Uzasadnienie
Pismem z dnia 5 grudnia 1990 r., skierowanym do Urzędu Miejskiego w O., Czesław B. i Marek P. zgłosili rozpoczęcie działalności gospodarczej w O. przy ul. B. nr 10 przez utworzoną przez nich spółkę cywilną o nazwie "E.-T." - import, eksport, przewozy i spedycja. Z dołączonej umowy spółki z tego samego dnia wynikało, że została ona zawarta na podstawie art. 860 i następnych kodeksu cywilnego na czas nie określony.
W dniu 7 grudnia 1990 r. Naczelnik Wydziału Handlu, Drobnej Wytwórczości i Usług Urzędu Miejskiego w O., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./, wydał zaświadczenie o wpisie zgłoszonej działalności pod numerem 6379/90.
W dniu 6 stycznia 1994 r. wpłynęło do Wydziału Koordynacji Gospodarczej Urzędu Miasta O. pismo z datą 31 grudnia 1993 r., zawiadamiające, że z tym dniem spółka cywilna "E.-T." Czesława B. i Marka P. zakończyła działalność na skutek rozwiązania; pismo podpisano na pieczątce spółki podpisem jednego ze wspólników - Czesława B. Na tej podstawie Naczelnik Wydziału Koordynacji Gospodarczej wydał w dniu 11 stycznia 1994 r. z upoważnienia Prezydenta Miasta O. decyzję bez numeru i powołując się na art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, wykreślił z ewidencji tej działalności z dniem 31 grudnia 1993 r. wpis spółki cywilnej Czesława B. i Marka P., dokonany w dniu 7 grudnia 1990 r. pod numerem 6379/90, zaznaczając, iż uczynił to na wniosek stron. Postanowieniem z dnia 17 lutego 1994 r. nr KG-6424e/53/94 sprostowano na podstawie art. 113 Kpa oczywiste omyłki w decyzji w zakresie pisowni nazwisk i nazwy spółki.
W odwołaniu od tej decyzji Marek P. wniósł o jej uchylenie, zarzucając, że została ona wydana na skutek niezgodnego z prawdą oświadczenia jednego tylko ze wspólników, bez wyjaśnienia istotnych okoliczności i z naruszeniem przepisów prawa cywilnego o spółce. Podniósł, że wykreślenie spółki z rejestru jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd spółki, w związku z czym wniosek w tej sprawie jednego tylko wspólnika nie był wystarczający. Spółka może być rozwiązana tylko w sposób przewidziany przepisami prawa, a to nie nastąpiło. O wszczęciu postępowania nie został powiadomiony, ostatnio chorował, przebył dwie poważne operacje kręgosłupa, a Czesław B. to wykorzystał, przejmując majątek spółki, zagarniając licencje na przewozy międzynarodowe i pozbawiając go miejsca pracy i dochodów przy pomocy Urzędu Miejskiego w O., który działał niezgodnie z prawem.
Organ odwoławczy nie uwzględnił tych argumentów i decyzją z dnia 11 marca 1994 r. nr DG.III-6432/15/94, podpisaną z upoważnienia Wojewody (...) przez Dyrektora Wydziału Działalności Gospodarczej Urzędu Wojewódzkiego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podnosząc, że zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o działalności gospodarczej wpis do ewidencji podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu działalności gospodarczej. Jedną z przyczyn zaprzestania działalności przez spółkę może być jej rozwiązanie. W konkretnym przypadku rozwiązanie spółki cywilnej nastąpiło wskutek wystąpienia wspólnika ze spółki dwuosobowej, co było wystarczające do jej wykreślenia z ewidencji. Powołano się na podobne stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 1992 r. SA/Wr 435/92. Podniesiono również, że Marek P, wystąpił ze spółki sprzedając swoje udziały, a Czesław B. potwierdził swoje wystąpienie ze spółki cywilnej, co znalazło się w protokole z posiedzenia wspólników z dnia 7 stycznia 1994 r. i w zawiadomieniu złożonym przez Czesława B., że spółka z dniem 31 grudnia zakończyła działalność na skutek rozwiązania. Bez znaczenia w sprawie jest to, że zawiadomienie o zaprzestaniu działalności zgłosił tylko jeden z byłych wspólników, decyzja bowiem o wykreśleniu z ewidencji może być wydana zarówno z urzędu, jak i na żądanie strony. Dla oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem nie ma także znaczenia kwestia wzajemnych rozliczeń stron, albowiem wspólnicy mogą tego dochodzić przed sądami powszechnymi.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marek P. zarzucił, że decyzja o wykreśleniu z ewidencji została wydana z naruszeniem zasady udziału stron w postępowaniu administracyjnym oraz przepisów art. 866, art. 869 par. 2 i art. 871 Kc wskutek błędnej ich wykładni i przez dowolne przyjęcie, iż spółka została rozwiązana przez jednego ze wspólników. Ponadto wskazał na sprzeczności między ustaleniami będącymi podstawą decyzji a treścią zebranego materiału dowodowego, ponieważ przyjęto, że sprzedał udziały w spółce cywilnej, oraz błędnie odczytano zapis o rzekomym potwierdzeniu wystąpienia Czesława B. ze spółki. Drugi wspólnik nie doręczył skarżącemu żadnego dokumentu zawierającego wypowiedzenie umowy spółki, ograniczając się do informowania o swoich zamiarach jedynie organów ewidencyjnych obu instancji.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty z uzasadnienia decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ stanowi, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia tej działalności.
Zawiadomienie takie jednak może złożyć podmiot, który wcześniej uzyskał wpis do ewidencji na skutek zgłoszenia działalności w myśl art. 15 i 16 ust. 1 tej ustawy. Podmiotem takim, zgodnie z jej art. 2 ust. 2, może być osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, utworzona zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. Podmiotem gospodarczym nie mającym osobowości prawnej może być spółka cywilna, której formy organizacyjne reguluje kodeks cywilny.
Z art. 860 i następnych kodeksu cywilnego wynika, że spółka jest stosunkiem prawnym o cechach względnej trwałości, którego sposób powstania i ustania określają przepisy powszechnie obowiązujące.
Według art. 869 par. 1 Kc, jeżeli spółka została zawarta na czas nie oznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić wypowiadając swój udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego, przy czym wypowiedzenie to, aby było skuteczne, musi być skierowane pod adresem pozostałych wspólników /wspólnika/, a nie gdzie indziej /na przykład do organu ewidencyjnego/. Według art. 869 par. 2 Kc z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia, chociażby spółka zawarta była na czas oznaczony. W szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 870 Kc, umowę spółki może wypowiedzieć wierzyciel osobisty wspólnika. Spółka może też ulec rozwiązaniu na skutek upływu czasu, na jaki była zawarta, osiągnięcia zamierzonego celu gospodarczego, zgody wszystkich wspólników lub śmierci wspólnika w spółce dwuosobowej, jeżeli umowa - zgodnie z art. 872 Kc - nie zastrzega wejścia na jego miejsce spadkobierców. Z ważnych powodów każdy wspólnik może też w myśl art. 874 Kc żądać rozwiązania spółki przez sąd.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie stwierdzono, że wystąpienie wspólnika ze spółki dwuosobowej powoduje rozwiązanie spółki i świadczy o zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Aby jednak można było mówić o takim wystąpieniu, muszą być spełnione przewidziane prawem warunki, o których była mowa wyżej.
Nie może spowodować natychmiastowego rozwiązania spółki jednostronne oświadczenie jednego ze wspólników jeżeli drugi /lub pozostali/ na to się nie zgodzą, zwłaszcza gdy oświadczenie to zostało skierowane, jak w rozpoznawanej sprawie, nie do wspólnika, ale do organu ewidencyjnego.
Nie można się zgodzić z poglądem wypowiedzianym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż bez znaczenia jest to, że zawiadomienie o zaprzestaniu prowadzenia działalności zgłosił tylko jeden z byłych wspólników, gdyż decyzja o wykreśleniu z ewidencji może być wydana zarówno z urzędu, jak i na żądanie strony. Wszczęcie postępowania z urzędu może nastąpić w sytuacji określonej w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, to jest wówczas, gdy wpis do ewidencji powinien zostać wykreślony na skutek tego, że organ ewidencyjny dokonał go wcześniej z naruszeniem prawa. Mają wtedy odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego i stwierdzenia nieważności decyzji, to jest art. 147 i art. 157 par. 2 Kpa, albowiem ustawodawca, przez dopuszczenie możliwości wszczęcia postępowania z urzędu, chciał umożliwić organowi ewidencyjnemu naprawienie wcześniej popełnionych błędów. Możliwość taka jednak nie dotyczy wykreślenia wpisu z ewidencji w sytuacji, o której mowa w art. 19 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy. Postępowanie takie może być wszczęte tylko na żądanie strony, na co zwracał już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, w szczególności w wyroku z dnia 2 października 1992 r. SA/Wr 842/92 /ONSA 1993 Nr 2 poz. 52/.
W wyroku z dnia 31 sierpnia 1993 r. SA/Wr 642/93 sąd podkreślił, że ze względu na charakter spółki cywilnej podanie o skreślenie spółki z ewidencji działalności gospodarczej w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności przez spółkę powinno być podpisane przez wszystkich wspólników lub przez osobę umocowaną do jej reprezentowania, jeżeli taki pełnomocnik został ustanowiony w umowie lub w uchwale wspólników /ONSA 1994 Nr 3 poz. 125/.
Jeśli organ ewidencyjny wszczął postępowanie o wykreślenie spółki cywilnej z ewidencji działalności gospodarczej na podstawie zgłoszenia tylko jednego ze wspólników, to zgodnie z art. 61 par. 4 Kpa powinien zawiadomić drugiego wspólnika o wszczęciu tego postępowania w celu umożliwienia mu wzięcia w nim udziału. Skoro tego nie uczyniono, a skarżący Marek P. dowiedział się o złożeniu przez wspólnika Czesława B. wniosku o wykreślenie spółki z ewidencji dopiero z doręczonej mu decyzji organu I instancji i w odwołaniu zaprzeczał, że spółka została rozwiązana i na trwałe zaprzestała działalności, to należało jego odwołanie uwzględnić. Spór bowiem między wspólnikami o to, czy spółka istnieje, czy też została wypowiedziana i w jakim czasie, czy wystąpiły powody, o których mówi art. 869 5 2 Kc, jest typową sprawą cywilną, która może zostać rozstrzygnięta przez sąd na podstawie powództwa wniesionego zgodnie z art. 874 Kc. Organ administracji państwowej prowadzący postępowanie na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej nie ma kompetencji do rozstrzygania tego zagadnienia we własnym zakresie.
Jeśli uznano za uzasadnione wszczęcie postępowania o wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej na podstawie zawiadomienia jednego tylko ze wspólników spółki cywilnej, a następnie okazało się, że jest on w sporze z drugim /innymi/ wspólnikiem co do tego, czy spółka nadal istnieje, należało albo odmówić wykreślenia wpisu z ewidencji, albo zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd, zobowiązując na podstawie art. 100 par. 1 Kpa wspólnika, który złożył wniosek o wykreślenie z ewidencji, do zainicjowania w oznaczonym terminie stosownego postępowania przed sądem powszechnym.
Rację ma skarżący twierdząc, że organ odwoławczy błędnie odczytał protokół z posiedzenia wspólników w dniu 7 stycznia 1994 r., przyjmując, że uzgodnienie wystąpienia Marka P. ze spółki i sprzedaży wszystkich udziałów Czesławowi B. odnosi się do spółki cywilnej, której dotyczyło postępowanie ewidencyjne. Dotyczyło to innej spółki tych samych osób, mianowicie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "B.-T.", Prywatne Biuro Podróży. Nierozróżnienie tych kwestii w uzasadnieniu za skarżonej decyzji świadczy o tym, iż została ona wydana, niezależnie od wskazanych wyżej naruszeń prawa materialnego, również bez pełnego wyjaśnienia i rozważenia istotnych okoliczności faktycznych z uchybieniem art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa.
.Należy nadmienić, że powołany w uzasadnieniu decyzji wyrok z dnia 22 maja 1992 r. SA/Wr 435/92 został wydany w całkowicie odmiennych okolicznościach faktycznych, gdy było wcześniejsze zgodne oświadczenie wspólników o rozwiązaniu spółki cywilnej, a spór między nimi dotyczył jedynie wzajemnych rozliczeń. Rozstrzygnięcie to zatem nie ma bezpośredniego odniesienia do okoliczności rozpoznawanej sprawy.
W opisanej sytuacji z wymienionych wyżej szczegółowo powodów Sąd, uwzględniając wniesioną skargę, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymana przez nią w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa.
O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego nie orzekano, był on bowiem od nich zwolniony.