Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem V SA 1387/93 z dnia 2 czerwca 1995 r. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 maja 1993 r. pozbawiającą Kazimierza O. uprawnień kombatanckich przyznanych uprzednio decyzją ZW ZBoWiD w W. z dnia 5 grudnia 1975 r. z tytułu służby w Odrodzonym Wojsku Polskim /styczeń 1945 r. - maj 1945 r./ i walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej /styczeń 1946 r. - maj 1952 r./.
Kazimierz O. służył w czasie II wojny światowej w I Armii WP a po, zakończeniu wojny w KBW i właśnie fakt służby w KBW uznany jako równoznaczny z zatrudnieniem w aparacie bezpieczeństwa publicznego stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich.
W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93, Naczelny Sąd Administracyjny uchylając decyzję - uznał za niezbędne w toku ponownego rozpoznania sprawy zbadanie czy skarżący w ramach służby w KBW nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 23 kwietnia 1996 r. ponownie pozbawił Kazimierza O. uprawnień kombatanckich uznając, że skoro w piśmie CAW z dnia 22 grudnia 1995 r. (...) podano, że Kazimierz O. prócz udziału w walkach z UPA w ramach operacji "Wisła" w okresie od 2 lutego 1947 r. do 3 maja 1947 r. wchodził w skład grupy działającej na terenie województwa lubelskiego, której działania były skierowane przeciwko oddziałom NSZ i poakowskiego zbrojnego podziemia, to stanowi to jednoznacznie ustalony fakt udziału wymienionego w zwalczaniu organizacji niepodległościowych, powodujący pozbawienie uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./.
Pismem z dnia 9 października 1997 r. Kazimierz O. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przywrócenie uprawnień kombatanckich wywodząc, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) /Dz.U. nr 68 poz. 436/ uważa decyzję pozbawiającą uprawnień za krzywdzącą Podkreślił, że jako żołnierz frontowy 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego został po wojnie przymusowo wcielony do KBW oraz że podczas służby w KBW nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, lecz pełniąc służbę w pododdziałach łączności zajmował się jedynie organizacją, budową i zabezpieczeniem łączności oraz szkoleniem żołnierzy łączności.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia 17 listopada 1997 r., wydaną w trybie art. 127 par. 3 Kpa, utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 23 kwietnia 1996 r.
W uzasadnieniu decyzji podano, że Kazimierz O. w czasie pełnienia służby zawodowej w jednostkach KBW uczestniczył w walkach z oddziałami niepodległościowego podziemia i z tych przyczyn podlega pozbawieniu uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 4 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach (...), wskazując, że według tego ostatniego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
Pismem z dnia 16 grudnia 1997 r. Kazimierz O. uznając powyższą decyzję za krzywdzącą wniósł "o rozpatrzenie wniosku i ponowne przywrócenie uprawnień kombatanckich".
Uznając powyższe pismo za wniosek o wznowienie postępowania, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 16 lutego 1998 r. (...), w powołaniu na art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 23 kwietnia 1996 r., zaś decyzją z dnia 13 maja 1998 r. (...) utrzymał w mocy swą decyzję z 16 lutego 1998 r.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 listopada 1998 r. uchylił obydwie decyzje wznowieniowe wskazując, że dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie ma ustalenie charakteru pisma skarżącego z dnia 16 grudnia 1997 r. i wyrażając pogląd, że dokonana w postępowaniu administracyjnym ocena charakteru jego pisma była pobieżna, zalecił wyjaśnienie tej kwestii.
Pismem z dnia 6 stycznia 1999 r. organ orzekający zwrócił się do Kazimierza O. o podanie czy jego pismo z dnia 16 grudnia 1997 r. ma być potraktowane jako skarga do NSA na decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji o pozbawianiu uprawnień kombatanckich wyjaśniając, że pozostaje nadal w mocy decyzja z dnia 17 listopada 1998 r. /błąd, chodzi o decyzję z dnia 17 listopada 1997 r./.
W odpowiedzi skarżący podał, że jego pismo z dnia 16 grudnia 1997 r. nie stanowiło ani skargi, ani wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdził, że oczekuje od Urzędu zakończenia sprawy.
Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1999 r. SAB 74/99 Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie ze skargi Kazimierza O. na bezczynność Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w związku z wnioskiem z dnia 16 grudnia 1997 r. zobowiązał ten organ do wydania w terminie 1 miesiąca decyzji w przedmiocie przywrócenia uprawnień kombatanckich.
W wyroku tym NSA wskazał, iż poprzedni wyrok tego Sądu z dnia 5 listopada 1998 r. zobowiązał organ orzekający do dokonania kwalifikacji prawnej pisma strony z dnia 16 grudnia 1997 r. i podjęcia czynności wynikających z dokonanej oceny. Tymczasem, organ brak stanowiska strony uznał za uniemożliwienie dalszego działania w sprawie.
W omawianym wyroku z dnia 3 sierpnia 1998 r. Sąd podkreślił, że wnioskodawca w piśmie z 16 grudnia 1997 r. podał, iż "prosi o przywrócenie mu uprawnień kombatanckich" oraz że pismo to spełniało wymogi wniosku o przywrócenie uprawnień kombatanckich, gdy ich utrata nastąpiła z innych przyczyn niż nieważność z mocy prawa.
Decyzją z dnia 30 września 1999 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w powołaniu na art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 68 poz. 46/ oraz art. 21 ust. 3, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ orzekł o odmowie przywrócenia Kazimierzowi O. uprawnień kombatanckich; których wymieniony został pozbawiony decyzją tego organu z dnia 23 kwietnia 1996 r. (...) utrzymaną w mocy decyzją z dnia 17 listopada 1997 r. (...).
W uzasadnieniu decyzji po przedstawieniu przebiegu sprawy podano, że podstawą wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień był fakt uczestnictwa Kazimierz O. w czasie zawodowej służby wojskowej w KBW w walkach z NSZ i poakowskim podziemiem.
Wskazano, że przed nowelizacją ustawy o kombatantach... do Kazimierza O. znajdowały zastosowanie przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy a po jej zmianie pierwszy z przepisów w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy. Podkreślono, że stosownie do art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. oraz par. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. /Dz.U. nr 116 poz. 745/ postępowanie o przywrócenie uprawnień kombatanckich dotyczy tylko osób, które mogą zachować te uprawnienia w sytuacjach określonych w art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz osób określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a", jeżeli zaistnieje sytuacja z art. 21 ust. 3 pkt 1 lub 2 ustawy o kombatantach (...).
Do Kazimierz O. znajduje natomiast zastosowanie przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" omawianej ustawy i dlatego nie znajdują tu zastosowania przepisy o przywracaniu uprawnień.
Decyzją z dnia 26 listopada 1999 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając w trybie art. 127 par. 3 Kpa, utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia 30 września 1999 r. podtrzymując argumentację, że Kazimierz O. jest osobą, do której odnosi się przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach (...) oraz że do tej sytuacji nie stosuje się przepisu o przywróceniu uprawnień kombatanckich.
Na powyższą decyzję Kazimierz O. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając, że odmowa przywrócenia uprawnień kombatanckich jest dlań krzywdząca i sprzeczna z wcześniejszymi wyrokami NSA wydanymi w jego sprawie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W wyroku z dnia 3 sierpnia 1999 r. V SAB 74/99 Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów. i Osób Represjonowanych do wydania w zakreślonym terminie decyzji w przedmiocie przywrócenia uprawnień kombatanckich wyrażając pogląd, że sprawa winna być rozpoznana w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. opublikowanej w Dz.U. 1997 nr 64 poz. 405 /oczywista omyłka: chodzi o ustawę z 25 kwietnia 1997 r. opublikowaną w Dz.U. 1997 nr 68 poz. 436/ i wywodząc, ze na mocy tego przepisu organ orzekający "(...) dokonuje - na wniosek osoby uprawnionej - przywrócenie uprawnień kombatanckich w przypadkach gdy ich utrata nastąpiła z przyczyn innych niż nieważność z mocy prawa".
Ocena prawna zawarta w powołanym wyżej wyroku Sądu wiąże w niniejszej sprawie zarówno Sąd jak i Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - stosownie do art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Powyższa zasada związania wyrokiem Sądu ma charakter bezwzględnie obowiązujący i oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie rozpoznawana, tak Sąd jak i Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będą związani oceną prawną wyrażoną w powyższym wyroku o ile nie zostanie on uchylony i o ile nie ulegną zmianie przepisy prawa /tak też SN z wyroku III RN 130/97 - OSNAPU 1999 nr 1 poz. 2, OSP 1999 z. 5 poz. 101 str. 263 z glosą Barbary Adamiak/.
Z istotnym naruszeniem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ organ orzekający odmówił zastosowania wobec Kazimierza O. przepisów o przywracaniu uprawnień kombatanckich.
Zaskarżona decyzja oraz decyzja utrzymana nią w mocy wydane zostały z istotnym pogwałceniem powyższej zasady, bowiem przyjęto w nich, iż w niniejszej sprawie przepisy o przywracaniu uprawnień kombatanckich nie znajdują zastosowania.
Organ orzekający uchylając się od zastosowania do wyrażonej przez Sąd oceny prawnej nietrafnie uznał, iż przepisy o przywracaniu uprawnień odnoszą się jedynie do osób, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/, dalej ustawa o kombatantach, nie obejmuje zaś osób do których stosuje się art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, w tym także nie obejmuje Kazimierza O. Podzielając stanowisko organu orzekającego, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego sytuację prawną skarżącego po dokonanej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 68 poz. 436/ nowelizacji kształtuje przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach, należy jednocześnie zakwestionować jako błędny pogląd organu jakoby w tych warunkach nie znajdował zastosowania przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 68 poz. 436/, dalej zwanej ustawą nowelizującą. Przepis ten zgodnie z jego brzmieniem znajduje bowiem zastosowanie przy przywracaniu na wniosek osoby uprawnionej uprawnień kombatanckich z innych przyczyn niż nieważność z mocy prawa /art. 2 ust. 1/, a więc odnosi się do wszystkich przypadków, gdy na tle znowelizowanych omawianą ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. przepisów stworzona została podstawa do ewentualnego zachowania /przywrócenia/ uprawnień kombatanckich.
Nie można podzielić stanowiska organu orzekającego, że prawo do przywrócenia uprawnień kombatanckich ograniczone zostało do sytuacji wymienionych w par. 10 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/, gdyż takie rozumienie przepisu rozporządzenia sprzeczne byłoby z unormowaniami zawartymi w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z dnia 25 kwietnia 1997 r., a także w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach... zawierającym upoważnienie do wydania rozporządzenia obejmującego wyłącznie kwestie procesowe /zasady i tryb postępowania/ nie zaś materię dotyczącą prawa do przywilejów kombatanckich, która z natury rzeczy wymaga regulacji ustawowej.
Należy zatem uznać, że przepis par. 10 rozporządzenia normuje wyłącznie kwestie proceduralne w sprawach nim objętych. Pogląd przeciwny prowadziłby do niczym nie uzasadnionego zróżnicowania sytuacji kombatantów uzależnionego jedynie od daty dokonania weryfikacji /przed czy po wejściu w życie ustawy nowelizującej/, a tym samym powodowałby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.
Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że decyzja zaskarżona oraz decyzje je poprzedzające wydane zostały z istotnym, bo mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, naruszeniem art. 30 ustawy o NSA oraz art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z dnia 25 kwietnia 1997 r., co spowodowało konieczność ich uchylenia na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.
Niezbędne do końcowego załatwienia sprawy było także znajdujące oparcie w art. 29 ustawy o NSA uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 listopada 1997 r. (...), jeżeli zważyć, iż poprzedzający tę decyzję wniosek strony dotyczył przywrócenia uprawnień kombatanckich w powołaniu na przepisy ustawy nowelizującej z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie zaś ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa, który to tryb zastosowano przy wydaniu omawianej decyzji.
Wyrok niniejszy ma ten skutek, że rzeczą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest rozpoznanie wniosków Kazimierza O. z dnia 9 października 1997 r. i z dnia 16 grudnia 1997 r. o przywrócenie uprawnień kombatanckich, których wymieniony pozbawiony został decyzją tego organu z dnia 23 kwietnia 1996 r. (...).
Biorąc powyższe pod uwagę należało orzec jak w sentencji.