Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 20 grudnia 1993 r., V SA 1473/93

Teza

1. W przypadku dopuszczenia towaru do powrotnego wywozu za granicę pierwotna decyzja o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym i o wymiarze cła podlega uchyleniu w części dotyczącej dopuszczenia towaru do obrotu oraz kwoty cła podlegającej zwrotowi.
2. Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ nie przewiduje odrębnego postępowania w sprawie zwolnienia od cła i w związku z tym sprawy zwolnień celnych rozpatrywane są w postępowaniu dotyczącym wymiaru cła.

Sentencja

1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Uzasadnienie

Decyzją zawartą w zgłoszeniu celnym Dyrektor Urzędu Celnego dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzył cło od sprowadzonych z zagranicy przez Przedsiębiorstwo Lotnicze 3 samolotów cywilnych. Przedsiębiorstwo wniosło o zwrot cła od ww. 3 samolotów i podkreśliło, że powrotny przywóz towaru do kraju jest z mocy art. 20 Prawa celnego wolny od cła. W uzasadnieniu wniosku podano, że przedmiotowe samoloty były wyprodukowane w Polsce i uprzednio wyeksportowane do byłego NRD. Dyrektor Urzędu Celnego odmówił zwrotu cła. W uzasadnieniu decyzji podano, że brak jest podstaw do zwrotu cła, bowiem zgłaszający samoloty do odprawy celnej nie ubiegał się o dokonanie odprawy celnej w powrotnym przywozie /art. 20 Prawa celnego/, nie przedstawił dokumentów pierwotnej odprawy celnej i w związku z tym nie badano tożsamości towaru. Przedmiotem odprawy celnej był towar zaimportowany i dokonano odprawy celnej ostatecznej w przywozie. W tej sytuacji brak jest podstaw do zwrotu cła. W odwołaniu od powyższej decyzji Przedsiębiorstwo podało, że do wniosku o zwrot cła załączone zostały dokumenty odprawy celnej pierwotnej, z których wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że sprowadzone z zagranicy samoloty były wyprodukowane w Polsce, następnie wyeksportowane do NRD. Podczas odprawy celnej przywozowej strona odwołująca się nie dysponowała dokumentami pierwotnej odprawy celnej i dlatego opłaciła cło sygnalizując, że będzie ubiegać się o jego zwrot. Po rozpoznaniu odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w motywach decyzji podano, że zgodnie z art. 20 i art. 69 Prawa celnego zwrotu cła dokonuje się na pisemny wniosek podmiotu, który uprzednio dokonał obrotu z zagranicą towarem będącym przedmiotem powrotnego przywozu. Odprawy celnej towaru w powrotnym przywozie poza obrotem czasowym można dokonać wówczas, gdy tożsamość towaru została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości na podstawie dokumentów odprawy celnej wywozowej przedstawionych przy powrotnym przywozie towaru. Powyższych wymogów Przedsiębiorstwo nie zachowało i dokonało przywozu samolotów na ogólnych zasadach eksportu. Brak było zatem podstaw prawnych do zwrotu cła. Na powyższą decyzję Przedsiębiorstwo wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której ponad argumentację zawartą w odwołaniu podniosło, że Prawo celne nie zawiera regulacji uzależniającej zwrot cła od przedłożenia dokumentów pierwotnej odprawy celnej przy dokonywaniu odprawy celnej w powrotnym przywozie. Nie jest to bowiem niekiedy możliwe zwłaszcza, gdy inny podmiot dokonywał eksportu towaru a inny ten sam towar z powrotem przywozi. Przedsiębiorstwo uważa, że ustalenie tożsamości samolotów jest możliwe, bowiem poza Polską nikt takich samolotów nie produkuje, a z dokumentów odprawy celnej pierwotnej wynika, że to są te same samoloty. W odpowiedzi na skargę Prezes GUC wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Opłaty celne pełnią rolę stymulatorów ekonomicznych gospodarki kraju, a cele jakim służą mogą być bardzo różne. Niewątpliwie jednak ich podstawowa funkcja sprowadza się do ochrony gospodarki krajowej przed nadmiernym napływem towarów z zagranicy. Na powyższe wskazuje treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./, w którym unormowana została zasada powszechności pobierania opłat celnych od towarów przywiezionych z zagranicy, z zastrzeżeniem jednak prawem określonych wyjątków. Z powyższą zasadą pobierania cła przywozowego koresponduje zasada jednokrotności pobierania cła. Znajduje ona wyraz w art. 20 i art. 69 Prawa celnego, przewidujących przy zachowaniu określonych warunków i na wniosek zainteresowanego podmiotu zwrot cła w przypadku powrotnego wywozu za granicę towaru uprzednio przywiezionego. Powołane wyżej przepisy regulują także problematykę powrotnego przywozu towarów i związanych z nim zwolnień celnych. Łączne unormowanie w omawianych przepisach dwóch różnych instytucji prawnych /zwrotu cła i zwolnienia od cła/ można zapewne wyjaśnić nie tylko względami techniki prawniczej, lecz także i tym, że w obydwu przypadkach /powrotnego wywozu towaru uprzednio przywiezionego i powrotnego przywozu towaru uprzednio wywiezionego/ utrzymywanie barier celnych jako narzędzia ochrony produktu krajowego nie jest celowe, skoro towar zagraniczny został powrotnie wywieziony, zaś przedmiotem powrotnego przywozu jest towar, który uprzednio znajdował się już na polskim rynku. Wyodrębnienie z art. 20 i art. 69 Prawa celnego norm prawnych dotyczących zagadnień zwrotu cła oraz zwolnienia od cła nie powinno nastręczać większych trudności interpretacyjnych, jest zaś konieczne dla prawidłowego ich stosowania. Zgodnie z art. 20 ust. 1 Prawa celnego powrotny wywóz towaru za granicę jest wolny od pozwolenia wymaganego zgodnie z art. 7, a powrotny przywóz towaru do kraju jest wolny od takiego pozwolenia i od cła, jeżeli tożsamość towaru została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości na podstawie dokumentów pierwotnej odprawy celnej. Art. 20 ust. 2 stanowi natomiast, że w przypadkach określonych w ust. 1 podmiotowi, który uprzednio dokonał przywozu z zagranicy towaru, będącego przedmiotem powrotnego wywozu zwraca się pobrane cło według zasad określonych w pkt 1 i 2 tego przepisu. W myśl zaś art. 69 ust. 1 ustawy w przypadku dopuszczenia towaru do powrotnego wywozu za granicę albo do powrotnego przywozu do kraju poza obrotem czasowym pierwotną decyzję uchyla się w części dotyczącej:

1/ dopuszczenia towaru odpowiednio do obrotu na polskim obszarze celnym albo do wywozu za granicę 2/ kwoty cła podlegającej zwrotowi.

Zestawienie cytowanych wyżej przepisów prowadzi do przekonania, że zwolnienie od cła znajdować może zastosowanie tylko w przypadku powrotnego przywozu towaru /art. 20 "(...) a powrotny przywóz towaru do kraju jest wolny od cła"/, którego tożsamość nie budzi wątpliwości, przy czym w przypadku powrotnego przywozu towaru do kraju należy towar ten odprawić poza obrotem czasowym a także uchylić pierwotną decyzję o dopuszczeniu towaru do wywozu za granicę /art. 69 ust. 1 pkt 1/. Natomiast zwrot cła może nastąpić tylko w razie powrotnego wywozu tego samego towaru za granicę i może być dokonany jedynie na rzecz podmiotu, który uprzednio towar przywiózł i oczywiście opłacił cło /art. 20 ust. 2 "(...) podmiotowi, który uprzednio dokonał przywozu z zagranicy towaru będącego przedmiotem powrotnego wywozu zwraca się (...) cło"/. W przypadku dopuszczenia towaru do powrotnego wywozu za granicę pierwotna decyzja o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym i o wymiarze cła podlega uchyleniu w części dotyczącej dopuszczenia towaru do obrotu oraz kwoty cła podlegającej zwrotowi. W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, iż w przedmiotowej sprawie nie może wchodzić w grę zwrot cła, bowiem nie nastąpił powrotny wywóz za granicę samolotów lecz zostały one z zagranicy przywiezione, przy czym skarżący wywodzi, iż jest to przywóz powrotny. Mając powyższe na względzie uznać należy, iż zaskarżona decyzja a także utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji rozstrzygające w przedmiocie zwrotu cła, który w żadnym przypadku nie mógł mieć w powrotnym przywozie zastosowania, wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co skutkuje stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 207 par. 5 w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne będzie rozpoznanie pisma Przedsiębiorstwa jako wniosku o zwolnienie od cła, przy czym biorąc pod uwagę okoliczność, iż Prawo celne nie przewiduje odrębnego postępowania w sprawie zwolnienia od cła i w związku z tym sprawy zwolnień celnych rozpatrywane są w postępowaniu dotyczącym wymiaru cła rzeczą organu orzekającego będzie uprzednie wezwanie strony by w warunkach zapadłej w I instancji ostatecznej decyzji wymiarowej, wyjaśniła, czy omawiane pismo jest spóźnionym odwołaniem, czy wnioskiem o naruszenie decyzji wymiarowej w trybie nadzoru.