Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 8 lutego 2001 r., V SA 1123/00

Sprawa

sprawy ze skargi Grzegorza A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 kwietnia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 sierpnia 1999 r. (...); (...).

Teza

Osadzenie i odbywanie kary w obozie karnym niemieckim połączone nawet z obowiązkiem wykonywania pracy nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, która polega na osadzeniu w obozie pracy przymusowej.

Pojęcie obozu karnego wiąże się więzieniem, tj. miejscem odbywania kary za czyny, które zostały uznane przez władze okupacyjne za przestępstwa, natomiast w obozach pracy przymusowej osadzano osoby celem wykonywania pracy niewolniczej na rzecz gospodarki III Rzeszy, często w zakładach zbrojeniowych.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 17 kwietnia 2000 r. (...), wydaną na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 31 sierpnia 1999 r. (...) o odmowie przyznania Grzegorzowi A. i uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Grzegorz A. dnia 22 lutego 1943 r. został aresztowany przez władze niemieckie pod zarzutem nielegalnego uboju i osadzony w areszcie więzienia sądowego w Sierpcu. Po skazaniu wnioskodawcy wyrokiem Sądu specjalnego w Ciechanowie z dnia 3 czerwca 1943 r. na 2 lata obozu karnego został przewieziony do obozu karnego w Iławie, zaś w dniu 18 czerwca 1943 r. osadzony w obozie i więzieniu karnym dla młodocianych w Sztumie, a następnie umieszczony w więzieniu karno-śledczym w miejscowości Celle, pow. Hannower i w dniu 6 kwietnia 1945 r. przewieziony do więzienia w Wolfenbuttel. Koniec kary przypadał na dzień 25.02.1945 r.

W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odbywanie kary przez Grzegorza A. w więzieniach niemieckich nie spełnia przesłanek "osadzenia w obozach pracy przymusowej" w rozumieniu art. 2 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Grzegorz A. kwestionował odmowę przyznania mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, powołał się na wyrok Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 30 września 1998 r. o przyznanie mu prawa do dodatku emerytalnego z tytułu pracy przymusowej w latach 1943-1945 i wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko, że skarżący nie był osadzony w obozie pracy przymusowej i nie przysługuje mu uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

Naczelny sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Badając zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności jej z prawem, stwierdzić należy że została ona wydana z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa w związku z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./, nakładających na organ państwowy obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że został on skazany przez władze niemieckie na 2 lata obozu karnego i koniec tej kary przypadł na dzień 25 lutego 1945 r. Skarżący - jak wynika z jego oświadczeń - nie został zwolniony z odbywania kary lecz nadal przetrzymywany do dnia 10 maja 1945 r. w zamkniętych obozach karnych w miejscowościach Celle i Wolfenbuttel, skąd dowożono go do pracy na lotniska wojskowe.

Należy zgodzić się z organami administracyjnymi orzekającymi w sprawie, że osadzenie i odbywanie kary w obozie karnym niemieckim połączone nawet z obowiązkiem wykonywania pracy nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 1 cyt. ustawy, która polega na osadzeniu w obozie pracy przymusowej.

Pojęcie obozu karnego wiąże się więzieniem, tj. miejscem odbywania kary za czyny, które zostały uznane przez władze okupacyjne za przestępstwa, natomiast w obozach pracy przymusowej osadzano osoby celem wykonywania pracy niewolniczej na rzecz gospodarki III Rzeszy, często w zakładach zbrojeniowych.

Organy orzekające w sprawie pominęły istotne okoliczności, a zwłaszcza to że skarżący mimo odbycia z dniem 25 lutego 1945 r. 2 lat wymierzonego obozu karnego nie został zwolniony lecz nadal pozostawał w obozie, skąd dowożono go do pracy przymusowej na lotnisku wojskowym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nic nie stoi na przeszkodzie aby uznać, że status skarżącego z chwilą odbycia wymienionej kary uległ przekształceniu z osoby uwięzionej na osobę osadzoną w obozie pracy przymusowej.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja jak i ją poprzedzająca wydana została z naruszeniem prawa, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało je uchylić oraz orzec o zwrocie kosztów postępowania sądowego