Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2001 r. (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powołując się na przepisy art. 106 Kpa i art. 1 ustawy z dnia 24.03.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców /Dz.U. 1996 nr 54 poz. 245 ze zm./ odmówił obywatelom Niemiec E. i Waldemarowi H. wyrażenia zgody na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnej oznaczonej działką nr nr 113/5, 113/7, 139/1 o łącznej powierzchni 0,7583 ha położonej w K., woj. Ś., będącej własnością Dietera G. Podniósł, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy K. zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy K. z dnia 5 października 1991 r. przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenach zabudowy mieszkaniowej i zagrodowej oraz upraw polowych i została sklasyfikowana do klasy II i III gruntów rolnych. Cudzoziemcy są pochodzenia polskiego, nie zamieszkują w Polsce, a zamierzają nabyć nieruchomość w drodze darowizny. Z uwagi na powyższe oraz brak wskazania we wniosku sposobu wykorzystania nieruchomości Minister odmówił wyrażenia zgody.
W następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia 16 maja 2002 r. (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 22 grudnia 2001 r., wskazując jako podstawę prawną decyzji przepisy art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa w zw. Z art. 144 Kpa oraz art. 1 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 24.03. 1920 r.
W uzasadnieniu stwierdzono, że Edith H. jest córką Dietera G., a Waldemar H. również urodził się w Polsce. Oboje małżonkowie mieszkają za granicą, lecz deklarują zamiar powrotu do Polski i na przedmiotowej nieruchomości mają zamiar wybudować dom. Należy domniemywać, że zamiar ten będą realizować na działkach budowlanych nr 113/5 i 139/7, nie określili jednak, na jakie cele będą wykorzystywać grunty rolne na działce 113/7. W tej sytuacji nie znaleziono podstaw do zmiany stanowiska.
W skardze na powyższe postanowienie Edith i Waldemar H. wnieśli o jego uchylenie i wyjaśnili, że działkę nr 113/7 chcą przeznaczyć na cele rolnicze, ponieważ zamierzają założyć małe gospodarstwo rolne.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w szczególności podkreślając, że ustawa pozostawia Ministrowi prawo do indywidualnej oceny rozstrzygania spraw według uznania administracyjnego. Niezależnie od preferencji prowadzonej polityki rolnej, która nie podlega ocenie w trybie postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten sprawuje wymiar sprawiedliwości i w zakresie swojej właściwości kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem.
Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostało z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców /Dz.U. 1996 nr 54 poz. 245 ze zm./ nabycie nieruchomości rolnej przez cudzoziemców wymaga zezwolenia ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które powinno być poprzedzone uzyskaniem zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Objęte zaskarżonym postanowieniem rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podobnie jak objęte tym przepisem zezwolenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, ma charakter uznaniowy, co niewątpliwie ogranicza zakres kontroli, ale jej nie znosi.
Kontrola sądowa rozstrzygnięć uznaniowych, spod której uchylają się względy celowości i słuszności prowadzonej przez władzę wykonawczą polityki w zakresie gospodarowania zasobami rolnymi obejmuje głównie badanie czy wydanie zaskarżonego postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy w toku tego postępowania podjęte zostały wszelkie niezbędne kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc czy zebrano wszystkie możliwe dowody w sprawie, czy dokonano wszechstronnej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wreszcie czy podjęte na tej podstawie rozstrzygnięcie w przedmiocie zgody /bądź jej braku/ mieści się w granicach uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności.
Znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że nie uczyniono wszystkiego by postępowanie dowodowe uczynić pełnym i zebrać materiał dowodowy w jego całokształcie. W szczególności nie zostało wyjaśnione, jakie skarżący zamierzają nadać przeznaczenie gruntom, które zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego mają w przeważającej części przeznaczenie na cele rolne. Skarżący nie byli wzywani przez organ orzekający do przedstawienia takich dowodów ani wyjaśnień i każdorazowo po wydaniu kolejnych postanowień, w których ujawniano brak, składali wyjaśnienia, których organ z naruszeniem art. 7 i art. 9 Kpa nie żądał. W tej sytuacji obciążanie skarżących brakiem stosownych danych jest nieuzasadnione.
Wskazane w postanowieniach braki w postępowaniu dowodowym miały ten skutek, że również dokonana przez organ orzekający ocena materiału dowodowego nie obejmowała całokształtu i nosiła cechy dowolności rozstrzygnięcia.
Niezależnie od powyższego podnieść należy, że sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga podlega uwzględnieniu, jeżeli niezależnie do zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych zaskarżony akt jest niezgodny z prawem /art. 51 ustawy o NSA/. Uregulowanie takie nakazuje sądowi administracyjnemu stosowanie z urzędu właściwego sposobu rozstrzygnięcia adekwatnego do rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa.
Mając powyższą zasadę na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 24 par. 1 pkt 5 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 3 Kpa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie przepisem art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa podlega wyłączeniu pracownik organu administracji publicznej, który rozpatrywał sprawę w niższej instancji. Przepis ten ma zastosowanie do pracownika naczelnego organu administracji publicznej, który wydał decyzję w sprawie i w związku z tym nie może otrzymać upoważnienia do ponownego jej rozstrzygnięcia, na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy /stosownie do treści art. 127 par. 3 Kpa/.
Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż Podsekretarz Stanu Kazimierz Gutowski podpisał z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżone postanowienie, mimo że zgodnie z art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa podlegała wyłączeniu od załatwienia tej sprawy, gdyż brał udział w wydaniu postanowienia z dnia 22.12.2001 r., od którego strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skutkiem prawnym nie wyłączenia pracownika w przypadku występowania okoliczności, których następstwem - zgodnie z art. 24 par. 1 pkt 5 Kpa - powinno być jego wyłączenie od udziału w sprawie, jest wadliwość postępowania, która pociąga za sobą - w przypadku decyzji ostatecznej - sankcję w postaci wznowienia postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 3 Kpa.
Stwierdzenie przez Sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego powoduje ten skutek, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy o NSA.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.