Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 19 października 1993 r., V SA 250/93

Teza

1. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego /art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/.
2. W państwie prawnym wymagane jest nie tylko zrozumiałe, precyzyjne i zgodne z innymi regułami, wynikającymi z istoty takiego państwa, unormowanie procedury, lecz również prawidłowe i ścisłe jej stosowanie w praktyce, w szczególności zaś tych jej przepisów, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Mariana K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 października 1992 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 6 października 1992 r. pozbawił Mariana K. uprawnień kombatanckich, nadanych mu przez Zarząd Wojewódzki b. Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że Marian K. uzyskał uprawnienia kombatanckie z dwóch tytułów: działalności w ruchu oporu i udziału w latach 1944 - 1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Ustalenie o udziale Mariana K. w ruchu oporu wynikało z zeznań świadków, natomiast o udziale w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej - z zaświadczenia b. Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w O., w którym stwierdzono, że wymieniony "(...) jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej brał udział w latach 1944 - 1949 w walce z bandami reakcyjnego podziemia". Organ orzekający stwierdził, że zgodnie z ustalonym już orzecznictwem służba w organach Milicji Obywatelskiej w okresie do 1954 r. stanowiła "zatrudnienie w aparacie bezpieczeństwa publicznego", i w związku z tym uznał, iż w stosunku do Mariana K. występuje przesłanka pozbawienia uprawnień kombatanckich, określona w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75/.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marian K. wniósł o uchylenie wymienionej na wstępie decyzji jako "podjętej mechanicznie" i "bardzo krzywdzącej". Podniósł między innymi, że organ orzekający pominął zupełnie, iż w latach 1948 i 1949 uczestniczył on w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i z grupami Wehrwolfu, a w kwietniu 1949 r. został pozbawiony wolności i osadzony w areszcie pod zarzutem współpracy z "podziemiem politycznym". Wprawdzie postępowanie w tej sprawie zostało umorzone, jednakże wkrótce po odzyskaniu wolności został zwolniony z pracy w organach MO jako "politycznie niepewny".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75/, następuje w ramach postępowania administracyjnego. Postępowanie w tych sprawach toczy się zasadniczo według reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Wprawdzie procedurę tę normuje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawiania uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 16 poz. 63/, jednakże w zakresie dotyczącym samego przebiegu postępowania zawiera ono przepisy o znaczeniu raczej porządkowym i - ze względu na "podustawowy" charakter tego aktu - podlegające wykładni uwzględniającej zawsze treść hierarchicznie wyższych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W tej sytuacji, przy badaniu zasadności skargi, w pierwszej kolejności wymagało wyjaśnienia, czy postępowanie w sprawie przebiegało zgodnie z przepisami tego kodeksu.

Oceniając zaskarżoną decyzję z tego punktu widzenia, należy stwierdzić, że nie została ona poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Z materiałów sprawy wynika, że postępowanie ograniczyło się do postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Zespół do Spraw Weryfikacji w bardzo wąskim zakresie. Zespół ten na posiedzeniu, w którym nie uczestniczył Marian K., zbadał jedynie dokumentację, na podstawie której skarżący uzyskał uprzednio uprawnienia kombatanckie. Z czynności tej sporządzono protokół, w którym wspomniany Zespół sformułował wniosek o pozbawienie Mariana K. uprawnień kombatanckich; wniosek ten został uwzględniony w całości przez organ orzekający w niniejszej sprawie. Ograniczenie postępowania wyjaśniającego w sprawie do wskazanych wyżej czynności oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności organ orzekający z naruszeniem art. 61 par. 4 i art. 79 Kpa odstąpił od zawiadomienia skarżącego o wszczęciu niniejszego postępowania oraz o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów, a ponadto - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10 par. 1 Kpa - przed wydaniem decyzji nie umożliwił mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań Nie można zatem uznać za chybione twierdzeń skargi, które zmierzają do wykazania, iż w toku dotychczasowego postępowania nie zbadano i nie rozważono wszystkich istotnych okoliczności, a zwłaszcza tych, które przytoczono w uzasadnieniu tego pisma. Zasadność powyższych twierdzeń skargi oraz pozbawienie Mariana K. niektórych podstawowych uprawnień procesowych, które przysługiwały mu w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, oznacza jednocześnie ograniczenie przysługującego mu prawa do rzetelnej i sprawiedliwej procedury. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego /art. 1 Konstytucji RP, utrzymany w mocy Ustawą konstytucyjną z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym - Dz.U. nr 84 poz. 426/. Ścisłe stosowanie prawidłowej procedury bowiem jest z reguły jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat konkretnego postępowania. W państwie prawnym wymagane jest w związku z tym nie tylko zrozumiałe, precyzyjne i zgodne z innymi regułami wynikającymi z istoty takiego państwa unormowanie procedury, lecz również prawidłowe i ścisłe jej stosowanie w praktyce, w szczególności zaś tych jej przepisów, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania. Wszelkie uchybienia w tym względzie powodują z reguły istotną wadliwość postępowania i pociągającą za sobą konieczność zastosowania procedur umożliwiających ich usunięcie.

Uwzględniając wszystkie poczynione wyżej ustalenia i wywody, należy uznać, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: art. 10 par. 1, art. 61 par. 4 i art. 79 Kpa - miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zatem z art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa zaskarżoną decyzję należało uchylić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.