Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6.03.1995 r. (...) Prokurator Wojewódzki w S. odmówił potwierdzenia, iż pozbawienie wolności Mariana S. w miesiącu lipcu 1948 r. było spowodowane jego działalnością polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Minister Sprawiedliwości, działając z urzędu, na podstawie art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 157 par. 1 i par. 2 Kpa stwierdził nieważność powyższej decyzji, ponieważ wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.
Następnie pismem z dnia 24.09.1997 r. (...) przekazano sprawę do załatwienia Urzędowi Ochrony Państwa w związku ze zmianą treści art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, wprowadzoną, ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 68 poz. 436/.
Postanowieniem z dnia 30.12.1997 r. (...) Szef Urzędu Ochrony Państwa odmówił Marianowi S. wydania zaświadczenia w sprawie potwierdzenia przebywania w więzieniu bez wyroku. W archiwum UOP nie odnaleziono bowiem dokumentów, zapisów ewidencyjnych ani żadnych informacji potwierdzających okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Poinformowano również skarżącego, że rozstrzygnięcie zostało oparte wyłącznie o zasób archiwalny aktualnie posiadany /pismo z dnia 30.12.1997 r./.
Następnie, w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia 7.08.1998 r. (...), wydanym w trybie art. 127 par. 3 Kpa, utrzymano postanowienie z dnia 30.12.1997 r. w mocy z przyczyn identycznych jak w powołanym rozstrzygnięciu.
Powyższe postanowienie zaskarżył Marian S., wnosząc o jego uchylenie. Podniósł, że nadal jest niezałatwiona sprawa dot. potwierdzenia jego aresztowania i tortur doznanych w 1948 r. Sprawa ta toczy się od 5 lat, co skarżący uważa za nieusprawiedliwioną zwlokę. Fakt, że nie ma dokumentów potwierdzających jego aresztowanie nie jest spowodowany jego winą, natomiast podał świadków, których należało przesłuchać dla potwierdzenia okoliczności związanych z jego aresztowaniem i doznanymi torturami.
W odpowiedzi na skargę organ orzekający wnosił o jej oddalenie. Podniósł, że postanowienie zostało wydane w oparciu o informacje zawarte w dokumentacji archiwalnej UOP. Ponieważ w zasobach archiwalnych brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których by wynikało, że Marian S. przebywał w więzieniu bez wyroku, wniosek skarżącego załatwiono negatywnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:
Na wstępie należy zakwestionować formę wydanego orzeczenia.
Organ orzekający wydał w miejsce decyzji administracyjnej podjętej w myśl art. 104 Kpa - postanowienie, chociaż rozstrzygał o istocie sprawy /art. 123 par. 2 Kpa/. O tym, że odmowa potwierdzenia przez Ministra Sprawiedliwości lub podległe mu organy okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. następuje przez wydanie decyzji administracyjnej - rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 listopada 1993 r. III AZP 19/93. W uchwale tej wywiedziono, że decyzja potwierdzająca lub zaprzeczająca faktom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy nie jest tylko zwykłym odwołaniem się do danych wynikających z ewidencji, rejestrów lub innych zbiorów będących w posiadaniu organów wymiaru sprawiedliwości. Dokument taki zawiera wszelkie niezbędne cechy rozstrzygnięcia administracyjnego w rozumieniu art. 107 par. 1 Kpa, skoro zawiera krytyczną weryfikację zgłoszonego żądania w świetle zasad i przepisów ustawy kombatanckiej, stanowi akt wykładni i zastosowania przepisów tej ustawy do ustalonego stanu faktycznego, zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, rozstrzyga w sposób władczy, jednostronny o określonym statusie prawnym, kształtując w ten sposób pośrednio sferę praw obywatela, jest skierowany do osoby mającej przymiot uczestnika postępowania administracyjnego.
Ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 68 poz. 436/ dokonano zmiany dotychczasowej treści art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Według aktualnie obowiązującego brzmienia tego przepisu na wniosek osoby zainteresowanej prezes sądu wojewódzkiego lub w przypadku przebywania w więzieniu bez wyroku Szef Urzędu Ochrony Państwa potwierdza okoliczności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Niemniej powołana wyżej uchwala nic nie strąciła na swojej aktualności i Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym pogląd ten podziela.
Należy przyznać słuszność skardze, że organ orzekający nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sprawie niniejszej a swoje ustalenia oparto wyłącznie na informacjach wynikających z zasobów archiwalnych. Wbrew stanowisku organu orzekającego postępowanie w sprawie niniejszej wszczęte na podstawie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ należy prowadzić według zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika z treści art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa.
Zgodnie z powołanym przepisem Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji państwowej oraz organami samorządu terytorialnego w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Niewątpliwie organ orzekający należy zaliczyć do organów administracji państwowej, bowiem jest powołany z mocy przepisów prawa do wykonywania funkcji administracji publicznej w formach władczych. Indywidualny charakter sprawy oznacza, że dotyczy ona imiennie określonego podmiotu oraz konkretnych jego praw lub obowiązków. Podnieść jeszcze należy, że ustawa o kombatantach nie odwołuje się do innych przepisów dotyczących postępowania w sprawach przez nią określonych, wobec tego należy stosować przepisy postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym organ orzekający jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w myśl art. 7 i art. 77 ust. 1 Kpa.
Jak podniósł Sąd Najwyższy w powołanej uchwale, orzeczenie wydane w myśl art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach nie jest tylko zwykłym odwołaniem się do danych wynikających z ewidencji rejestrów lub zasobów archiwalnych lub ich braku.
W sprawie niniejszej skarżący załączył oświadczenia świadków, którzy jednak nie zostali przesłuchani. Również Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytut Pamięci Narodowej prowadziła postępowanie dotyczące obrażeń jakich doznał skarżący w czasie aresztowania w Ł. Organ orzekający nie ustalił jakie były wyniki tego postępowania. Nie przesłuchano również skarżącego, chociaż jego zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla sprawy. Należy więc zwrócić uwagę, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej.
Z przepisu art. 7 Kpa wynika obowiązek organu administracji państwowej do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Natomiast treść art. 75 Kpa, nie definiując środków dowodowych, stanowi, że "jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ograniczenie postępowania dowodowego do badania tylko zasobów archiwalnych stanowi uchybienie zasad postępowania dowodowego, które reguluje Kodeks postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że odmowa potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ nie może być uzasadniona wyłącznie brakiem zasobów archiwalnych, bowiem organ orzekający jest zobowiązany w myśl art. 7 i art. 77 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.
Z podanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.