Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 7 listopada 1994 r., V SA 15/94

Teza

Nakazanie zwrotu towaru za granicę lub orzeczenie jego przepadku w myśl art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ można zastosować tylko wobec podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą.

Uzasadnienie

Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego, orzekającą przepadek papierosów znajdujących się w punkcie sprzedaży na placu należącym do E. O. W uzasadnieniu decyzji podano, że papierosy pochodzenia zagranicznego, których przepadek orzeczono, nie spełniały wymogów stawianych przez polską normę /Biuletyn Polskiego Komitetu Normalizacji Miar i Jakości 1991 nr 9 poz. 59/, a w szczególności nie posiadały umieszczonej na opakowaniach jednostkowych informacji na temat zawartości substancji smolistych i nikotyny oraz daty produkcji lub zatwierdzonego przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej napisu ostrzegającego o szkodliwości palenia tytoniu. Powołano się na przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, który stanowi, że jeżeli przepisy odrębne uzależniają posiadanie, obrót lub rozpowszechnianie towarów od spełnienia określonych wymogów, to obrót z zagranicą tymi towarami może być dokonany tylko pod warunkiem spełnienia tych wymogów. Wskazano również na treść art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 listopada 1961 r. o normalizacji /Dz.U. nr 53 poz. 298/, zgodnie z którym polska norma jest powszechnie obowiązująca i w związku z tym jej nieprzestrzeganie skutkuje orzeczenie jednej z sankcji przewidzianych w art. 6 ust. 2 Prawa celnego. E. O. nie przedstawiła dokumentów odprawy celnej, co zdaniem Prezesa GUC wskazuje na to, że towar /papierosy/ pochodził z przemytu, polecenie dokonania jego zwrotu za granicę nie było możliwe i w konsekwencji tego należało orzec jego przepadek.

Na powyższą decyzję E. O. złożyła skargę do NSA. Zdaniem skarżącej, organy celne przeprowadziły daleko idące domniemanie, że brak dowodu odprawy oznacza, iż towar pochodził z przemytu, a jednocześnie pominęły fakt oryginalnych rachunków zakupu papierosów. Przedłożone rachunki oznaczają, że papierosy nie pochodziły z przemytu, lecz były legalnie nabyte od jednostek uprawnionych do sprzedaży. W ocenie skarżącej powoływanie się na art. 6 ust. 1 Prawa celnego jako podstawy prawnej przepadku papierosów jest niezrozumiałe, bowiem z dyspozycji tego przepisu wynika, że należy go rozpatrywać łącznie z ust. 2, a to oznacza, że chodzi tu o podmiot bezpośrednio dokonujący obrotu towarowego z zagranicą. Skarżąca nie dokonywała obrotu towarowego z zagranicą i żądanie przez organy celne, aby przedłożyła dowody odprawy celnej, było bezzasadne. Zarzut nieoznakowania papierosów nalepkami ostrzegającymi można jedynie rozpatrywać w aspekcie wykroczenia określonego w art. 211 Kodeksu wykroczeń i brak przedmiotowych nalepek może skutkować ewentualną grzywną, a nie przepadkiem tak znacznej partii towaru. Każdorazowo przy sprzedaży skarżąca zaopatrywała opakowania papierosów w stosowne nalepki informujące o szkodliwości palenia i zawartości substancji smolistych. Wskazując na powyższe okoliczności, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę, Prezes GUC wniósł o jej oddalenie z podobną argumentacją, jaka została zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto organ odwoławczy podniósł, że spośród 37 firm, których rachunki skarżąca przedłożyła, a do których wysłano zapytanie, czy rachunki te dotyczyły papierosów nie posiadających oznakowania, 17 udzieliło odpowiedzi, w tym 7 pozytywnej i 8 negatywnej. W tej ostatniej grupie były odpowiedzi informujące, że poszczególne firmy nigdy nie zajmowały się handlem papierosami i że organy ścigania prowadzą w tym przedmiocie stosowne postępowanie. W związku z tym Prezes GUC stwierdził, że przedłożone przez skarżącą rachunki nie dają podstaw do uznania, iż papierosy zostały legalnie zakupione na terenie kraju.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniesione odwołanie przenosi na organ II instancji kompetencje do wyjaśnienia rzeczywistego stanu sprawy, do przeprowadzenia w miarę potrzeby uzupełniającego postępowania dowodowego, do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy /art. 136 Kpa/. Taki tryb postępowania nakazuje dwuinstancyjne postępowanie administracyjne /art. 15 Kpa/.

Tymczasem organ II instancji uchylił się od oceny argumentacji skarżącej przedstawionej w odwołaniu od decyzji organu I instancji i nie wyjaśnił, kto dokonywał obrotu towarowego z zagranicą i jak wobec tego kształtuje się odpowiedzialność za naruszenie przepisów Prawa celnego. Naruszono tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 i art. 80 Kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Dla zastosowania art. 6 Prawa celnego podstawowe znaczenie ma ustalenie podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą, bowiem tylko takiemu podmiotowi można nakazać zwrot towaru za granicę lub orzec przepadek, gdy zwrot jest niemożliwy /art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa celnego/.

Organy orzekające, dysponujące dowodami zakupu papierosów przez skarżącą, nie poczyniły żadnych kroków zmierzających do wyjaśnienia, kto dokonał obrotu towarowego z zagranicą, czy jest możliwość zwrotu towaru.

Z art. 48 Prawa celnego wynika domniemanie, że osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu z zagranicą towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba że odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. Treść przytoczonego przepisu prawa zupełnie uszła uwadze organów orzekających, czego potwierdzeniem jest brak jakichkolwiek ustaleń faktycznych w tym zakresie i uzasadnienia prawnego.

Wbrew stanowisku organu II instancji, w aktualnym stanie sprawy nie zostało wykazane, że papierosy pochodzą z przemytu, a z pewnością nie wykazano, że obrotu papierosami z zagranicą dokonała skarżąca.

Orzeczenie w tej sytuacji przepadku papierosów jest przedwczesne, jest wynikiem naruszenia ww. przepisów postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa materialnego /art. 6 Prawa celnego/ poprzez jego błędną wykładnię, co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji z mocy art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa.