Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 31 stycznia 1995 r., V SA 1757/93

Teza

Jeżeli organ celny był dysponentem sum zabezpieczonych i organem egzekucyjnym, mógł wymierzone należności celne zrealizować z tych sum.

W tej sytuacji nie było podstaw do naliczania odsetek w myśl art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./.

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Uzasadnienie

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 7.6.1993 r.

• uchylił decyzje Dyrektora Urzędu Celnego z 16.4.1993 r. (...) w części dotyczącej kwoty wymierzonych odsetek,
• wymierzył odsetki w wys. 15.782.471 zł od nie uiszczonych w terminie należności celnych, wyliczonych według zgłoszenia celnego.

W uzasadnieniu organ orzekający podniósł, że zgodnie z art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo celne podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą obowiązany jest wykonać decyzję o wymiarze należności celnych poprzez ich uiszczenie w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Jest to przepis obligatoryjny, wymagający bezwarunkowego wykonania.

Jeżeli należności celne nie zostaną wpłacone w terminie, zgodnie z art. 81 ust. 1 Prawa celnego, urząd celny jest obowiązany pobrać odsetki za zwłokę.

Decyzja wymiarowa zawarta w dokumencie SAD została doręczona stronie 25.2.1993 r. Decyzja ta stała się ostateczna po upływie 4 dni od dnia doręczenia, tj. 11.3.1993 r., natomiast termin płatności upływa 18.3.1993 r. Należność zaś została uiszczona 15.4.1993 r.

W związku z powyższym strona jest zobowiązana do uiszczenia odsetek za 28 dni zwłoki z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych, tj. za okres 19.3.1993 r. - 15.4.1993 r. według stawki procentowej 0,19 procent za każdy dzień wraz z dniem wpłaty.

Organ odwoławczy uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w części dotyczącej kwoty wymierzonych odsetek z uwagi na to, że błędnie została wyliczona ilość dni zwłoki w opłacie należności celnych, a tym samym podano niewłaściwą wysokość odsetek.

Ogółem odsetki z tytułu nieterminowego uiszczenia należności celnych za towary sprowadzone z zagranicy według dokumentu SAD wynoszą 15.782.471 zł i w takiej wysokości je wymierzono. Natomiast w odniesieniu do zarzutu podniesionego w odwołaniu z 15.4.1993 r. organ odwoławczy stwierdził, że żaden przepis ustawy - Prawo celne nie daje upoważnienia organom celnym do zaliczenia z urzędu zabezpieczenia złożonego przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą na poczet należności celnych. Przerachowanie zabezpieczenia majątkowego na poczet należności celnych, bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest możliwe wtedy, gdy podmiot składający zabezpieczenie majątkowe upoważni organ celny do dokonania tej czynności.

Dlatego też w przedmiotowej sprawie za datę uiszczenia należności celnych przyjęto dzień wpływu do urzędu celnego wniosku o zarachowanie wpłaconego przez stronę zabezpieczenia majątkowego.

Powyższą decyzję zaskarżyła O. Spółka z o.o., wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniosła, że tytułem zabezpieczenia należności celnych od towarów odprawionych przez firmę O. w lutym 1993 r. w urzędzie celnym, urząd ten na podstawie art. 158 i art. 166 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ dokonał zabezpieczenia przewidywanych należności celnych w kwocie 1 miliarda zł w postaci czeków rozrachunkowych ważnych bezterminowo, które zostały wystawione na rzecz urzędu celnego i złożone w tym urzędzie. Złożone przez skarżącego czeki nie zawierają żadnych ograniczeń ich realizacji i mogły być w każdej chwili, bez żadnej dodatkowej czynności ze strony wystawcy czeku, zrealizowane i zaliczone na poczet należności celnych od towaru importowanego przez skarżącego. GUC, zdaniem strony skarżącej, bezzasadnie zaprzecza tej możliwości. Zgodnie z art. 166 ustawa o postępowaniu egzekucyjnym wniosek strony skarżącej o przyjęcie na zabezpieczenie należności pieniężnych, zamiast zabezpieczenia wymienionego w art. 164 par. 1 tej ustawy, kaucji w wierzytelnościach w krajowych instytucjach kredytowych został przyjęty. Wniosek ten oznacza wszczęcie postępowania zabezpieczającego, którego celem jest umożliwienie organowi egzekucyjnemu, w tym przypadku organowi celnemu, egzekucję należności podatkowej. Wniosek taki oznacza zatem zgodę podatnika na egzekucję należności z przyjętej na zabezpieczenie wierzytelności.

Zdaniem strony skarżącej, urząd celny bezpodstawnie wymusza na osobach dokonujących odprawy celnej sporządzanie dodatkowego wniosku o zarachowanie wpłaconego zabezpieczenia depozytowego na rachunek dochodów budżetowych. Postępowanie egzekucyjne ani postępowanie zabezpieczające nie przewiduje tego rodzaju dodatkowych czynności. W przedmiotowej sprawie niesporne jest, że skarżący terminowo dopełnił wszystkich formalności związanych z odprawą celną towaru i po zakończeniu odprawy celnej otrzymał od urzędnika celnego komplet dokumentów dopuszczających towar do obrotu. Pracownik strony skarżącej wiedząc, że na rzecz urzędu celnego zostało udzielone stosowne zabezpieczenie w postaci czeków na kwotę przewyższającą należność cła, mógł nabrać uzasadnionego przekonania, że odprawa celna została zakończona, a należność prawidłowo uregulowana. Jeżeli urzędnik celny dokonujący odprawy celnej nie zawiadomił innego urzędnika prowadzącego rozliczenie zabezpieczonych należności o powstaniu należności celnej i jej wysokości, to zdaniem skarżącego, tego rodzaju niedociągnięcia organizacyjne nie powinny obciążać strony. W związku z tym, zdaniem skarżącej, zostały spełnione przesłanki przewidziane w par. 15 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 1 poz. 4 ze zm./.

Z tych względów, zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem i należy ją uchylić.

W odpowiedzi na skargę, Prezes Głównego Urzędu ceł wnosił o jej oddalenie. Podniósł argumenty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:

W toku postępowania sądowego ustalono, że realizacja czeków rozrachunkowych nastąpiła 3.3.1993 r. Niesłuszne jest więc stanowisko organu celnego, że do wszczęcia egzekucji, po wydaniu decyzji o wymiarze cła, z sum zabezpieczonych uprzednimi postanowieniami i zrealizowanych - potrzebny jest wniosek dłużnika. W tym przypadku organem orzekającym i prowadzącym egzekucję był urząd celny, który po orzeczeniu wymiaru należności celnych winien wszcząć egzekucję z urzędu, bowiem on był zarazem wierzycielem i swoją wierzytelność powinien zaspokoić z sum zabezpieczonych. Temu celowi bowiem służy zabezpieczenie należności celnych. Tego stanowiska nie podważa treść art. 160 ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, bowiem przepis ten stanowi tylko, że zabezpieczenie nie może zmierzać do tego aby stanowiło wykonanie obowiązku. A więc z przepisu tego wynika, że nie można uznać zabezpieczenia za rozstrzygnięcie sprawy i na nim tylko poprzestać, lecz należy dążyć do rozstrzygnięcia ostatecznego - orzekającego o obowiązku. W tym przypadku mimo zabezpieczenia należności celnych jeszcze przed ich wymierzeniem należało w myśl art. 160 ustawa o postępowaniu egzekucyjnym wydać decyzję celną o ich wymiarze.

Wbrew stanowisku organu, postępowanie egzekucyjne zmierzające do zaspokojenia roszczenia wszczyna się na wniosek wierzyciela. Stanowi o tym art. 5 ustawa o postępowaniu egzekucyjnym. W toku postępowania egzekucyjnego następuje zaspokojenie wierzytelności miedzy innymi z sum zabezpieczonych. Brak więc podstaw prawnych do twierdzenia, że dłużnik winien wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji i pokrycie z sumy zabezpieczonej jego należności celnych, szczególnie że dysponentem powyższych sum był organ celny nie zaś dłużnik.

Jeżeli więc organ celny był zarówno dysponentem sum zabezpieczonych, jak i organem egzekucyjnym, nic nie stało na przeszkodzie, aby wymierzone należności celne zrealizował z powyższych sum, szczególnie że czeki rozrachunkowe zrealizowano w dniu 3.3.1993 r.

Z tych przyczyn, zdaniem sądu, nie było podstaw do naliczenia odsetek w myśl art. 81 ust. 1 Prawa celnego.

Ale nawet gdyby przyjąć, niesłusznie zresztą, że organ celny nie mógł wszcząć postępowania egzekucyjnego bez wniosku zobowiązanego, to również odsetki na podstawie art. 81 ust. 1 Prawa celnego nie mogłyby być naliczone. W myśl tego przepisu odsetki za zwłokę pobiera się według zasad i w wysokości określonych w przepisach podatkowych. Wobec tego zastosowanie tu ma par. 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4 ze zm./. Z treści tego przepisu wynika, że nie pobiera się odsetek za zwłokę od zaliczonych na poczet zobowiązań podatkowych środków pieniężnych, w tym kwot uzyskanych z zajęć wierzytelności lub ze sprzedaży przedmiotów majątkowych, jeżeli w postępowaniu zabezpieczającym, prowadzonym przed ustaleniem zobowiązania podatkowego lub przed upływem terminu płatności, te środki pieniężne lub przedmioty majątkowe zostały odebrane od podatników, a następnie po upływie terminu płatności zostały zaliczone lub sprzedane na pokrycie ustalonych zobowiązań podatkowych. Jeżeli więc odsetki za zwłokę zgodnie z art. 81 ust. 1 Prawa celnego pobiera się według zasad określonych w przepisach podatkowych, to również nie pobiera się ich w przypadkach tam określonych. Stan faktyczny sprawy wyczerpuje sytuację określoną w par. 15 ust. 1 cyt. rozporządzenia, a więc odsetek nie należało pobierać również i z tych przyczyn. Na marginesie należy dodać, że wyrok wydany w sprawie V SA 1721/92 dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego i brak w nim uwag dotyczących przedmiotu niniejszej sprawy.

W związku z powyższym należało uznać zarzuty skargi za trafne i na zasadzie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.