Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 23 kwietnia 1998 r., V SA 1703/97

Sentencja

1. uchyla zaskarżona decyzje w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:

Zaskarżona decyzja wydana została w dniu 7.11.1997 r., tj. pod rządami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) /Dz.U. nr 68 poz. 436/, która obowiązuje od 31.07.1997 r. Ustawą tą w sposób istotny została zmieniona treść art. 21 ust.

2. Obecnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przez ustawę z dnia 25 kwietnia 1997 r. dodany został ust. 3 artykułu 21 o następującym brzmieniu:

"Nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób 1/ które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje nniepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy;

2/ które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. "a" i "b" wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej."

W ust. 4 tego przepisu zawarto następujące uregulowanie prawne "przy orzekaniu w sprawach osób, o których mowa w ust. 3, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasięga opinii powołanej przez niego komisji, składającej się z przedstawicieli stowarzyszeń /związków/ kombatanckich i osób represjonowanych, zgłoszonych przez Radę".

Innymi słowami należy stwierdzić, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. po nowelizacji, nadal przewiduje utratę uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" z przyczyn wymienionych w art. 21 ust. 2 w pkt 1, 3 i 4 z zastrzeżeniem jednak ust. 3 art.

21. To znaczy, że dana osoba traci uprawnienia kombatanckie, jeżeli była zatrudniona w organach bezpieczeństwa publicznego i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że przedłoży dowody, że została skierowana lub zwerbowana przez organizacje niepodległościowe w celu udzielania im pomocy, lub też przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służb lub funkcji w strukturach organów bezpieczeństwa publicznego lub Informacji Wojskowej wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ciężarem dowodu powyższych okoliczności ustawa obciąża osobę, która ma być pozbawiona uprawnień kombatanckich. Żeby jednak strona w tym postępowaniu mogła skutecznie skorzystać z powyższych uprawnień, musi być o tym powiadomiona przez organ orzekający.

Postępowanie bowiem w tych sprawach toczy się według reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, a więc organ orzekający powinien orzekać według zasad ogólnych tego kodeksu.

Zgodnie z art. 9 Kpa, organy administracji państwowej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Organy czuwają nad tym aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zasada obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej łączy się zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu /art. 10 Kpa/ a nadto zasada prawdy obiektywnej oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela wynikającą z art. 7 Kpa.

W sprawie niniejszej skarżący nie został powiadomiony o przysługujących mu z mocy ustawy uprawnieniach udowodnienia określonych okoliczności, wynikających z treści ust. 3 art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Organ orzekający nie powiadomił skarżącego o obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanie prawnym, który stworzył szansę dla strony udowodnienia, że do struktur UB lub Informacji Wojskowej był skierowany przez organizacje niepodległościowe lub wykonywał zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Bierność organu orzekającego w informowaniu strony o stanie faktycznym i prawnym wynikającym z ust. 3 art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ stanowi naruszenie prawa mogące mięć wpływ na wynik postępowania w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich.

Stanowi również naruszenie art. 8 Kpa, z którego treści wynika, że organy administracji państwowej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną, obywateli.

Zasada ta nie nakłada na organ nowych obowiązków w toku postępowania. Realizacja tej zasady uzależniona jest od przestrzegania reguł postępowania przyjętych w Kpa, zaczynając od zasad ogólnych przez rozwiązania przyjęte w przepisach szczególnych.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób naruszający prawo i na podstawie art. 27 ust. 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ ją uchylił.