Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 14 kwietnia 2000 r., V SA 1752/99

Teza

Jeżeli strona zwróciła się z wnioskiem o przedłużenie terminu do wykonania czynności, to załatwienie sprawy przed rozpoznaniem tego wniosku jest uchybieniem przepisom proceduralnym nakazującym rzetelne postępowanie /art. 7 i art. 9 Kpa/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Bolesława K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Bolesław K. zaskarżył decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 10 sierpnia 1999 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję własna tego samego organu z 22 stycznia 1996 (...).Wskazane decyzje pozbawiły Skarżącego uprawnień kombatanckich otrzymanych z tytułu udziału w ruchu oporu od kwietnia 1943 do stycznia 1945 i z tytułu utrwalania władzy ludowej od czerwca 1948 do października 1950 r. /służba wojskowa w KBW/ Decyzja z 22 stycznia 1996 r. jako prawna podstawę rozstrzygnięcia podawała art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Skarżący bowiem w okresie grudzień 1950 r. grudzień 1956 pełnił służbę w Departamencie Ochrony Rządu MBP oraz Departamencie VIII Komitetu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego. Decyzja ta została utrzymana decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 6 marca 1971, (...), następnie uchyloną przez NSA wyrokiem z dnia 19 października 1998 r., V SA 588/98. W wyroku tym NSA zajął stanowisko, iż nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ organ administracyjny oceniając złożone zaświadczenie z UOP dotyczące przebiegu służby Skarżącego, uznane przez organ administracji za nie wystarczające jako dowód wykonywania zadań wyłącznie związanych z niewykonywaniem represji, nie zobowiązał Skarżącego do przedłożenia dowodów uzupełniających.

W kolejnym etapie postępowania administracyjnego organ administracyjny zasięgnął opinii społecznej Komisji złożonej z przedstawicieli stowarzyszeń kombatanckich i osób represjonowanych, wymaganej przez art. 21 ust. 4 ustawy o kombatantach. Opinia ta była dla Skarżącego nieprzychylna, a uzasadnienie opierało się na stwierdzeniu, iż /cytat dosłowny/ "brak dowodów, o których mowa w ust. 3 pkt 1 i 2 Rozdz. 5 Art. 21 ustawy", a nadto wysłano do Skarżącego pismo (...) z 21 grudnia 1998 r., informujące o możliwości złożenia dowodów dodatkowych do 7 stycznia 1999 r. Skarżący, który - jak podaje - pismo to otrzymał 6 stycznia, prosił o przedłużenie terminu /pismo z 8 stycznia 1999 r./. Brak jest dalszych informacji co do stanowiska organu administracji i nie jest wykazane, aby Skarżący jakieś dowody zaproponował. W dniu 10 sierpnia 1999 r. wydano zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy decyzje z 22 stycznia 1996 r., powtarzające ocenę, iż dokument z UOP z 16 stycznia 1995 r. "nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż Bolesław K. wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości (...)". W tej sytuacji uznano, iż Skarżący nie przeprowadził oczyszczenia wymaganego przez art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach. Skarga podnosi zarzut sprzeczności decyzji z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. oraz zgłosił dwóch świadków, których zeznania mogłyby wykazać charakter działania Skarżącego w ramach BOR.

Odpowiedź na skargę zawiera powtórzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz zarzut bierności Skarżącego w zakresie zaoferowania dowodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał organ administracji do umożliwienia Skarżącemu przedstawienia dowodów oczyszczających, odnoszących się do charakteru jego służby w BOR. Organ wprawdzie wezwał skarżącego do zaoferowania tych dowodów, jednakże wezwanie to przyszło na dzień przed upływem zakreślonego terminu. Skarżący złożył więc, zgodnie z uzyskaną informacją co do sposobu działania w tej sprawie, prośbę o przesunięcie terminu i oczekiwał na ustosunkowanie się do tego wniosku. Odpowiedzi nie uzyskał. W tej sytuacji organ administracji zgodnie z zasadami uczciwej procedury powinien był zająć stanowisko co do prośby Skarżącego. Skoro tego nie uczynił wykreował przekonanie, że sprawa jest "w załatwianiu". Nie można milczeniu administracji przypisywać znaczenia korzystnego dla organu, ani konstruować na tej podstawie przedłużenia terminu dokonanego per facta concludentia. Milczenie organu było uchybieniem przepisom proceduralnym nakazującym rzetelne postępowanie /art. 7 i art. 9 Kpa/. W szczególności zaś do zasad rzetelnej procedury należy nie zastawianie przez organy administracji pułapek na obywatela, wykorzystywania jego dezorientacji, udzielanie mu mylnych wskazówek, nieodpowiadanie na jego pisma. Jest to tym bardziej naganne, że zdarzyło się w stadium postępowania które miało doprowadzić do usunięcia w tym zakresie braków stwierdzonych już w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z pewnością zaś, z uwagi na konsekwencje przeprowadzenia dowodu oczyszczającego, zaniedbania organu administracji mogły wpłynąć na wynik sprawy. W sprawach, gdzie chodzi w ostatecznym rachunku o pozbawienie obywatela przyznanych mu uprzednio uprawnień; sprawach, których tłem są złożone procesy historyczne, fakty odległe w czasie i zmienne oceny aksjologiczne, co czyni je trudnymi do jednoznacznej prawnej oceny, dokonywanej w wiele lat po zrealizowaniu się zdarzeń, które tworzą jej faktyczna podstawę, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracji, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 Kpa.

W tej sytuacji na postawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzeczono jak w sentencji. W kwestii kosztów orzeczenie oparto na art. 55 tejże ustawy