Orzeczenie TK z 8 lutego 1989 r., U 18/88

Tezy

Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu sprawy z wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o ustalenie, czy przepis par. 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne i użytkowe /Dz.U. nr 40 poz. 230/ jest zgodny z art. 15 ust. 4 w związku z art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /Dz.U. nr 22 poz. 98 ze zm./

postanowił:

umorzyć postępowanie.

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu swego wniosku podniósł, że lokale użytkowe w domach jednorodzinnych poddano przepisom rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1987 r. Redakcja par. 1 ust. 2 pkt 2 cytowanego rozporządzenia wskazuje nie tylko na przekroczenie upoważnienia zawartego w art. 15 ust. 4 Prawa lokalowego, lecz także - w wyniku przekroczenia - na kolizję z art. 14 ust. 2 pkt 2 powołanego Prawa lokalowego.

Ponadto w uzasadnieniu podniesiono niespójność przepisów powołanej ustawy. Mianowicie art. 29 ust. 1 pkt Prawa lokalowego ustala, że przepisy o najmie lokali i budynków na podstawie decyzji administracyjnej /szczególny tryb najmu/ nie dotyczą "lokali mieszkalnych" w domach jednorodzinnych i w innych domach stanowiących własność osób fizycznych i lokali sprzedawanych przez Państwo osobom fizycznym, jeżeli co najmniej w części są one zamieszkiwane przez jego właścicieli lub ich osoby bliskie w rozumieniu art. 9 ust. 1, a także oddanych w najem bądź bezpłatne użytkowanie na podstawie art. 33 ust. 3.

Tak formułowany przepis zawiera zasadniczą zmianę w stosunku do regulacji poprzedniej przez zastąpienie zwrotu "nie dotyczą (...) domów jednorodzinnych" /art. 24 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/ zwrotem "nie dotyczą (...) lokali mieszkalnych w domach jednorodzinnych". Zmiana ta spowodowała kolizję art. 29 ust. 1 pkt 2 z art. 14 ust. 2 ustawy w brzmieniu tekstu jednolitego z 1987 r. budzi ona także wątpliwości na tle całkowitej ochrony własności osobistej obywateli poręczonej w art. 18 Konstytucji PRL.

W myśl art. 133 par. 1 Kc przedmiotem własności osobistej jest w szczególności dom jednorodzinny, który nie traci swego charakteru nawet wówczas, gdy oprócz lokalu mieszkalnego obejmuje również lokal użytkowy /art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe - Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/, należałoby więc uznać, że dom jednorodzinny w całości podlega ochronie określonej w art. 18 Konstytucji PRL. Wbrew takiemu wnioskowi ostatnia nowelizacja prawa lokalowego poddała ochronie tylko lokal mieszkalny w domu jednorodzinnym /art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2/, przez co dom jednorodzinny uzyskał dwoisty charakter: lokal mieszkalny w nim pozostaje własnością osobistą, lokal użytkowy zaś nabrał cech własności indywidualnej.

Rada Ministrów dnia 27 grudnia 1988 r. uchwaliła zmianę przepisu par. 1 ust. 2 pkt 2 kwestionowanego rozporządzenia z dnia 14 grudnia 1987 r. doprowadzając w ten sposób do jego zgodności z art. 14 ust. 2 Prawa lokalowego.

Wobec utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu Trybunał Konstytucyjny (...) umorzył postępowanie w sprawie.

Dostrzegając jednak niespójność przepisu art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe z art. 18 Konstytucji PRL i z art. 133 par. 1 i art. 139 Kc w odrębnym postępowaniu zasygnalizował o tym Sejmowi stosownie do treści art. 5 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.