Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 5 stycznia 1993 r. nr DPC-2-411-1325/92/15000 stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W., zawartej w zgłoszeniu celnym z dnia 8 kwietnia 1991 r. nr 3074/1405, o wymiarze cła od sprowadzonego z zagranicy przez firmę "D." piwa, uznając ją za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Organ nadzoru uznał, że obowiązujące przepisy prawa celnego nie przewidują możliwości fakultatywnego zwolnienia od cła. Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 16 prawa celnego zwolnieniu od cła podlegają m.in. przywożone z zagranicy przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą wzory, modele, próbki i materiały nie mające wartości handlowej, służące do reklamy lub akwizycji. Zgodnie z postanowieniami Konwencji międzynarodowej dla ułatwienia importu próbek handlowych i materiału reklamowego, sporządzonej w Genewie dnia 7 listopada 1952 r. /załącznik do Dz.U. 1960 nr 38 poz. 221/ zwalnia się od cła próbki o nieznacznej wartości, pozbawione wartości użytkowej jako towar. Obligatoryjnemu zwolnieniu od cła jako materiały reklamowe podlegają tylko katalogi, cenniki i notatki handlowe dotyczące towarów przeznaczonych do sprzedaży lub wynajęcia, nadesłane w ograniczonej ilości, w zasadzie w pojedynczych egzemplarzach.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł firma "D." zarzucała naruszenie art. 14 prawa celnego i twierdziła, że zgłosiła do odprawy piwo jako próbki oraz materiały służące do reklamy i akwizycji, a Urząd Celny podzielił to stanowisko. W dobrej wierze firma kontynuowała działalność gospodarczą, a postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zostało wszczęte po dwóch latach od dokonania odprawy celnej. W zaskarżonej decyzji nie wskazano, który przepis prawa został naruszony, jaki jest zakres tego naruszenia oraz dlaczego naruszenie to jest objęte pojęciem rażącego naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wynika z art. 14 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, zwolnione od cła są wzory, modele, próbki i materiały nie mające wartości handlowej, służące do reklamy lub akwizycji, przywożone przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Tylko ten przepis może stanowić materialnoprawną podstawę oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji, z którego mogłoby wynikać, iż zakres zwolnień od cła powyższych towarów ograniczają dodatkowo przepisy Konwencji międzynarodowej dla ułatwienia importu próbek handlowych i materiału reklamowego, sporządzonej w Genewie dnia 7 listopada 1952 r. Przepis art. 3 prawa celnego przewiduje wprawdzie, że obrót towarowy z zagranicą jest dozwolony z zachowaniem warunków i ograniczeń określonych w przepisach prawa i umowach międzynarodowych, jednakże Konwencja powyższa nie ustanawia żadnego warunku ani ograniczenia obrotu towarowego z zagranicą. Przeciwnie, przyznaje ona podmiotom dokonującym obrotu towarowego z zagranicą określone przywileje, ustanawiając minimalny zakres zwolnień od cła, do których przestrzegania zobowiązały się państwa-strony tej Konwencji.
Żaden przepis prawa celnego, powyższej Konwencji ani innej umowy międzynarodowej nie wyłącza możliwości stosowania przez prawo polskie dalszych zwolnień celnych. Nie do przyjęcia byłaby w szczególności taka wykładnia art. 3 prawa celnego, która prowadziłaby do wniosku, że Polska może stosować zwolnienia od cła wyłącznie w sytuacjach, w których przewiduje to umowa międzynarodowa, we wszystkich natomiast pozostałych wypadkach zobowiązana jest do pobierania cła.
Podstawowe znaczenie dla oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ma użyte w art. 14 ust. 1 pkt 16 prawa celnego sformułowanie, iż wzory, modele, próbki i materiały podlegają zwolnieniu od cła, jeżeli nie mają wartości handlowej. Brak wartości handlowej jest kryterium obiektywnym, a więc musi wynikać z istoty towaru; dla uznania natomiast, że towar nie ma wartości handlowej, nie wystarcza wola podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. W sprawie niniejszej, w decyzji o wymiarze cła przyjęto zgodnie ze sporządzonym przez skarżącego zgłoszeniem celnym, że 1/30 przywiezionych butelek piwa są to próbki i materiały nie mające wartości handlowej. Były to jednak takie same butelki jak pozostałe. W świetle tego, co wyżej powiedziano, decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. w części dotyczącej zwolnienia tych butelek od cła należało uznać za naruszającą art. 14 ust. 1 pkt 16 prawa celnego.
Wbrew temu, co twierdzi skarżący, nie jest też wadliwy pogląd, iż powyższe naruszenie prawa było naruszeniem rażącym w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Rażące naruszenie prawa bowiem występuje wówczas, gdy naruszenie prawa powoduje skutek nie dający się pogodzić z wymaganiami praworządności. W sprawie niniejszej chodzi o bezpodstawne zwolnienie od cła 1.152 butelek piwa, przy czym inni importerzy piwa w analogicznych sytuacjach ze zwolnień takich nie korzystają. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, przewidziane w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, zostały spełnione.
Należy natomiast zauważyć, że sytuacja, w której Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdza nieważność decyzji celnej zwalniającej od cła, zwłaszcza gdy czyni to po upływie dłuższego czasu, w szczególności gdy sprowadzony z zagranicy towar został już spożytkowany z uwzględnieniem niepobrania od tego towaru cła, świadczy o wadliwości działania organów celnych. Wadliwość ta wprawdzie nie może stać na przeszkodzie zastosowaniu skutku prawnego przewidzianego w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, może jednak uzasadniać obowiązek naprawienia przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł rzeczywistej szkody, jaką poniósł podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, na podstawie art. 160 Kpa.
Z tych względów i z mocy art. 207 par. 5 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.