Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23.2.2001 r. - stosownie do treści art. 29 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego /Dz.U. nr 36 poz. 180 ze zm./ Wojewoda P. unieważnił akt urodzenia (...) wpisany w USC w S., sporządzony na nazwisko Haliny B. urodzonej 22.11.1940 r. w C. /córki J. B. i A. B. z domu K./. Uznano też, że akt stwierdzający to samo zdarzenie znajduje się w USC w P. pod numerem (...) sporządzony w odniesieniu do Haliny Celiny B., urodzonej 22.11.1940 r. w miejscowości P. /córki J. B. i A. B. z domu K./.
W motywach zwrócono uwagę, że oba te akty - mimo pewnych rozbieżności - dotyczą tej samej osoby. Wskazany na wstępie przepis ustawy wskazuje na potrzebę unieważnienia jednego z nich. Mając to na względzie - a także fakt, iż strona posługiwała się jednym i drugim dokumentem - uznano, że z obrotu należy wyeliminować akt odtwarzany. Pozostał więc aktualny akt urodzenia, który jest oryginalny.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 12.04.2001 r. utrzymał w mocy - stosownie do treści art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa - zaskarżoną decyzję.
W motywach decyzji organ II instancji podniósł, że akt urodzenia z 1940 r. jest dokumentem pierwotnym, sporządzonym w zasadzie bezzwłocznie po urodzeniu dziecka i przez to rzetelnie dokumentuje opisane w nim zdarzenie. Dlatego też należało orzec, jak to uczynił organ I instancji.
W skardze Halina M. podniosła, że unieważniony akt urodzenia został "wydany decyzją Sądu Rejonowego w S. na podstawie zeznań dwóch świadków, prawdopodobnie w 1958 r." Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie winno być akurat odwrotne i o taką zmianę decyzji wnosi.
W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten sprawuje wymiar sprawiedliwości przez sądową kontrolę wykonywania administracji publicznej. Przepis ten określa podstawową funkcję NSA i toczącego się przed tym sądem postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.
Z kolei art. 21 tejże ustawy o NSA określa podstawową zasadę sprawowania przez ten Sąd jego funkcji kontrolnej. Zatem - o ile przepisy szczególne powołanej ustawy o NSA nie stanowią inaczej - kontrola ta wykonywana jest "pod względem zgodności z prawem". Oznacza to, że sprawowany przez NSA wymiar sprawiedliwości stanowi sądową kontrolę zgodności z prawem /legalności/ działalności administracji publicznej. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że podstawowym celem kontroli sądowej jest eliminowanie z obowiązującego porządku prawnego aktów /zwłaszcza decyzji i postanowień/ i czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość, a tym samym legalność działania organów administracyjnych stanowi bowiem istotny element efektywności i istotną przesłankę istnienia społecznej akceptacji i działania aparatu administracyjnego państwa.
Stopień zaś akceptacji działania tego aparatu administracyjnego jest przenoszony na ocenę funkcjonowania całego państwa.
Z treści art. 29 powołanego Prawa o aktach stanu cywilnego wynika, że jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, unieważnia się jeden z nich. Organ orzekający dokonuje oceny, który z dwóch aktów zawiera więcej danych i rzetelniej dokumentuje zdarzenie.
W motywach organów obu instancji wskazano, że akt (...) z 8.12.1940 r. jest dokumentem oryginalnym, zawierającym więcej danych i uznano za właściwe unieważnić odtworzony akt urodzenia (...) zarejestrowany w Urzędzie Stanu Cywilnego w S. Tymczasem z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że urodziła się w C. (...).
Okoliczność ta ma istotne znaczenie w kontekście rzetelności ustaleń miejsca urodzenia /odpis zupełny aktu urodzenia USC w P. wskazuje miejsce urodzenie skarżącej P., analogiczny dokument wydany przez USC w S. określa miejsce urodzenia C./.
Wymaga to przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia jakie względy były u podstaw wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia 7.09.1959 r. o określeniu innego miejsca urodzenia aniżeli to uczyniono w pierwotnym akcie urodzenia.
Po ustaleniu stanu faktycznego należy dokonać jego oceny w kontekście powołanego art. 29 Prawa o aktach stanu cywilnego. Nie przesądzając ewentualnego rozstrzygnięcia okazać się może iż akt późniejszy wierniej dokumentuje zdarzenie, /Patrz tekst M. Albiniak, A. Czajkowska: Prawo o aktach stanu cywilnego z objaśnieniami, Warszawa 1989, str. 31/.
Mając na względzie treść art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji.