Uzasadnienie
W związku z wyprowadzeniem się Jana i Eleonory małżonków W. z mieszkania przy ul. D. do nowo wybudowanego domu przy ul. Z. Naczelnik Dzielnicy Wrocław-Śródmieście uchylił w dniu 13 listopada 1980 r. decyzję z 1968 r. o przydziale lokalu dotychczas zajmowanego i nakazał jego opróżnienie z wszystkimi osobami wspólnie zamieszkałymi oraz przekazanie lokalu właściwemu Rejonowi Obsługi Mieszkańców. Po rozpoznaniu odwołania Jana W. decyzja ta została utrzymana w mocy przez decyzję Wojewody Wrocławskiego z dnia 10 grudnia 1980 r., z której wynika, że odwołanie zmierzało do uzyskania przydziału spornego lokalu dla syna Ryszarda, który wraz z żoną tworzy odrębną rodzinę, podczas gdy nowo wybudowany dom jest współwłasnością małżonków W. i ich syna Jerzego, który zamierza się ożenić. Małżonkowie W. mają jeszcze trzeciego syna - Waldemara, który odbywa służbę wojskową. W końcowej części uzasadnienia stwierdza się, że kwestia przydzielenia opuszczonego mieszkania dla Ryszarda W. może być rozpoznana w odrębnym postępowaniu pod kątem uprawnień wynikających z art. 39 prawa lokalowego, jeśli wystąpi ona z odpowiednim wnioskiem.
W dniu 12 grudnia 1980 r. do Urzędu Dzielnicowego Wrocław-Śródmieście wpłynął wniosek Ryszarda W. o przydzielenie mu mieszkania opuszczonego przez rodziców przy ul. D., a składającego się z 2 pokoi o powierzchni 29,87 m2 i 25,94 m2 oraz kuchni o powierzchni 5,33 m2 przy wspólnym korzystaniu z pomieszczeń przynależnych przez lokatorów drugiego lokalu w tym mieszkaniu.
Decyzją z dnia 25 lutego 1981 r. Naczelnik Dzielnicy Wrocław-Śródmieście odmówił Ryszardowi W. przydzielenia spornego lokalu i nakazał jego opróżnienie oraz przeniesienie się wraz z osobami wspólnie zamieszkałymi do domu rodziców. Od decyzji tej Ryszard W. odwołał się do Wojewody Wrocławskiego. W odwołaniu tym podniósł, że przy przeniesieniu się wszystkich osób z lokalu dotychczasowego do domu jednorodzinnego wystąpi jego nadmierne zagęszczenie, zamieszkałyby w nim bowiem 3 małżeństwa: rodzice oraz dwa małżeństwa młode, a także dorosły trzeci brat - Waldemar, gdy tymczasem powierzchnia mieszkalna domu wynosi około 70 m2. W grę wchodzi zatem zaspokojenie potrzeb aż trzech młodych rozwojowych rodzin, które dążą do usamodzielnienia się. W tej sytuacji - twierdzi się w odwołaniu - istnieją pełne podstawy do realizacji zalecenia wynikającego ze zdania pierwszego art. 39 prawa lokalowego.
Decyzją z dnia 9 czerwca 1981 r., nr SL.II-8172/158/81 Wojewoda Wrocławski odwołania nie uwzględnił i zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy z uzasadnieniem, że jest ona zgodna z art. 39 prawa lokalowego, a ponadto najemca pozostałej części lokalu - Zofia B. - zajmuje powierzchnię mieszkalną mniejszą od przysługującej według norm zaludnienia i przysługuje jej prawo do rozgęszczenia na podstawie art. 31 ust. 3 tegoż prawa. Na marginesie należy zauważyć, że Zofia B. nie wystąpiła z wnioskiem o skorzystanie z uprawnień wynikających z tego przepisu.
Na decyzję Wojewody Ryszard W. wniósł skargę do Naczelnego sądu Administracyjnego przez swego pełnomocnika. W skardze tej zarzucono obrazę art. 39 prawa lokalowego, utrzymując, że w sytuacji skarżącego przepis ten nakłada na organ obowiązek przydzielenia mu mieszkania, w którym pozostał wraz z żoną po opuszczeniu tego mieszkania przez rodziców. Podniesiono także zarzut niewyjaśnienia okoliczności dotyczących rzekomych uprawnień Zofii B., która ma dom jednorodzinny. Skarżący nie ma innego mieszkania, więc nie można uznać, że nie istnieje potrzeba przydzielenia mu lokalu po rodzicach. Nakaz przekwaterowania skarżącego do domu jednorodzinnego rodziców prowadzi do naruszenia prawa podmiotowego własności i utrudnienia korzystania z jej przedmiotu, a nadto jest sprzeczne z inwokacją ustawy, zakładającą realizację prawa każdej rodziny do samodzielnego mieszkania. Podniesiono w końcu aspekt choroby odzwierzęcej żony skarżącego, co w warunkach osiedla willowego miałoby ją narażać na większą możliwość kontaktu z psami.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wrocławski, polemizując z wyrażonym poglądem co do wynikającego z art. 39 prawa lokalowego obowiązku przydzielenia lokalu opuszczonego przez najemcę dla członków jego rodziny, wywodzi, że ocena potrzeb mieszkalnych zainteresowanego nie może następować bez uwzględnienia potrzeb w tym względzie innych rodzin objętych listami przydziałów i przekwaterowań, a nadto przydział taki może następować z zachowaniem kryteriów przewidzianych w szczególności w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych /Dz.U. nr 9 poz. 37/. W konkluzji stwierdza się, że przydział opróżnionego przez najemcę lokalu mieszkalnego na rzecz członka rodziny może nastąpić tylko w razie umieszczenia go przez organ I instancji na liście przydziału mieszkań lub pomieszczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Treść art. 39 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/, a w szczególności dyspozycja zawarta w zdaniu pierwszym, nakłada na organ administracji państwowej jednoznaczny obowiązek przy spełnieniu podanych tam warunków podlegających ocenie organów. Jest to przy tym przepis szczególny w stosunku do normy ogólnej wyrażonej w art. 28 ust. 1; ani z treści tego przepisu, ani z innych przepisów prawa lokalowego nie wynika, aby w odniesieniu do zawartego w nim uregulowania miały być wydane przepisy wykonawcze, mogące rozszerzać czy ograniczać jego stosowanie, a więc i zakres powinności organów administracji. Dlatego nie można podzielić poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, że do sytuacji określonej w zdaniu pierwszym art. 39 prawa lokalowego również odnoszą się uregulowania wynikające z powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r., ponieważ odniesienie tych przepisów do omawianej sytuacji przekreślałoby sens art. 39, a także - co nie mniej istotne - sens preambuły do ustawy.
Powinność, a więc obowiązek nałożony na organy administracji państwowej przydzielenia lokalu pozostałym w nim dzieciom, osobom przysposobionym lub rodzicom najemcy jest wprawdzie uwarunkowany oceną ich potrzeb, ale ocena ta nie może być dowolna i nie jest zależna od oceny potrzeb społecznych, gdyż w takim wypadku inna byłaby treść przepisu /np. "w miarę możliwości"/, a obowiązek organu "rozluźniony", jak w odniesieniu do osób wymienionych w zdaniu drugim tegoż przepisu.
Kwestia potrzeb Ryszarda W. przy uwzględnieniu zarówno sytuacji mieszkaniowej skarżącego, jak i rodziców, którzy bez żadnej wątpliwości powinni zabrać do wybudowanego domu dwóch pozostałych dorosłych synów, nie została przez organ wnikliwie rozpatrzona, co wynikało zapewne z poglądu prawnego w kwestii zastosowania warunków przydziału mieszkania w świetle cytowanego rozporządzenia. Nie rozpatrzono w ogóle możliwości alternatywnej przewidzianej w art. 39 prawa lokalowego, to jest zasadności przydzielenia lokalu opuszczonego - w zależności od potrzeby /w której muszą być uwzględnione również normy/ - w całości lub w części. Nie wyjaśniono również sprawy pod kątem uprawnień pozostałych najemców wspólnego mieszkania, o których to uprawnieniach mowa jest w decyzji, jednakże w tym przedmiocie nie zebrano żadnych dowodów i nie uzyskano stanowiska ewentualnej osoby zainteresowanej. Możliwość uwzględnienia żądań skarżącego nie czyni niemożliwym w konkretnej sytuacji lokalowej uwzględnienia ewentualnych żądań Zofii B. W tym stanie, skoro stwierdzono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 107 Kpa, co nie mogło nie wywrzeć wpływu na wynik sprawy, a także wadliwe zastosowanie art. 39 prawa lokalowego, zaskarżoną decyzję należało uchylić zgodnie z art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.