Uzasadnienie
Pracownicy Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w P. w trybie bieżącego nadzoru sanitarnego pobrali z Wytwórni Wód Gazowanych w P., stanowiącej własność skarżącego, próbki butelkowanej wody stołowej "Dana", napoju bezalkoholowego "Tonic" i napoju gazowanego słodzonego "Orange".
W sporządzonych na podstawie badań chemicznych i mikrobiologicznych analizach ustalono następujące wyniki:
- - zapach i smak wody stołowej typowe dla wody sodowej, produkowanej z wody pochodzącej z sieci wodociągowej. Woda ta niezgodnie z normą określona została na etykiecie jako woda stołowa i oznaczona normą BN-75/9567-08, przewidzianą dla butelkowanej wody mineralnej,
- - w czterech butelkach "Tonicu" na 12 pobranych stwierdzono obecność cząstek zanieczyszczeń, a w jednej obfity kożuch zanieczyszczeń z martwymi owadami. Na etykiecie zamieszczono rysunek owoców, co przepisy norm przewidują tylko dla napojów produkowanych z naturalnych soków owocowych. Okres przechowywania napoju podano na 14 dni, pomimo że według normy okres ten dla napoju bez konserwantów wynosi 8 dni.
- - w pięciu butelkach napoju "Orange" stwierdzono obecność drobnych, czarnych cząstek zanieczyszczeń, a w trzech próbkach obecność pleśni. Napój został niewłaściwie oznakowany rysunkami owoców. pomimo że nie był produkowany na bazie soku naturalnego. Niewłaściwie też określono termin jego trwałości na 14 dni zamiast 8 dni.
W oparciu o art. 36 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i przepisy zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 lipca 1992 r. /M.P. nr 27 poz. 192/ Terenowy Państwowy Inspektor Sanitarny w P. obciążył skarżącego kosztami badań chemicznych i fizyko-mikrobiologicznych w wysokości 2117300 zł. Obciążenie nastąpiło w formie sporządzenia rachunku na powyższą kwotę.
W piśmie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego skarżący wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności laboratoryjnych analiz oraz rachunku.
Zdaniem skarżącego, według art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej opłatę za badanie próbek pobiera się, jeżeli stwierdzono naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych. Stwierdzenie naruszenia tych wymagań winno nastąpić w drodze decyzji, co wynika z art. 27 ustawy.
Brak takiej decyzji stanowi istotne naruszenie prawa, gdyż pozbawia stronę uprawnienia kontroli działań organów Państwowej Kontroli Sanitarnej w drodze odwołania i uniemożliwia obronę swoich interesów.
W piśmie do skarżącego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że naliczenie opłat za badania laboratoryjne dokonane przez organa Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz sporządzanie laboratoryjnych analiz z przeprowadzanych badań nie wymaga rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. W trybie art. 27 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydawane są decyzje tylko w wypadku, gdy zachodzi potrzeba usunięcia naruszenia wymagań higieniczno-sanitarnych i zdrowotnych przez sformułowanie określonych nakazów lub zakazów.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł, w oparciu o art. 216 par. 1 Kpa, o zobowiązanie Terenowego Państwowego Inspektora Sanitarnego, aby w sprawie załatwionej omawianymi laboratoryjnymi analizami oraz rachunkiem wydał decyzję.
Zdaniem skarżącego ustalenie obowiązku skarżącego do uiszczenia opłat za badania laboratoryjne winno nastąpić przez wydanie decyzji administracyjnej.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny wniósł 0 oddalenie skargi i wyjaśnił, że obowiązek uiszczenia przez skarżącego opłat za badania laboratoryjne wynika z art. 36 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. W szczególności podstawą prawną takiej decyzji nie może być art. 27 ustawy, który ma zastosowanie wyłącznie w wypadkach wydania nakazów usunięcia stwierdzonych uchybień higienicznych, zdrowotnych. Warunki i sposób naliczania opłat za badania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej uzgodnione zostały podczas narady krajowej w dniu 24 września 1992 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 36 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej /Dz.U. nr 12 poz. 49 ze zm./ organy tej Inspekcji pobierają opłaty za badania oraz inne czynności wykonywane:
- 1. w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, jeżeli w ich wyniku stwierdzono naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych oraz
- 2. na podstawie umowy zawartej z innymi podmiotami.
Sprawowanie bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego jest zadaniem z zakresu administracji publicznej, przy wykonywaniu którego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mogą posługiwać się środkami przymusu i z zasady stosują środki władztwa administracyjnego.
Można też zgodzić się z sugestią Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego i Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, że obowiązek uiszczenia opłat za badania i inne czynności podejmowane w ramach nadzoru sanitarnego i zapobiegawczego, jeżeli w ich wyniku stwierdzono naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych, wynika wprost z przepisu art. 36 ust. 1 i 2 ustawy.
Nie uzasadnia to jednak poglądu, że dostateczną podstawą dla pobierania tych opłat jest sporządzenie przez stację sanitarno-epidemiologiczną rachunku.
Rachunek jako zestawienie należności za towar lub usługi stanowi w istocie dowód zawarcia i wykonania umowy i ta forma rozliczenia stosowana jest przez stacje sanitarno-epidemiologiczne dla celów rozliczeń wykonania umów, o których mowa w art. 36 ust. 5 ustawy.
Inny natomiast ma charakter czynność pobierania opłat za badania i inne czynności wykonane w ramach nadzoru bieżącego i zapobiegawczego. Czynności te, co wyżej podkreślono, mają charakter publicznoprawny i kwestia uiszczenia opłat za badania stacji sanitarno-epidemiologicznej nie jest uzależniona od woli strony.
Woli stron i organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie pozostawiono również ustalenia wysokości pobieranych opłat. Opłaty pobierane są według zasad określonych w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 lipca 1992 r. /M.P. nr 27 poz. 192/, wydanego w ramach delegacji przewidzianej w art. 36 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Przepisy art. 36 ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29 lipca 1992 r. nie ustalają ścisłych, kwotowo określonych opłat za badania i inne czynności organów Inspekcji wykonywanych w ramach nadzoru i, co wyraźnie wynika z brzmienia art. 36 ust. 4 ustawy, wymagają ustalenia kierownika jednostki organizacyjnej, którym jest właściwy Państwowy Inspektor Sanitarny.
Opłaty za badania i inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, w razie stwierdzenia naruszeń wymagań higienicznych i zdrowotnych, ustala na podstawie art. 36 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. właściwy Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w drodze decyzji administracyjnej.
Stosownie do art. 216 par. 2 Kpa skargę na bezczynność organu administracji państwowej można wnieść po wykorzystaniu środka prawnego zażalenia. przewidzianego w art. 37 Kpa. Sąd przyjął, że warunkowi temu odpowiada pismo skarżącego z dnia 21 października 1993 r., skierowane do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego
Wobec powyższego na zasadzie art. 216 par. 4 Kpa należała zobowiązać Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego do wydania w zakreślonym terminie decyzji ustalającej wysokość opłat za omawiane badania laboratoryjne.