala, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika organ administracji państwowej pisma doręcza temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie przewiduje żadnych modyfikacji tej zasady. Należy wobec tego wnioskować, że w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. Skoro więc w niniejszej sprawie strona była powiadomiona o terminie posiedzenia komisji podatkowej i w niej uczestniczyła, a pełnomocnik o tym terminie nie został powiadomiony, nastąpiło naruszenie art. 40 par. 2 Kpa. Z tego wynikają takie konsekwencje, że jeżeli strona powinna o czynnościach organu dowiadywać się przez pełnomocnika, albowiem inna forma w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie jest przewidziana, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym musi być traktowane i jest równoznaczne z pominięciem strony. Bez znaczenia prawnego zatem będzie fakt osobistego udziału strony w toczącym się postępowaniu, jeżeli nie może ona korzystać z pomocy swego pełnomocnika.
Prawo udzielenia pełnomocnictwa wiąże się z prawem do cofnięcia pełnomocnictwa w każdym czasie, a także do chwilowego eliminowania czynności pełnomocnika, czy też jego udziału w poszczególnych fazach postępowania administracyjnego. Jest to jednak prawo mocodawcy a nie jego strony przeciwnej, czyli organu administracji państwowej, który ze względów oczywistych nie może mieć uprawnień do ingerowania w realizowanie tego pełnomocnictwa bądź też zakłócenie jego toku. Odwrotnie, z mocy przepisów zawartych w art. 9 i 10 Kpa organy administracji państwowej są obowiązane czuwać, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także umożliwiać im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jeżeli zatem strona powołuje adwokata jako swego pełnomocnika w postępowaniu przed organami administracji państwowej, to czynność ta jedynie wzmacnia gwarancje zrealizowania tych zasad.
Pominięcie zatem przez organ administracji państwowej pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym, co oznacza, że staje się ono tym samym przesłanką do wznowienia postępowania.
Zadania organów administracji państwowej nie polegają na zapewnieniu sobie korzystnego wyniku sprawy, lecz na rozstrzyganiu jej zgodnie z przepisami prawa /art. 6 Kpa/. Już więc z samego swego statusu, ale również z obowiązku pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa /art. 8 Kpa/, organ administracji państwowej nie ma potrzeby korzystać z braków, ułomności lub słabego zorientowania strony w możliwościach obrony jej interesów.
W sprawie Wiesława Z. jest niesporne, iż pominięcie pełnomocnika w postępowaniu nastąpiło z winy organu rozstrzygającego. W tym stanie rzeczy nastąpiło naruszenie prawa dające podstawy do wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa, co spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 207 par. 2 pkt 2 Kpa.