Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania Zbigniewa L. decyzją z dnia 29 marca 2001 r. (...) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 17 sierpnia 2000 r. (...) wydaną na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 83 ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ odmawiającą stwierdzenia przedawnienia dochodzenia należności celnych wynikających z dowodu odprawy celnej przywozowej pojazdu samochodowego z dnia 30 września 1991 r. (...).
W uzasadnieniu podano, że Zbigniew L. z decyzją o wymiarze cła zapoznał się w dniu 2 października 1991 r., o czym świadczy adnotacja zawarta na kopii dowodu odprawy celnej.
Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 16 października 1991 r. Należności celne nie zostały uiszczone, a dochodzenie ich nie uległo przedawnieniu.
Kolejne bowiem skierowania do egzekucji tytułów wykonawczych:
- pierwsze w dniu 2 grudnia 1991 r. - postępowanie umorzono dnia 31 marca 1992 r.,
- drugie w dniu 6 czerwca 1994 r. - postępowanie umorzono dnia 14 października 1996 r.,
- trzecie w dniu 27 sierpnia 1999 r. - postępowanie egzekucyjne w toku, powodowały przerwanie biegu trzyletniego przedawnienia.
Nie było takiej sytuacji, aby poszczególne postępowania egzekucyjne dzielił okres trzyletni.
Ponadto wskazano, że przekazanie tytułów wykonawczych do egzekucji za każdym razem poprzedzone było upomnieniem skierowanym do dłużnika z wyjątkiem pierwszego upomnienia, które przesłane zostało pod niewłaściwy adres, jaki figurował w dowodzie odprawy celnej, drugie upomnienie awizowane, trzecie zaś doręczono w dniu 30 kwietnia 1999 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zbigniew L. zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa.
Podniósł, że należności celne wymierzone od sprowadzonego samochodu uiścił w terminie, lecz obecnie nie posiada dowodu wpłaty i nie miał obowiązku przechowywania go przez tak długi okres czasu.
(...) O rzekomym zaleganiu z zapłatą cła dowiedział się z doręczonego mu upomnienia dopiero w kwietniu 1999 r., czyli po 8 latach od odprawy celnej samochodu. Samochód ten sprzedał kilka lat temu, nie pamięta komu, nabywca nie mógłby go zarejestrować, gdyby cło nie zostało uiszczone.
Twierdzi, że procedury doręczania mu upomnień przed 1998 r. były niezgodne z przepisami Kpa, przez co uniemożliwiono mu we właściwym czasie udowodnienie zapłaty należności. Uważa, że kierowanie wniosków egzekucyjnych w cyklu trzyletnim stanowi naruszenie prawa w niniejszej sprawie, wobec popełnionych uchybień związanych z nieustaleniem miejsca jego zamieszkania. Nie spowodowało to przerwania biegu przedawnienia terminu dochodzenia należności celnych, wymierzonych w 1991 r.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentacje przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto wskazał, że po uwzględnieniu okresów postępowań egzekucyjnych trzyletni termin dochodzenia przedmiotowych należności celnych upłynąłby z dniem 14 października 1999 r., jednakże toczące się obecnie postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało w dniu 1 września 1999 r. na podstawie tytułu wykonawczego (...), co spowodowało kolejne przerwanie biegu przedawnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów i w innym zakresie niż w niej wskazano.
Stosownie do powołanego w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 104 Kpa organ administracji państwowej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzje rozstrzygają sprawę, co do jej istoty w całości lub w części, albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji /podobnie w art. 207 Ordynacji podatkowej/.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że załatwienie indywidualnej sprawy administracyjnej, w formie decyzji, o których mowa w art. 104 Kpa, ma miejsce wówczas, gdy forma taka wynika z przepisów prawa materialnego /por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 1985 r. III SA 988/85 - ONSA 1985 Nr 1 poz. 38, z dnia 7 września 1982 r. SA/Wr 363/82 - ONSA 1982 nr 2 poz. 82/, zaś w wyroku z dnia 31 sierpnia 1984 r. SA/Wr 430/84 - OSPiKA 1986 z. 9-10 poz. 176 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w wypadku gdy uprawnienie strony nie powstaje bezpośrednio z mocy prawa, lecz w wyniku konkretyzacji normy prawnej, organ administracji państwowej, jeżeli nie jest przewidziana inna forma jego działań - obowiązany jest dokonać tej konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej.
Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela powyższe stanowisko.
Zgodnie z art. 83 ust. 3 i 6 ustawy - Prawo celne należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna i przedawnienie to podlega uwzględnieniu z urzędu.
Oznacza to, że uprawnienia strony, wiążące się z przedawnieniem dochodzenia należności celnych, wynikają bezpośrednio z mocy prawa i podlegają uwzględnieniu z urzędu.
Nie zachodzi zatem potrzeba wydawania odrębnej decyzji organu celnego w przedmiocie przedawnienia, tym bardziej że wydawania tego rodzaju decyzji nie przewidują przepisy prawa materialnego.
W związku z tym uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej.
Kwestia upływu terminu dochodzenia przedmiotowych należności celnych, podobnie jak i ich uiszczenia przed wszczęciem egzekucji, podlega ocenie w postępowaniu egzekucyjnym, w którym może stanowić podstawę zarzutu, określonego w art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, i podstawę umorzenia postępowania /art. 59 ustawy/.
Wydanie zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej skutkuje stwierdzeniem jej nieważności, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie będąc związany granicami skargi, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 247 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 29, art. 51 ust. 55 powołanej ustawy o NSA, orzekł jak w sentencji wyroku.
W tej sytuacji ocena zarzutów podniesionych w skardze jest przedwczesna, bowiem mogą one być podnoszone w postępowaniu egzekucyjnym.