Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21.12.1993 r., zawartą w JDA SAD (...), Dyrektor Urzędu Celnego w W. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym 108 szt. zmywarek do naczyń, sprowadzonych przez W.-Polska Sp. z o.o. w W. Wartość celną zmywarek ustalono na podstawie dołączonych do zgłoszenia celnego dwóch faktur nr 93/650208 i nr 93/650207, wystawionych przez niemieckiego eksportera na łączną kwotę 108.000 DM, obejmującą cenę jednostkową zmywarki w kwocie 1.000 DM.
W dniu 20.01.1993 r. pełnomocnik Spółki złożył do Dyrektora Urzędu Celnego w W. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją zawartą w dokumencie SAD, argumentując, że na skutek pomyłki komputerowej w fakturach dołączonych do zgłoszenia celnego zawyżono cenę jednostkową zmywarek, a w konsekwencji także ogólną ich wartość. Do wniosku dołączone zostały noty uznaniowe eksportera, w których podano, że cena jednostkowa zmywarki wynosi kwotę 409,50 DM, a łączna wartość zmywarek odpowiada kwocie 63.774 DM.
Dyrektor Urzędu Celnego w W. decyzją z dnia 7.07.1994 r. odmówił wznowienia postępowania, zakończonego decyzją ostateczną zawartą w dokumencie SAD, uznając, że negocjacje cenowe i pomyłki wynikające z niedotrzymania warunków umowy zawartej z eksporterem po dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym nie mogą stanowić podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej zawartej w dokumencie SAD.
W wyniku uwzględnienia odwołania Spółki, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 12.09.1994 r. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora UC w W. z dnia 7.07.1994 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, wskazując jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu wniosku o wznowienie postępowania.
Postanowieniem z dnia 4.10.1994 r. Dyrektor UC w W. wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną zawartą w dokumencie SAD, wskazując jakie dokumenty powinny być złożone przez Spółkę w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Decyzją z dnia 23.02.1995 r. (...) Dyrektor UC w W. odmówił uchylenia decyzji zawartej w dokumencie SAD w części dotyczącej wartości celnej i wymiaru cła z uzasadnieniem, że strona nie przedłożyła dokumentów wskazanych w postanowieniu o wznowieniu, a złożone przez nią noty uznaniowe nie mogą być uznane za dokumenty wiarygodne, gdyż nie zostały podpisane.
Postanowieniem z dnia 29.11.1995 r. Prezes GUC stwierdził niedopuszczalność odwołania z dnia 14 marca 1995 r. od decyzji Dyrektora UC w W. z dnia 23.02.1995 r., uznając, że zostało ono wniesione przez osobę nie będącą stroną.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22.05.1996 r. /V SA 46/96/ przywrócił stronie termin do wniesienia skargi na postanowienie Prezesa GUC z dnia 29.11.1995 r., a następnie wyrokiem z dnia 24.09.1997 r. uchylił to postanowienie.
W związku z treścią tego wyroku Prezes GUC rozpoznał odwołanie i decyzją z dnia 3.04.1998 r. (...) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora UC w W. z dnia 23.02.1995 r.
Prezes GUC podzielił stanowisko organu I instancji, że przedstawione przez stronę noty uznaniowe nie mogły być uznane za dokumenty wiarygodne, gdyż nie zostały one opatrzone podpisem i pieczęcią osoby wystawiającej, a strona mimo wezwania nie przedstawiła żadnych innych dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do uznania jej roszczenia.
Zdaniem Prezesa GUC rola organu, przed którym toczy się postępowanie, sprowadza się zgodnie z art. 77 i art. 80 Kpa do wezwania strony, której twierdzenia nie są poparte wiarygodnymi dowodami do ich uzupełnienia. Na poparcie tego poglądu Prezes GUC powołał wyrok NSA z dnia 24 lutego 1997 r. SA/Ka 2815/95.
Ponadto Prezes GUC zauważył, że noty uznaniowe zostały wystawione w dniu 20.12.1993 r., tj. w przeddzień odprawy celnej, w związku z tym strona mogła wiedzieć o błędzie istniejącym w fakturach przedstawionych do odprawy celnej, a mimo to nie zgłosiła tego faktu w dniu dokonywania odprawy celnej.
Prezes GUC zgodził się z twierdzeniem strony, że możliwe jest ustalenie, iż wartość celna towaru jest niższa niż przyjęta w dniu odprawy celnej, podkreślił jednakże, że może to mieć miejsce tylko w wypadku, gdy strona przedstawi wiarygodne dokumenty potwierdzające fakt, że wartość importowanego towaru była niższa niż zadeklarowana przy odprawie celnej. Zdaniem Prezesa GUC zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, w sytuacji gdy istnieją wątpliwości co do wartości transakcyjnej nie jest możliwa, gdyż godziłoby to w zasadę trwałości decyzji, wyrażoną w art. 16 Kpa.
Prezes GUC podkreślił, że przepis art. 65 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nakłada na podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą szereg obowiązków dowodowych i stwierdził, że na stronie postępowania ciąży obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi ona skutki prawne /art. 6 Kc/. Wskazując na powyższe, Prezes GUC podkreślił, że skoro strona zrezygnowała z możliwości udowodnienia spornych okoliczności w sprawie, to musiała godzić się z tym, że jej żądanie nie zostanie spełnione.
Powołując się na zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 Kpa Prezes GUC stwierdził, że nie ma podstaw do uznania roszczeń strony.
W skardze na tę decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że w odwołaniu z dnia 14.03.1995 r. od decyzji Dyrektora UC w Warszawie z dnia 23.02.1995 r. powołał wiarygodne dokumenty potwierdzające całkowicie twierdzenie zawarte we wniosku o wznowienie postępowania. Pełnomocnik podniósł, że po wydaniu przez NSA wyroku z dnia 24.02.1997 r. Prezes GUC nie zwrócił się do niego o dostarczenie jakichkolwiek dodatkowych dokumentów mających potwierdzić twierdzenia skarżącej.
Prezes GUC wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, Prezes GUC stwierdził, że zgodnie z art. 10 Kpa strona uprawniona jest do brania czynnego udziału w sprawie oraz przeglądania akt sprawy i wypowiadania się co do wszystkich spraw związanych z postępowaniem, podkreślił jednakże, że organy celne nie mają obowiązku wzywania strony do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do jego treści. Skoro skarżący nie wykazał własnej inicjatywy oraz nie zażądał akt sprawy do wglądu, to zdaniem Prezesa GUC brak jest podstaw do twierdzenia, że organ celny naruszył art. 10 Kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W związku z treścią zarzutów zawartych w skardze dotyczących naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i stanowiska zajętego w tym względzie przez Prezesa GUC uzasadnione jest zdaniem Sądu przedstawienie na wstępie kilku uwag ogólnych dotyczących wykładni i stosowania art. 10 par. 1 Kpa.
Zgodnie z tym przepisem strona ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz prawo do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań.
Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie, gdyż zapewnia jej wpływ na ustalenie stanu faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego.
Z prawem strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów łączy się obowiązek organu prowadzącego postępowanie pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu upływu terminu wyznaczonego stronie dla złożenia tego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 par. 1 Kpa.
Odnosząc powyższe zasady do stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdził, że organy celne naruszyły zasadę czynnego udziału skarżącej w postępowaniu.
Uznając, że przedłożone przez skarżącą noty uznaniowe nie są dokumentami wiarygodnymi, organy celne nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia jaka cena za przedmiotowe zmywarki została rzeczywiście zapłacona eksporterowi. Przeprowadzenie takiego postępowania było konieczne, w sytuacji gdy skarżąca twierdziła, że zapłaciła eksporterowi cenę niższą podaną w notach uznaniowych. Za wystarczający dowód zapłaty ceny podanej w fakturach nie mogły być uznane przez organy celne adnotacje banku umieszczone na fakturach, gdyż dotyczą one odsprzedaży walut, a nie zapłaty ceny eksporterowi.
Od obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ceny rzeczywiście zapłaconej /wartość transakcyjna/ organy celne nie mogły odstąpić, kierując się zasadą rozkładu ciężaru dowodu wyrażoną w art. 6 Kc, gdyż stosowanie tej zasady w postępowaniu celnym wyłącza zasada ogólna prawdy obiektywnej, stanowiąca naczelną zasadę postępowania administracyjnego /art. 7 Kpa i art. 1 ust. 2 Prawa celnego/. Z zasady tej wynika dla organów celnych obowiązek przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy /art. 7 i art. 77 Kpa/.
Organy celne nie wykonały tego obowiązku, gdyż jak to już wyżej wskazano nie wyjaśniły w sposób dokładny jaka cena transakcyjna została rzeczywiście zastosowana w rozliczeniach skarżącej z eksporterem zmywarek.
Innym naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu było zaniechanie przez organy celne obowiązku pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia przed wydaniem decyzji.
Organy celne wbrew dyspozycji art. 10 par. 3 Kpa nie zamieściły w aktach sprawy adnotacji wskazującej przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 par. 1 Kpa.
Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony /art. 147 Kpa/.
Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.