Uzasadnienie
Jan K. dnia 22 lipca 1999 r. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień wynikających z postanowień ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, poprzedzonym rekomendacją Stowarzyszenia Więźniów - Byłych Dzieci Hitlerowskich Obozów Koncentracyjnych.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 października 2000 r. (...) umorzył postępowanie na podstawie art. 105 par. 1 Kpa w związku z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach. W uzasadnieniu decyzji podano, że skarżący złożył wniosek po terminie oznaczonym w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, tzn. po 31 grudnia 1998 r., a ponieważ termin 31 grudnia 1998 r. jest terminem prawa materialnego, jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności prawnej. W tej sytuacji postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe i dlatego umorzone.
Skarżący Jan K. od tej decyzji złożył odwołanie, w którym podnosi, iż nie wiedział o tym, że istnieje termin do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich i że wcześniej /w 1996 r./ informowano go, że on nie odpowiada kryteriom do przyznania jemu takich uprawnień. Wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dnia 15 marca 2001 r. wydał decyzję (...), w której utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 19 października 2000 r. W uzasadnieniu przywołano wcześniej przytoczony argument, a mianowicie, że wniosek został złożony po terminie określonym, w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach.
Na tę decyzję Jan K. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której obok przypomnienia swojego życiorysu wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie mu uprawnień kombatanckich.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i powtórzył argumenty przywołane w decyzjach.
Sąd zważył, co następuje
Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, jaki charakter prawny posiada termin oznaczony w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach. Czy jest to termin procesowy, tzn. mający znaczenie dla toku postępowania sprawy, czy może jest to termin materialnoprawny, tzn. będący elementem konstrukcyjnym jakiegoś prawa /uprawnienia/. Jeśliby to był termin procesowy - to strona mogłaby wnosić do Sądu o jego przywrócenie przy zachowaniu określonych reguł i warunków. Jeśli zaś jest to termin materialnoprawny o charakterze ustawowym /i w tym charakterze także termin zawity/ - to jego przywrócenie miałoby charakter przedłużenia możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w art. 22 ust. 3, a więc byłoby wkroczeniem w kompetencje ustawodawcze Sejmu i Senatu. Innymi słowy tylko pod warunkiem nowelizacji przepisu art. 22 ust. 3 możliwe byłoby przedłużenie określonego tam terminu.
Art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach stanowi, że "Wnioski o przyznanie uprawnień określonych w art. 1-4 z zastrzeżeniem ust. 4 mogą być kierowane, w trybie, o którym mowa w ust. 1, do dnia 31 grudnia 1998 r. przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, a do dnia 31 grudnia 1999 r. przez osoby zamieszkałe poza granicami Polski". Analiza art. 22 ust. 3 sama w sobie jednoznacznie nie przesądza odpowiedzi na wątpliwość, czy w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach mamy do czynienia z terminem procesowym, czy materialnoprawnym, choć sformułowanie "Wnioski o przywrócenie uprawnień z tytułów" itd. sugeruje, że jest to termin materialnoprawny, po upływie, którego "uprawnienia, a więc prawa wynikające ze statusu kombatanta nie mogą być przyznawane. Analiza art. 22 ust. 3 ustawy musi być dokonana w związku z innymi postanowieniami ustawy, a w szczególności art. 22 ust. 1 i art. 21 ustawy.
W art. 1 ust. 1 i 2 ustawa określa, kto może być uznany za kombatanta. W art. 2 określa, jaka działalność może być uznana za równorzędną z działalnością kombatancką, a w art. 4 określa, do kogo również można odnieść postanowienia o kombatantach. Określa, zatem w cytowanych postanowieniach krąg osób, do których ustawa o kombatantach ma zastosowanie. Jednak uprawnień związanych ze statusem kombatanta nie przyznaje ex lege, automatycznie. Ustawa postanawia /art. 21 ust. 1/, że uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, a w innym miejscu /art. 22 ust. 1/ stanowi, że na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. Przyjęta w ustawie konstrukcja opiera się, więc na "przyznaniu" określonych w ustawie uprawnień kombatanckich decyzją organu państwa poprzedzoną odpowiednią procedurą. Konstrukcja ta ma, więc charakter złożony i znana jest także innym ustawom. Decyzja administracyjna wydana w określonych przez ustawę warunkach "uruchamia" przyznane ustawą prawa.
Tak, więc termin zakreślony w ustawie do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich jako powiązany z przyznawaniem danej osobie określonych praw - musi być traktowany jako termin materialnoprawny, którego nie można przywrócić przy pomocy Kpa, lecz który mógłby być jedynie przedłużony mocą decyzji parlamentu i w tym sensie byłby przywrócony zainteresowanym. Taka praktyka ustawowego przedłużania terminu dochodzenia określonych praw /uprawnień/ jest znana i stanowi dodatkowy argument na rzecz tezy o niedopuszczalności przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach.
Podobnie rzecz się ma na przykład na gruncie prawa cywilnego, gdzie upływ ustawowych terminów do dochodzenia określonych roszczeń nie mógłby być przywrócony decyzją sądu.(...)
Odrębnym zagadnieniem jest poczucie krzywdy, jakie może mieć skarżący lub osoba znajdująca się w sytuacji skarżącego w porównaniu do innych osób, które złożyły wnioski w terminie określonym w art. 22 ust.
- Adresatem tego zagadnienia jest jednak Sejm i Senat. Pytanie, dlaczego parlament ustanowił, w art. 22 ust. 3 ustawy taki termin, dla składania wniosków i w ten sposób uniemożliwił skorzystanie z uprawnień kombatanckich pewnej grupie osób spełniających warunki do ich nabycia, jest pytaniem o ratio legis tego przepisu (...).
Skarżący sugeruje, że złożenie przez niego spóźnionego wniosku zawinione było przez odpowiednie /bliżej nie określone przez skarżącego/ podmioty, o których wspomina w odwołaniu od decyzji. Sąd zwraca uwagę, że okoliczność ta nie może mieć znaczenia w niniejszym postępowaniu sądowym.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA orzekł jak w sentencji.