Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 marca 1998 r. (...), wydaną na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach /Dz.U. nr 114 poz. 739 dalej: "ustawa o cudzoziemcach"/, Wojewoda W, po rozpatrzeniu wniosku Ahmada I. z dnia 16 stycznia 1998 r. o udzielenie wizy, orzekł o wydaleniu wnioskodawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zobowiązał go do opuszczenia tego terytorium w terminie do dnia 15 marca 1998 r.
W wyniku odwołania wniesionego przez Ahmada I., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 5 maja 1998 r. (...), wydaną na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 i art. 26 ustawy o cudzoziemcach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji, Minister wskazał, że około półtoraroczny pobyt skarżącego na terytorium RP bez wizy pobytowej oraz bez dopełnienia obowiązku meldunkowego stanowi rażące naruszenie ładu i porządku publicznego i w pełni wyczerpuje znamiona czynu określonego w art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach.
W związku z podniesionym przez skarżącego w odwołaniu zarzutem, iż fakt nielegalnego przekroczenia granicy RP został diametralnie inaczej oceniony przy wydawaniu wizy podczas ubiegania się o status uchodźcy, Minister wyjaśnił, że przy wydaniu decyzji uwzględnił treść art. 31 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. /Dz.U. 1991 nr 119 poz. 515 i 516/. Zgodnie z tym przepisem umawiające się Państwa zobowiązały się nie nakładać kar na nielegalny wjazd lub pobyt na uchodźców przybywających bezpośrednio z terytorium, na którym ich życiu lub wolności zagrażało niebezpieczeństwo w rozumieniu art. 1 i weszli lub przebywają na ich terytorium bez zezwolenia pod warunkiem, że zgłoszą się bezzwłocznie do władz i przedstawią wiarygodne przyczyny swojego nielegalnego wyjazdu lub pobytu.
W skardze na tę decyzję, wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ahmad I. wniósł o jej uchylenie zarzucając, że została ona wydana z naruszeniem art. 52 ust. 1 pkt 1, oraz art. 13 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Skarżący podniósł, że powołana przez Wojewodę W. podstawa prawna wydanej decyzji jest nieadekwatna do stanu faktycznego sprawy, gdyż pobyt skarżącego na terytorium RP nie zagraża bezpieczeństwu państwa, zaś zarzuty naruszenia obowiązującego porządku prawnego i zbyt późnego uzyskania zezwolenia na zatrudnienie na terytorium RP są chybione. Zdaniem skarżącego, w sprawie nie zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, stanowiąca podstawę wydalenia cudzoziemca z terytorium RP. Podstawy takiej nie może również stanowić przebywanie na terytorium RP bez ważnej wizy, a to w związku z "trwaniem procedury odwoławczej". Odnosząc się do kwestii zbyt późnego uzyskania zezwolenia na zatrudnienie, skarżący podniósł, że uzyskał takie zezwolenie w dniu 31 października 1997 r., a wcześniej nie miął takiego obowiązku, ponieważ jako prezes zarządu spółki nie pozostawał w stosunku pracy. Skarżący nie zgodził się także z zarzutem naruszenia art. 26 ustawy o cudzoziemcach twierdząc, że niewykonanie obowiązku meldunkowego spowodowane było brakiem wizy. Podniósł także, że przy rozpatrywaniu odwołania Minister nie wziął pod uwagę zagrożenia prześladowaniami w Pakistanie, powiązania rodzinnego i ekonomicznego skarżącego z Polską, posiadania żony Polki i konieczności zapewnienia jej opieki ze względu na zły stan jej zdrowia, a także chęci pozostania przez skarżącego w Polsce do końca swojego życia.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Orzekając o wydaleniu skarżącego z terytorium RP, głównie na tej podstawie, że przebywa on na nim bez wymaganego zezwolenia na pobyt /art. 52 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy o cudzoziemcach/, organy obydwu instancji nie wzięły pod uwagę faktu, że w wyniku złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 16 stycznia 1998 r. wszczęte zostało postępowanie administracyjne o wydanie wizy /art. 61 par. 3 Kpa/. Wprawdzie we wniosku tym skarżący wskazał, że wnosi o wydanie mu wizy turystycznej, jednakże z wyjaśnień złożonych przez niego na rozprawie przed NSA wynika, że w istocie wniosek ten dotyczy wydania wizy pobytowej. Został on właśnie tak zakwalifikowany w obydwu decyzjach o wydalenie, co znajdowało merytoryczne uzasadnienie w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.
W związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o wydanie wizy pobytowej, rozważenia wymaga w pierwszej kolejności kwestia, czy w dacie wszczęcia tego postępowania skarżący przebywał legalnie na terytorium RP w rozumieniu art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Za udzieleniem pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie przemawiają wyniki wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisów ustawy o cudzoziemcach i ustawy o NSA oraz Konstytucji RP. Należy przede wszystkim wskazać na funkcjonalne powiązanie postępowania w sprawie wydalenia z terytorium RP z postępowaniem o wydanie wizy pobytowej uprawniającej do przebywania na terytorium. Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji równoległego prowadzenia postępowania o wydanie wizy pobytowej i postępowania o wydalenie z terytorium RP zasady rzetelnego i uwzględniającego interes cudzoziemca postępowania wymagały, aby rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniu deportacyjnym nie czyniły faktycznie bezprzedmiotowym postępowania w sprawie o wydanie wizy pobytowej.
Cudzoziemiec, w stosunku do którego wydano ostateczną decyzję o wydaleniu go z terytorium RP, ma bowiem interes prawny w tym, aby jego wniosek o wydanie wizy pobytowej został rozpoznany w postępowaniu administracyjnym, a także, by wydana w tym postępowaniu ostateczna decyzja mogła być skontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjnym. Przyjęcie odmiennego poglądu pozbawiłoby skarżącego prawa do rozpoznania skargi na decyzję o wydalenie go z terytorium RP, co uzasadniałoby odrzucenie skargi na podstawie art. 19 pkt 5 ustawy o NSA. Przepis ten jako wprowadzający wyjątki od zasady zaskarżalności decyzji administracyjnych do sądu administracyjnego, nie może być wykładany rozszerzająco, gdyż za ścisłą jego interpretacją przemawia treść art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu, a zatem i cudzoziemcowi, prawo do rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły sąd.
Z powyższych rozważań wynika, że w wyniku wydania z urzędu decyzji o wydaleniu skarżącego z terytorium RP przed rozpoznaniem wniosku o wydanie wizy pobytowej, decyzja o wydaleniu została oparta na nieuzasadnionej przesłance, że skarżący przebywa na terytorium RP nielegalnie.
Już tylko z tego względu decyzje organów obydwu instancji nie mogą się ostać, a za ich uchyleniem przemawia dodatkowo to, że w postępowaniu deportacyjnym nie zapewniono skarżącemu czynnego udziału z naruszeniem naczelnej zasady postępowania określonej w art. 10 Kpa. Nie zostały bowiem zachowane gwarancje procesowe tej zasady wskutek zaniechania zawiadomienia skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania deportacyjnego /art. 61 par. 4 Kpa/ oraz pozbawienia skarżącego prawa do wypowiedzenia się co do zebranych w tym postępowaniu dowodów, któremu to prawu towarzyszy obowiązek organu pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami.
Z powyższych względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 i art. 55 ust. 1 ustawy o NSA, orzeczono jak w sentencji wyroku.