Uzasadnienie
Vardan G., obywatel Armenii złożył w dniu 5 czerwca 2002 r. wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się i wydanie karty stałego pobytu. We wniosku podał, iż w Polsce przebywa od 28 listopada 1996 r. W dniu 26 września 1998 r. zawarł związek małżeński z obywatelką polską. Od stycznia 1998 r. do grudnia 2000 r. był członkiem zarządu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "A.", a następnie do czerwca 2001 r. pracował w firmie "L.". Podkreślił, iż uzyskane zezwolenie umożliwi mu podjęcie działalności gospodarczej, ewentualnie pracy zarobkowej na terytorium Polski.
Decyzją z dnia 29 lipca 2002 r. Wojewoda D. odmówił uwzględnienia wniosku Vardana G. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż warunki, których łączne spełnienie umożliwia cudzoziemcowi uzyskanie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Polski określa art. 19 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach /t.j. Dz.U. 2001 nr 127 poz. 1400/. Zgodnie z tym przepisem cudzoziemiec musi wykazać istnienie trwałych więzi rodzinnych lub ekonomicznych z Polską, mieć zapewnione mieszkanie i środki utrzymania oraz bezpośrednio przed złożeniem wniosku przebywać nieprzerwanie na terytorium Polski przez okres 5 lat na podstawie wiz lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony lub przez okres 3 lat w wypadku zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w celu połączenia z rodziną. Wnioskodawca nie wykazał posiadania stałych i trwałych źródeł dochodów zapewniających utrzymanie na terytorium państwa polskiego. Ponadto cudzoziemiec nie udokumentował wymaganego prawem co najmniej pięcioletniego nieprzerwanego pobytu na terytorium Polski w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku.
W odwołaniu od powyższej decyzji Vardan G. wniósł o jej uchylenie. Wyjaśnił, iż zgromadzone środki finansowe pochodzą ze wsparcia ze strony rodziców, przyjaciół Ormian z Zachodu, ze sprzedaży samochodu oraz świadczonej pracy. Podkreślił także, iż przerwy w legalnym pobycie na terenie Polski spowodowane były wyłącznie opieszałością działania polskiej administracji.
Decyzją z dnia 6 grudnia 2002 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że wnioskodawca nie posiada niezależnych stałych dochodów mogących stanowić podstawę utrzymania. Nie został zachowany również wymagany przez ustawę okres nieprzerwanego pięcioletniego przebywania na terytorium Polski na podstawie wizy lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Pobyt wnioskodawcy o nieprzerwanym charakterze trwa bowiem od 11 lipca 2001 r. Wnioskodawca nie ma udokumentowanej ciągłości pobytu na podstawie wiz i zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony w okresach od 1 kwietnia do 9 czerwca 1999 r. oraz od 18 czerwca do 10 lipca 2001 r. Ponadto w okresie od 28 listopada 1996 r. do 29 września 1998 r. przebywał w Polsce w ramach ruchu bezwizowego jako obywatel Federacji Rosyjskiej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Vardan G. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody D. W uzasadnieniu skargi oraz w złożonym przez pełnomocnika piśmie z dnia 28 marca 2003 r. podniósł, że wskazane w uzasadnieniu decyzji organów I i II instancji przerwy w legalnym pobycie na terytorium Polski spowodowane były wyłącznie opieszałym działaniem organów administracji publicznej. Podkreślił, że przekroczenie przez organy administracji określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego terminów przewidzianych do załatwienia wniosku o zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony nie może wywoływać negatywnych konsekwencji w sprawie o zezwolenie na osiedlenie się. Za niezasadny uznał zarzut nie posiadania niezależnych stałych dochodów umożliwiających utrzymanie w Polsce. Skarżący zarzucił także organom administracyjnym błędne stosowanie prawa materialnego polegające na przyjęciu, iż jego sytuację prawną reguluje przepis art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach przewidujący wymóg pięcioletniego nieprzerwanego pobytu w Polsce, podczas gdy podstawą decyzji winien być art. 110 ust. 4 cytowanej ustawy, który wymaga jedynie udokumentowanego trzyletniego pobytu w Polsce.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców za zasadny uznał zarzut cudzoziemca dotyczący opieszałości działania organów administracji publicznej, której skutkiem były przerwy w pobycie cudzoziemca na terenie Polski. Organ odwoławczy stwierdził także, że skarżący posiada stałe dochody wystarczające do zapewnienia środków utrzymania w Polsce. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, iż organy administracyjne niesłusznie zarzuciły skarżącemu posiadanie przerw w legalnym pobycie. Przerwy te spowodowane były bowiem wyłącznie nieterminowym rozpatrywaniem wniosków cudzoziemca przez organy administracyjne, a w związku z powyższym cały okres przebywania wnioskodawcy w Polsce na podstawie wiz i zezwoleń należy traktować jako pobyt legalny o nieprzerwanym charakterze. Organ odwoławczy podkreślił jednak, iż Vardan G. nie spełnia warunku pięcioletniego nieprzerwanego pobytu na podstawie wiz lub zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, gdyż w okresie od 28 listopada 1996 r. do 29 września 1998 r. przebywał w Polsce jako obywatel Federacji Rosyjskiej w ramach ruchu bezwizowego.
Skarżący ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę w piśmie z dnia 4 sierpnia 2003 r. stwierdził, że wprawdzie przepis art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach w literalnym brzmieniu stanowi przeszkodę do uzyskania zezwolenia na osiedlenie się, ale ograny administracyjne przyznały, że w dniu wystąpienia z wnioskiem do Wojewody D. przebywał legalnie, w sposób ciągły na terenie Rzeczpospolitej Polskie przez okres 3 lat i 8 miesięcy, a więc uznały, że spełniał on przesłanki do udzielenia zezwolenia na osiedlenie się wskazane w art. 110 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach. Przepis ten stanowi bowiem, iż w okresie 3 lat od wejścia w życie ustawy cudzoziemiec może uzyskać zezwolenie na osiedlenie się na podstawie udokumentowanego nieprzerwanego trzyletniego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżący wykazał istnienie trwałych związków rodzinnych z Polską, ponieważ ożenił się z obywatelką polską i od lat mieszka i pracuje w Polsce. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców przyznał także, iż cudzoziemiec wykazał nie tylko istnienie trwałych więzi rodzinnych ale ma także zapewnione mieszkanie i utrzymanie przez co spełnia warunek przewidziany w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców podtrzymał jednak zarzut braku spełnienia przesłanki opisanej w art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, albowiem pobyt skarżącego w Polsce na podstawie wiz lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie trwał 5 lat.
W piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2003 r. skarżący natomiast podniósł zarzut naruszenia art. 110 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach, który przewidywał, że w okresie 3 lat od daty jej wejścia w życie wymogu określonego w art. 19 ust. 1 pkt 3 nie stosuje się i że w tym okresie wymagane było jedynie wykazanie udokumentowanego trzyletniego nieprzerwanego pobytu cudzoziemca w Polsce. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Ustawa o cudzoziemcach weszła w życie 26 grudnia 1997 r., a zatem trzyletni okres obowiązywania złagodzonych warunków uzyskania zezwolenia na osiedlenie przewidziany przepisie art. 110 ust. 4 upłynął z dniem 26 grudnia 2000 r. Warto podkreślić, że art. 110 ust. 4 ustawy wyraźnie stanowi, że "w tym okresie cudzoziemiec może uzyskać zezwolenie na osiedlenie się (...)" Pojęcie "w tym okresie" wyraźnie odnosi się do "okresu 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy". Skarżący wniosek złożył w dniu 5 czerwca 2002 r., a więc organy administracyjne prawidłowo przyjęły, iż art. 110 ust. 4 ustawy nie może uzasadniać uwzględnienia wniosku. Wniosek skarżącego winien zatem zostać rozpoznany z uwzględnieniem treści art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach.
Na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach /Dz.U. nr 42 poz. 475/, obowiązującym w dniu wydania decyzji, udzielenia zezwolenie na osiedlenie się uzależniono od łącznego wykazania przez cudzoziemca trzech przesłanek:
1/ istnienia trwałych więzów rodzinnych lub ekonomicznych z Polską, 2/ iż ma zapewnione mieszkanie i utrzymanie, 3/ iż bezpośrednio przed złożeniem wniosku jego pobyt na terytorium Polski na podstawie wiz lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony trwał nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat, a na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w celu połączenia z rodziną - przez okres 3 lat. Na wstępie należy podkreślić, że ostatnia z wyżej wymienionych przesłanek, która dotyczy długotrwałości pobytu cudzoziemca, uległa zmianie z dniem 1 lipca 2001 r. wraz z wejściem w życie cytowanej ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach, ponieważ pierwotnie dla uzyskania zezwolenia na osiedlenie się należało wykazać się pobytem co najmniej przez 3 lata na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W trakcie zatem pobytu skarżącego uległy zmianie warunki wymagane dla uzyskania zezwolenia na osiedlenie się. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia, albowiem możliwa jest zmiana przepisów określających warunki uzyskania zgody na pobyt, także na niekorzyść wnioskodawcy, już w trakcie jego pobytu w Polsce. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 maja 2003 r. w sprawie K 39/01 /OTK 2003 nr 5 poz. 40/ wyraził pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, iż ustawodawca dostosowując prawo do zmieniających się warunków ruchu transgranicznego ma prawo ograniczyć lub też zmienić zasady regulujące osiedlanie się w Polsce. Samo przekroczenie granicy Polski nie stanowi zatem wystarczającej przesłanki, aby cudzoziemiec mógł spodziewać się objęcia go korzystniejszymi dlań przepisami ustawy, jeżeli pod jej rządami nie spełniał założonych przez nią wymogów.
Z ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego wynika, że w okresie od listopada 1996 do września 1998 r. wnioskodawca przebywał w Polsce jako obywatel Federacji Rosyjskiej w ramach ruchu bezwizowego. Nieprzerwany pobyt cudzoziemca na podstawie wiz i zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony datuje się natomiast dopiero od dnia 29 września 1998 r. Ustawodawca w art. 19 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach uzależnił udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na osiedlenie się od wykazania pięcioletniego nieprzerwanego pobytu na terytorium Polski na podstawie wiz lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Do okresu tego nie można zaliczyć pobytu cudzoziemca na podstawie umowy z dnia 13 grudnia 1979 r. miedzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o wzajemnych podróżach bezwizowych obywateli obu państw /Dz.U. 1980 nr 13 poz. 41/. Umowa ta wprowadziła jedynie uproszczenia w ruchu granicznym i nie zniosła całkowicie obowiązku posiadania wiz przez obywateli obu państw. W umowie wyraźnie bowiem wskazano rodzaje podróży odbywających się na zasadach bezwizowych. Do takich podróży zaliczono podróże służbowe, w ramach wymiany, turystyczne, w celach prywatnych, na wypoczynek i leczenie. W wypadkach nie uregulowanych umową obywatele obu państw mogli odbywać podróże jedynie na podstawie wiz /art. 18 umowy/. Zgodnie z art. 12 cytowanej umowy także tylko na podstawie wizy możliwy był wyjazd na pobyt stały na terytorium drugiej stron. Wizy pobytowej wymagał także każdy trwający dłużej niż 6 miesięcy pobyt cudzoziemca w Polsce /art. 8 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach/. Reasumując należy stwierdzić, że pojęcie "pobytu na podstawie wiz lub zezwolenia na zamieszkania na czas oznaczony" należy interpretować ściśle i brak jest podstaw, by za taki pobyt uważać pobyt cudzoziemca na podstawie umowy o ruchu bezwizowym.
Z tych względów na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, należało oddalić skargę jako nieuzasadnioną.