Orzeczenie TK z 16 czerwca 1986 r., U 3/86

Teza

1. Przepisy par. 1 i par. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 1983 r. w sprawie określenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu /Dz.U. nr 60 poz. 273; zm.: Dz.U. 1985 nr 10 poz. 37/ są niezgodne z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230; zm. Dz.U. 1984 nr 48 poz. 184/;
2. Zarządzenie nr 29 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 2 listopada 1983 r. w sprawie szczegółowego określenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu /Dz.Urz. MHWiU nr 5 poz. 12; zm. Dz.Urz. MHWiU 1985 nr 2 poz. 5/ jest niezgodne z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz.U. nr 35 poz. 230; zm. Dz.U. 1984 nr 48 poz. 184/;
3. Przy wydawaniu rozporządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 26 lutego 1985 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad usytuowania punktów sprzedaży napojów alkoholowych oraz trybu wydawania zezwoleń na sprzedaż tych napojów /Dz.U. nr 11 poz. 48/ nie naruszono ustawowego trybu przewidzianego w danym wypadku;
4. Ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinno nastąpić uchylenie przepisów par. 1 i par. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 października 1983 r. w sprawie określenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu oraz zarządzenia nr 29 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 2 listopada 1983 r. w sprawie szczegółowego określenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 procent alkoholu; w wypadku nieuchylenia wymienionych wyżej przepisów tracą one moc z upływem tego terminu.

Uzasadnienie

Prawno-ustrojową podstawę ustawowego upoważnienia Rady Ministrów do wydawania rozporządzeń zawiera art. 41 pkt 8 Konstytucji. Wymieniony przepis wyraźnie określa zakres oraz dopuszczalne granice wydanego na jego podstawie rozporządzenia. Stanowią je unormowania ustawy zawierającej wymienione upoważnienie, gdyż z treści powołanego przepisu Konstytucji wprost wynika, że udzielenie Radzie Ministrów owego upoważnienia może nastąpić jedynie w celu wykonania ustawy.

Rozporządzenia Rady Ministrów są aktami wykonawczymi wydawanymi przez ten organ w celu wykonania zadań nałożonych przez Sejm /określonych w konkretnej ustawie/, wobec którego Rada Ministrów jest organem wykonawczym i zarządzającym.

W ujęciu obowiązującego ustawodawstwa upoważnienie ustawowe uprawniające Radę Ministrów do wydania rozporządzenia może być obligatoryjne lub fakultatywne. Oznacza to, że ustawodawca bądź przewiduje obowiązek wydania rozporządzenia /stanowi to niemal regułę/ bądź kwestię tę pozostawia do uznania Radzie Ministrów. W wypadku upoważnienia fakultatywnego Rada Ministrów wydając rozporządzenie jest związane co do treści udzielonym jej upoważnieniem, które w tym zakresie ma charakter wiążący.

Ustawodawca, udzielając w ustawie upoważnienia /delegacji/ do wydania aktu wykonawczego, określa

1. organ upoważniony do wydania takiego aktu,
2. materię przekazaną do uregulowania tym aktem
3. formę w jakiej akt wykonawczy ma być wydany.

Ustawodawca dokonując wyboru organu, któremu powierz wydanie aktu wykonawczego wybiera taki, którego pozycja w systemie organów państwowych, funkcje, zadania i charakter uzasadniają przekonanie, że udzielone upoważnienie zostanie wykorzystane zgodnie z zamiarem i oczekiwaniem ustawodawcy.

W praktyce legislacyjnej dochodzi niekiedy również do udzielenia subdelegacji, która nie znajduje wyraźnego uzasadnienia w treści ustawy. Odróżnić tu należy dwie następujące sytuacje:

1. gdy przedmiotem subdelegacji są essentialia tego, co ma być unormowane aktem wykonawczym,
2. gdy tym przedmiotem mają być elementy wtórne, pochodne, porządkowe.

Organ ten nie może - bez upoważnienia ustawy - przekazać udzielonego mu upoważnienia do wydania aktu wykonawczego, obejmującego essentialia aktu ustawowego, innemu organowi. Za dopuszczalną należy natomiast uznać subdelegację opartą wyraźnie na ustawie, a ponadto iż brak jest wystarczających podstaw do wyłączenia możliwości stosowania subdelegacji obejmującej wyłącznie elementy wtórne, o charakterze porządkowym. Jednak udzielanie subdelegacji nawet w tak wąskim zakresie nie jest zjawiskiem pożądanym.