Uzasadnienie
Sogomon G., obywatel Armenii złożył skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30 maja 2001 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Ś. z 4 grudnia 1960 r. (...) odmawiającą udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.
Skarżący złożył wniosek o wyrażenie zgody na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony w dniu 21 sierpnia 2000 r. W momencie składania wniosku Skarżący miał ważny paszport armeński i pozostawał w procedurze uchodźczej, co powodowało, że korzystał z kolejno przedłużanych trzymiesięcznych wiz pobytowych i w okresie ważności tego rodzaju wizy złożył wniosek o pobyt czasowy. Skarżący wniosek motywował zawarciem małżeństwa z polską obywatelką, Mariolą K., co nastąpiło 18 sierpnia 2000 r. Opinia policji jest dla Skarżącego przychylna. Żona Skarżącego złożyła oświadczenie, iż podejmuje się łożyć w razie potrzeby na jego rzecz. Sam Skarżący nie pracuje, co wynika m.in. z jego statusu jako cudzoziemca. Żona Skarżącego pracowała dorywczo; po zawarciu małżeństwa zamierzała podjąć działalność gospodarczą i podjęła w tym zakresie stosowne kroki.
Przyczyną negatywnych dla Skarżącego rozstrzygnięć jest to, że małżeństwo Skarżącego uznano za niedostatecznie trwałe z uwagi na czas jego zawarcia. Uznano, że nie prowadzi on żoną wspólnego gospodarstwa /małżonkowie nie mieszkali razem; wedle oświadczenia żony zamierzali wynająć mieszkanie/. W decyzjach podano, że w 1997 r. w związku z nielegalnym pobytem w Polsce Skarżący został z Polski wydalony /wyjechał dobrowolnie/. Następnie, mimo, że jego dane figurowały w rejestrze osób niepożądanych, wjechał do Polski z innym paszportem.
Tę okoliczność w zaskarżonej decyzji uznano za wystarczająca do wypełnienia dyspozycji art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach z dnia 25 czerwca 1997 r. /naruszenie ładu i porządku/. Skarga kwestionuje ocenę, iż małżeństwo Skarżącego nie nabrało jeszcze cech trwałości. Podnosi, że brak jest wskazania okoliczności, które miałaby o takiej ocenie decydować i że sytuacja finansowa nie może być uznana za negatywną przesłankę wydania decyzji przychylnej dla Skarżącego. Kwestionuje ocenę o lekceważącym stosunku do prawa, skoro sam podporządkował się decyzji o wydaleniu w 1997 r. W odpowiedzi na skargę powtórzono argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona.
Uzyskanie zgody na pobyt czasowy wymaga braku istnienia przesłanek negatywnych /wykluczających udzielenie zgody/ i istnienia przesłanek pozytywnych /przemawiających za udzieleniem takiej zgody/. Przesłanką, na która powołuje się uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a która ma przemawiać przeciw możliwości wydania pozwolenia na pobyt czasowy jest art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach. Przepis ten stwarza negatywna przesłankę wjazdu lub pobytu dla osób, których pobyt lub wjazd "są niepożądane" ze względu na zagrożenia dla bezpieczeństwa i obronności państwa" albo "z uwagi na konieczność ochrony ładu i porządku publicznego". Są to dwa stany faktyczne. Decyzja powinna wskazywać, o który z nich w konkretnym wypadku chodzi i ta sama decyzja powinna wyraźnie określać, na czym polega zagrożenie dla dóbr wskazanych w tym przepisie, ze strony osoby, którą uważa się za źródło zagrożenia.
W decyzji podano, iż: Skarżący "wykazał szczególnie lekceważący stosunek do porządku prawnego naszego państwa. Poprzez świadome wprowadzenie w błąd organów kontroli granicznej Cudzoziemiec nie poniósł, bowiem negatywnych konsekwencji wcześniejszego naruszania polskiego porządku prawnego - ponad 2 letniego, nielegalnego pobytu (...) oraz wielokrotnego podejmowania nielegalnej działalności handlowej". Z tego ujęcia wynika, iż organ administracji traktuje zakaz sformułowany, w art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach za rodzaj kary stosowanej wobec cudzoziemca za zachowania, jakich dopuścił się w przeszłości. Tymczasem art. 13 ust. 1 pkt 9 jest środkiem ochrony prewencyjnej, a zatem musi odnosić się do aktualnych zagrożeń /prognoz zagrożenia/ ładu i porządku. W tym jednak zakresie zaskarżona decyzja nie zawiera ustaleń i wnioskowania. Podkreślić należy, że zarówno wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie, jak i decyzje obu instancji zostały wydane po upływie okresu, kiedy to Skarżący /z uwagi na wpis do rejestru/ mógł być taktowany jako osoba niepożądana.
Rozumowanie organu administracji nadające art. 13 ust. 1 pkt 9 charakter kary i wiążące jej nałożenie z faktami minionymi, a nie z oceną, czy Skarżący stwarza aktualnie lub na przyszłość zagrożenie dla ładu i porządku prowadzi do zmiany funkcji tego przepisu. Rozumowanie zastosowane przez organ administracji prowadziłoby do wniosku, że nie byłoby możliwe udzielenie zgody na pobyt osobie, która w przeszłości weszła w konflikt z prawem /okazała "lekceważący stosunek do prawa"/. Tymczasem nawet na tle sformułowania art. 13 ust. 1 tego rodzaju wniosek jest nieuzasadniony. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie przesądza tego, czy Skarżący rzeczywiście nie stwarza zagrożenia, o którym mowa w powołanym przepisie. Jednakże to, co przytoczono w uzasadnieniu decyzji nie uzasadnia wniosku o istnieniu takiego zagrożenia.
Przesłanką pozytywną, która miałaby uzasadniać przyznanie Skarżącemu zgody na zamieszkanie jest fakt zawarcia przez Skarżącego związku małżeńskiego. Oceniając istnienie tej przesłanki organ doszedł do wniosku /na podstawie daty zawarcia związku małżeńskiego, poprzedzającego nieznacznie datę wystąpienia z wnioskiem legalizacyjnym/, iż związek ten nie ma cech trwałości. Zgodnie z ujęciem ustawowym "trwałość" więzów rodzinnych jest ustawową przesłanką wydania zezwolenia na osiedlenie. Gdy idzie o zgodę na zamieszkanie na czas oznaczony przesłanki są ujęte mniej rygorystycznie i element "trwałości", nie jest tu wymagany. Jest to zrozumiałe, jeśli się zważy, że takie rozumowanie, jak zastosowano w zaskarżonej decyzji wykluczałoby w ogóle możliwość powoływania się na przesłankę wskazaną w art. 17 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach przez osoby, które świeżo zawarły związek małżeński. Nie tyle, więc chodzi w przesłance, o której mowa w tym przepisie o "trwałość" związku, ile o to, czy nie został on zawarty wyłącznie w celu legalizacji pobytu. /W tym zresztą kierunku doprecyzowano ujęcia ustawy o cudzoziemcach w noweli z 2001 r./. Jeżeli jednak zdaniem organu administracji w sprawie zachodzi wykorzystanie instytucji małżeństwa niezgodne z jej ustawowym celem, należało w tym zakresie przeprowadzić stosowne ustalenia i przedstawić odpowiednie rozumowanie. Ponieważ tego nie uczyniono i powołano się tylko na fakt krótkiego czasu istnienia małżeństwa, przeto nie można uznać zastosowania art. 17 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach za dokonane w prawidłowy sposób.
W tej sytuacji na postawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. W kwestii kosztów orzeczenie oparto na art. 55 tejże ustawy