Orzeczenie TK z 30 września 1997 r., U 8/97

Teza

Trybunał Konstytucyjny postanowił umorzyć postępowanie w sprawie na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470 ze zm./.

Uzasadnienie

1. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o stwierdzenie niezgodności:

1. par. 3 ust. 3 pkt 3 w związku z par. 2 zarządzenia Nr 75 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 października 1996 r. w sprawie warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg dla policjantów /Dz.Urz. MSW nr 10 poz. 72/ z art. 28 ust. 1 i 2, art. 87 pkt 3 i art. 110 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji /Dz.U. nr 30 poz. 179 ze zm./ oraz z art. 1 i art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426 ze zm./,
2. par. 15 tego zarządzenia z art. 1 powołanych przepisów konstytucyjnych.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zawarte w par. 3 ust. 3 pkt 3 zarządzenia Nr 75 Ministra Spraw Wewnętrznych wyłączenie okresu odbywania przeszkolenia lub stacjonarnych studiów w Wyżej Szkole Policji, z okresu służby stanowiącego podstawę do uzyskania przez funkcjonariusza Policji prawa do nagrody rocznej, jest niezgodne z art. 28 ustawy o Policji, według którego z dniem określonym w rozkazie o mianowaniu policjantowi przysługują uprawnienia określone w ustawie o Policji, bez względu na rodzaj i miejsce wykonywanych obowiązków służbowych. Faktu tego nie zmienia skierowanie mianowanego funkcjonariusza na przeszkolenie podstawowe lub do odbycia stacjonarnych studiów zawodowych w Wyższej Szkole Policji.

Według Wnioskodawcy zaskarżone przepisy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych wykraczają także poza zakres delegacji zawartej w art. 110 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Przepis ten udziela kompetencji normodawczej Ministrowi Spraw Wewnętrznych do określenia warunków przyznawania funkcjonariuszom Policji nagród rocznych, nagród uznaniowych oraz zapomóg. Art. 110 ust. 1 nie zawiera natomiast upoważnienia do określania przez Ministra Spraw Wewnętrznych kryteriów różnicujących policjantów w zakresie prawa do nagród rocznych. Natomiast treść par. 3 ust. 3 pkt 3 wyłączając z okresów, od których uzależnione jest nabycie prawa do nagrody rocznej, okres przeszkolenia podstawowego oraz studiów zawodowych w Wyższej Szkole Policji, prowadzi do zróżnicowania sytuacji funkcjonariuszy w sferze uzyskiwania praw do nagrody rocznej. Tym samym zawiera postanowienia wykraczające poza zakres ustawowej delegacji udzielonej Ministrowi Spraw Wewnętrznych w art. 110 ust. 2 ustawy o Policji.

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał także na naruszenie przez zaskarżone przepisy wyrażonej w art. 1 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych zasady ochrony praw słusznie nabytych, z uwagi na wprowadzenie innych, węziej ujętych kryteriów warunkujących uzyskanie prawa do nagrody rocznej od tych, które były przewidziane w uchylonym przez par. 14 zaskarżonego zarządzenia zarządzeniu Nr 89 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 września 1991 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania nagród i zapomóg dla funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa oraz Straży Granicznej /Dz.Urz. MSW nr 3 poz. 79 ze zm./.

W ocenie Wnioskodawcy zaskarżony przepis jest niezgodny także z wyrażoną w art. 67 ust. 2 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych zasadą równości. Z punktu widzenia warunków uzasadniających prawo do uzyskania nagrody rocznej dokonuje on bowiem podziału funkcjonariuszy Policji na dwie kategorie: ogół funkcjonariuszy Policji, oraz funkcjonariuszy odbywających przeszkolenie podstawowe lub studia zawodowe w Wyższej Szkole Policji, w stosunku do których wprowadzono dodatkowe ograniczenia związane z uzyskaniem prawa do nagrody rocznej. Ponieważ wszyscy funkcjonariusze Policji z punktu widzenia warunków uprawniających do uzyskania prawa do nagrody rocznej charakteryzują się tą samą cechą w stopniu równym, przeto regulacja wprowadzająca zróżnicowanie między funkcjonariuszami w tym zakresie narusza konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa.

Z kolei par. 15 zaskarżonego zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych jest niezgodny z wyrażoną w art. 1 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz z zasadą nie działania prawa wstecz. Zarządzenie weszło ono w życie z dniem podpisania, to jest 15 października 1996 r., lecz z mocą obowiązującą od dnia 12 kwietnia 1996 r. Rozwiązanie przyjęte w tym przepisie sprawiło, że do okresu służby wymaganego dla otrzymania nagrody rocznej nie wlicza się czasu przeszkolenia podstawowego oraz studiów zawodowych w Wyższej Szkole Policji odbywanych między dniem 12 kwietnia a 15 października 1996 r., mimo, że uprzednio okres ten mógł być wliczany do czasu wymaganego dla uzyskania prawa do nagrody rocznej na podstawie przepisów zarządzenia Nr 89 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 września 1991 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania nagród i zapomóg dla funkcjonariuszy Policji, UOP i SG. Takie rozwiązanie, zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych i jest sprzeczne z art. 1 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych.

2. Prokurator Generalny w piśmie z dnia 1 lipca 1997 r. podzielił stanowisko i argumenty Rzecznika Praw Obywatelskich o niezgodności par. 3 ust. 3 pkt 3 kwestionowanego zarządzenia zarówno z art. 28 ust. 1 i 2, art. 87 pkt 3 i art. 110 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, jak i z art. 1 i art. 67 ust. 2 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych. Prokurator Generalny wskazał także na niezgodność par. 15 zaskarżonego zarządzenia z art. 1 pozostawionych w mocy przepisów konstytucyjnych.

Prokurator Generalny podniósł ponadto, że także Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał słuszność zarzutów Rzecznika Praw Obywatelskich i podjął działania zmierzające do uchylenia zaskarżonych przepisów oraz wprowadzenia regulacji stwarzającej podstawy dla naprawienia szkody wyrządzonej przez wadliwe przepisy funkcjonariuszom, którym z powodu odliczenia okresu nauki nie przyznano nagród rocznych, co tworzy przesłanki do umorzenia postępowania w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym.

3. W istocie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, podzielając zarzuty Rzecznika Praw Obywatelskich, podjął działania zmierzające do zmiany zaskarżonego zarządzenia, o czym powiadomił Trybunał Konstytucyjny.

Pismem z lipca 1997 r. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazał tekst zarządzenia Nr 33 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 1997 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg dla policjantów, wnosząc o umorzenie postępowania w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1995 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470 ze zm./, wobec usunięcia tym zarządzeniem nieprawidłowości będących podstawą wszczęcia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny powoduje umorzenie postępowania w sprawie takiego aktu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego samo uchylenie kwestionowanego aktu normatywnego /lub poszczególnych jego przepisów/ nie zawsze jest równoznaczne z utratą przez ten akt mocy obowiązującej. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku treść normy derogującej, zmieniającej lub normy przejściowej, która pozwala jednoznacznie stwierdzić, że przepis utracił moc obowiązującą w tym znaczeniu, że nie może być już w ogóle stosowany /por. orzeczenie z dnia 11 kwietnia 1994 r., K 10/93 - OTK 1994 cz.I poz. 7; uchwała z dnia 14 września 1994 r., W 5/94 - OTK 1994 cz. II str. 171; postanowienie z dnia 27 marca 1996 r., U 7/95 - OTK ZU 1996 Nr 2 str. 116-117; orzeczenie z dnia 24 września 1996 r., K 13/95 - OTK ZU 1996 Nr 4 str. 290, postanowienie z dnia 19 lutego 1997 r., U7/96 - OTK ZU 1997 Nr 1 str. 81 i postanowienie z dnia 5 marca 1997 r. K 23/96 - OTK ZU 1997 Nr 1 str. 84/.
2. Zaskarżony przez Rzecznika Praw Obywatelskich par. 3 ust. 3 pkt 3 zarządzenia Nr 75 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 października 1996 r. w sprawie warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg dla policjantów /Dz.Urz. MSW nr 10 poz. 72/ został w całości uchylony zarządzeniem Nr 33 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 1997 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg dla policjantów /zarządzenie nie publikowane/. Zarządzenie nowelizujące zawiera ponadto w par. 2 szczególne postanowienia, które powodują uchylenie w całości skutków prawnych zastosowania zaskarżonych przepisów i wykluczają ich stosowanie kiedykolwiek w teraźniejszości lub przyszłości. W oparciu o te normy istnieje możliwość wypłacenia nie przyznanych w wyniku zastosowania par. 3 ust. 3 pkt 3 zarządzenia Nr 75 nagród rocznych lub wyrównania ich wysokości tym funkcjonariuszom, którzy otrzymali je w niższej kwocie ze względu na zastosowanie zaskarżonych przepisów. Ponadto zarządzenie nowelizujące stwarza możliwość wyrównania wysokości nagród wypłaconych w niższej wysokości w wyniku zastosowania zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów.

W świetle przedstawionych wyżej okoliczności należy uznać, że zaskarżone przepisy utraciły moc obowiązującą w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym. Nie mogą być bowiem zastosowane do żadnego stanu faktycznego z przeszłości, teraźniejszości ani przyszłości.

Wobec utraty mocy obowiązującej przepisów, których wniosek dotyczy, przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, postępowanie w sprawie należało umorzyć na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym.