Wyrok NSA oz. we Wrocławiu z 8 sierpnia 1995 r., SA/Wr 96/95

Teza

Organ odwoławczy może umorzyć postępowanie co do istoty tylko wówczas, gdy w wyniku rozpoznania odwołania uchylił decyzję I instancji i stwierdził, że postępowanie przed tym organem jest bezprzedmiotowe /art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa/.

Umorzenie zaś postępowania I instancji przez organ II instancji przy okazji rozpoznania zażalenia na postanowienie incydentalne, wydane w toku postępowania, jest niedopuszczalne.

Stanowi bowiem rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 Kpa i rażąco narusza powołany przepis art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa.

Sentencja

1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej umorzenia postępowania I instancji; odrzuca skargę w pozostałej części w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania I instancji.

Uzasadnienie

Aktem notarialnym z 7 sierpnia 1994 r. Henryk P. nabył od małżonków Lecha i Haliny M. wieczyste użytkowanie działki budowlanej nr 102 o pow. 288 m2, położonej w W. przy ul. Ś. nr 47 oraz własność znajdującego się na tej działce domu mieszkalnego jednorodzinnego w zabudowie szeregowej za kwotę 370.000.000 zł /przed denominacją/.

Małżonkowie Halina i Lech M. wystąpili równocześnie do organu do spraw ewidencji ludności z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego w omawianej nieruchomości, co też uczyniono. Następnie jednak Lech i Halina M. zameldowali się w budynku stanowiącym przedmiot umowy sprzedaży na pobyt czasowy, trwający dwa miesiące.

Henryk P. we wniosku z 26 października 1994 r. domagał się uchylenia czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu wymienionych w jego nieruchomości na pobyt czasowy twierdząc, że jako właściciel nie wyraził na to zgody. Natomiast małżonkowie M. wystąpili do Sądu Wojewódzkiego w W. z powództwem o unieważnienie aktu notarialnego, zarzucając, że pełnomocnik sprzedał ich nieruchomość po cenie znacznie zaniżonej.

Postanowieniem z 8 listopada 1994 r. opartym na art. 97 par. 1 pkt 1 Kpa Prezydent Miasta W. zawiesił postępowanie wszczęte na skutek wniosku Henryka P. o anulowanie zameldowania na pobyt czasowy, wywodząc, że na wynik tego postępowania będzie miało wpływ rozstrzygnięcie sprawy IC 791/94 toczącej się przed Sądem Wojewódzkim w W. o unieważnienie aktu notarialnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia Henryka P. Wojewoda w W. postanowieniem z 24 listopada 1994 r. uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. W motywach tegoż postanowienia podano, iż zawieszenie postępowania jest bezpodstawne, albowiem do zameldowania na pobyt czasowy nie przekraczający dwóch miesięcy nie jest potrzebne badanie uprawnień do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, a jedynie ustalenie, czy osoba zgłaszająca pobyt faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem i tam przebywa. Ponieważ Lech i Halina M. zamieszkiwali w spornym budynku w chwili zgłoszenia wniosku o czasowe zameldowanie, przyjęcie zgłoszenia o ich pobycie pod wspomnianym adresem - zdaniem organu odwoławczego - było czynnością prawidłową. Czynność ta nie podlega zaskarżeniu. Postępowanie o jej uchylenie wszczęto więc bez podstawy prawnej, wobec czego należało je umorzyć na mocy art. 105 Kpa jako bezprzedmiotowe. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Halina i Lech M. zarzucili naruszenie przepisów procesowych przez pozbawienie ich możliwości brania udziału w postępowaniu, co daje podstawę do wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa.

Powołując się na powyższy zarzut, wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego z prawem.

Organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W postępowaniu administracyjnym organy wydają decyzje i postanowienia. W myśl art. 104 par. 2 Kpa decyzje rozstrzygają sprawę co do istoty /w całości lub części/ albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Natomiast postanowienia wydawane są w toku postępowania administracyjnego. Nie rozstrzygają one o istocie sprawy /"chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej"/ a jedynie dotyczą kwestii epizodycznych, jakie wyłoniły się w toku postępowania. Wyjątkiem od tej zasady są postanowienia o zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia ugody /art. 119 Kpa/.

Zawieszenie postępowania administracyjnego następuje w drodze postanowienia. Na postanowienie w sprawie zawieszenia przysługuje stronom zażalenie /art. 101 par. 3 Kpa/. Rozpoznając zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postępowania organ odwoławczy nie może podejmować równocześnie rozstrzygnięcia kończącego sprawę w sposób definitywny. Uchylając zatem postanowienie o zawieszeniu postępowania organ II instancji nie mógł jednocześnie orzec o umorzeniu postępowania pierwszej instancji. Umorzenie postępowania bowiem oznacza zakończenie sprawy. Rozstrzygnięcie kończące sprawę w danej instancji musi mieć zawsze formę decyzji /art. 104 par. 2 Kpa/. Również zakończenie sprawy przez umorzenie postępowania następuje w drodze wydania decyzji /art. 105 par. 1 Kpa/.

Organ odwoławczy może umorzyć postępowanie co do istoty tylko wówczas, gdy w wyniku rozpoznania odwołania uchylił decyzję I instancji i stwierdził, że postępowanie przed tym organem jest bezprzedmiotowe /art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa/. Umorzenie zaś postępowania I instancji przez organ II instancji przy okazji rozpoznania zażalenia na postanowienie incydentalne, wydane w toku postępowania, jest niedopuszczalne. Stanowi bowiem rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 Kpa i rażąco narusza powołany przepis art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa. Z tych powodów na mocy art. 207 par. 3 Kpa w związku z art. 156 par. 1 Kpa należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pozostałej części skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Na postanowienia wydane w toku postępowania administracyjnego skarga do NSA przysługuje jedynie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 196 par. 3 Kpa. Między innymi można wnieść skargę na postanowienie o zawieszeniu postępowania. Nie można natomiast zaskarżyć w tym trybie postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania.

Na skutek zażalenia Henryka P. organ drugiej instancji uchylił postanowienie Prezydenta Miasta W. o zawieszeniu postępowania w niniejszej sprawie, stwierdzając, że brak jest przesłanek do wydania takiego postanowienia. A skoro zaskarżonym postanowieniem postanowienie I instancji o zawieszeniu postępowania zostało skasowane, skarga do NSA w tej kwestii nie przysługuje.

W tym stanie rzeczy na mocy art. 204 par. 1 Kpa orzeczono jak w pkt 2 sentencji.