Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Celnego w W. postanowieniem z dnia 7 sierpnia 1998 r. wydanym na podstawie art. 216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, art. 157 i art. 158 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ oraz art. 38 i art. 58 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ dokonał zajęcia samochodu osobowego marki Ford Escort, rok produkcji 1981, należącego do Andrzeja P. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że samochód został sprowadzony nie później niż 2 czerwca 1997 r. bez zgłoszenia do odprawy celnej i że przepis par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów /Dz.U. nr 148 poz. 691/ ustanawiał zakaz przywozu do dnia 31 grudnia 2001 r. - w odniesieniu do samochodów osobowych - w przypadku gdy od roku następnego po roku produkcji pojazdu samochodowego, nadwozia lub podwozia upłynęło co najmniej 10 lat albo nie można ustalić roku ich produkcji.
Na powyższe postanowienie o zabezpieczeniu samochodu Andrzej P. złożył zarzuty. w których podniósł, że nie ustalono, kiedy samochód został sprowadzony na polski obszar celny.
Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 1998 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. uznał zarzuty za nieuzasadnione powołując się na zakaz importu samochodów osobowych starszych niż 10 lat i stwierdzając, że brak zabezpieczenia "(...) mógłby utrudnić lub udaremnić wykonanie jego egzekucji przeprowadzonej w związku z zakazem przywozu (...)"
W zażaleniu na powyższe postanowienie Andrzej P. podniósł, że nie ciążą na nim żadne należności celne i że nabył samochód przy zachowaniu należytej staranności. Samochód był wyprodukowany w 1981 roku i nie jest wykluczone, że mógł być przywieziony do Polski w latach 1981-1996. Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem z dnia 9 lutego 1999 r. nie uwzględnił zażalenia stwierdzając, że stosownie do par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów ustanowiono zakaz przywozu do dnia 31 grudnia 2001 r. - w odniesieniu do samochodów osobowych - w przypadku gdy od roku następnego po roku produkcji pojazdu samochodowego, nadwozia lub podwozia upłynęło co najmniej 10 lat albo nie można ustalić roku ich produkcji. Samochód, który kupił Andrzej P. został wyprodukowany w 1981 r., a więc w chwili nabycia /w dniu 18 maja 1997 r./ był on już ponad 10-letnim samochodem. Zgodnie z art. 154 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny dokonuje na wniosek wierzyciela, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję. Samochód podlegał zakazowi przywozu określonemu w przepisie par. 1 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, dlatego Dyrektor Urzędu Celnego w W. zasadnie dokonał zabezpieczenia przedmiotowego samochodu.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej P. podtrzymał zarzuty zawarte w zażaleniu akcentując. że nie on sprowadził samochód i że organy celne winny ustalić, kiedy samochód znalazł się na polskim obszarze celnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu akcentując, że samochód w chwili nabycia przez skarżącego miał już dziesięć lat i podlegał zakazowi przywozu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył:
Skarga jest uzasadniona.
Stan faktyczny, w którym wydano postanowienie o zabezpieczeniu i odebraniu samochodu skarżącego nie budzi wątpliwości. Organy celne nie kwestionowały bowiem ustaleń poczynionych w postanowieniu o umorzeniu dochodzenia z dnia 31 października 1997 r. (...) z którego wynika, że skarżący Andrzej P. nabył przedmiotowy pojazd na giełdzie samochodowej w dniu 16 maja 1997 r. od osoby, która jak później się okazało, posługiwała się podrobionymi dokumentami. Z pisma działu operacyjnego Urzędu Celnego w W. z dnia 19 lutego 1998 r. wynika także, że skarżący zachował przy zawarciu transakcji należytą ostrożność i staranność w upewnieniu się co do wiarygodności partnera i legalności transakcji. O nabyciu pojazdu od osoby, która posługiwała się sfałszowanymi dokumentami organy ścigania powiadomił również sam skarżący. Należy także zaznaczyć, że pomimo wydania w dniu 7 sierpnia 1998 r. postanowienia o zajęciu i odebraniu skarżącemu pojazdu organy celne do dnia rozprawy, to jest do 28 września 1999 r., nie doręczyły skarżącemu decyzji w przedmiocie określenia wysokości długu celnego albo przepadku samochodu. W tym stanie rzeczy dla oceny prawidłowości postępowania organów celnych mają znaczenie następujące kwestie.
Po pierwsze. w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy Kodeksu celnego nie stanowią inaczej /art. 243 Kodeksu celnego/. W podstawie prawnej postanowienia o zajęciu samochodu powołano przepisy art. 157 i art. 158 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Powołane przepisy jednak nie wyczerpują całości regulacji dotyczącej postępowania zabezpieczającego. Z treści art. 154 i art. 155 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zabezpieczenie należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym następuje, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję /art. 154/ oraz, że zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy szczególne zezwalają na takie zabezpieczenie /art. 155/. Z powołanych przepisów wynika. że zabezpieczenie ma zapewnić wykonanie w przyszłości obowiązku egzekucyjnego, gdy brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję i że zabezpieczenie przed ustaleniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym wymaga upoważnienia zawartego w przepisie szczególnym. W treści postanowień organów celnych obu instancji nie podjęto nawet próby wykazania powyższych przesłanek. Możliwość zabezpieczenia przed terminem płatności długu celnego przewiduje w ściśle określonych sytuacjach art. 240 Kodeksu celnego, który to przepis jednak nie został powołany w podstawie prawnej wydanych postanowień. Postanowienia Ordynacji podatkowej /art. 33/ zawierają wprawdzie także postanowienia zezwalające organom podatkowym na zabezpieczenie należności nawet przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego lub określającej wysokość zaległości podatkowej ale znajduje się on w dziale III a nie w dziale IV Ordynacji, dlatego też w świetle art. 262 Kodeksu celnego nie nogą one stanowić takiej podstawy.
Po drugie. postanowienie o zabezpieczeniu narusza powołany w podstawie prawnej postanowienia art. 157 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z powołanym przepisem organ egzekucyjny winien określić między innymi obowiązek, którego zabezpieczenie dotyczy. W treści postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego w W. o zajęciu samochodu nie określono obowiązku ciążącego na skarżącym. Brak określenia obowiązku. którego zabezpieczenie dotyczy w zasadzie uniemożliwia prawidłowe zgłoszenie zarzutów.
Po trzecie, mając na uwadze wskazane wyżej uchybienia odnoszące się do postanowienia Dyrektora Urzędu Celnego w W. o zabezpieczeniu przez zajęcie i odebranie samochodu należy stwierdzić. że nie była możliwa prawidłowa ocena zasadności zgłoszonych zarzutów. Na postanowienie o zabezpieczeniu przysługuje szczególny środek zaskarżenia w postaci zarzutów do organu egzekucyjnego /art. 158 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym/. Podstawę zarzutów mogą stanowić wyłącznie okoliczności wskazane w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowa jednak ocena zasadności zarzutów nie jest możliwa, gdy samo postanowienie o zabezpieczeniu narusza przepisy o wydawaniu postanowień o zabezpieczeniu.
Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec jak w sentencji.