Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 15 czerwca 2000 r., V SA 3031/99

Sprawa

sprawy ze skargi Antoniego R. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 listopada 1999 r. (...). w przedmiocie cofnięcia towaru za granicę oddala skargę.

Teza

Do decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 233 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, nie ma zastosowania zakaz reformationis in peius.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 16 sierpnia 1999 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w W. nakazał Antoniemu R. dokonanie powrotnego wywozu za granicę samochodu marki Renault 21, nabytego na giełdzie samochodowej w dniu 13 września 1998 r. wskazując, że w dacie ujawnienia tego samochodu na polskim obszarze celnym był on objęty zakazem przywozu z uwagi na upływ 10 lat od daty jego produkcji /1986 r./.

W odwołaniu od tej decyzji Antoni R. powołał się na dokumenty uzyskane z Ambasady Holandii w Polsce z których wynika, że przedmiotowy samochód został wyrejestrowany w Holandii w dniu 25 października 1996 r. oraz że jego nabywcą był R. W. ze Ś. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 22 listopada 1999 r. (...), wydaną na podstawie art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej /dalej: Ordynacja podatkowa/ oraz art. 58 i art. 210 par. 1 pkt 1 Kodeksu celnego uchylił zaskarżoną, decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując, że powinien on przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia:

• czy R. W. był podmiotem dokonującym obrotu towarowego przedmiotowym pojazdem z zagranicą i czy uiścił należności celne od tego pojazdu,
• w jakiej dacie pojazd ten został wprowadzony na polski obszar celny i czy był objęty zakazem przywozu i w zależności od wyników tych ustaleń określić jakie przepisy mają zastosowanie w sprawie.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Antoni R. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Prezesa GUC zarzucając, że decyzja ta jest dla niego bardziej niekorzystna niż decyzja organu pierwszej instancji, ponieważ pozbawia go prawa do wywiezienia przedmiotowego pojazdu za granicę.

Prezes GUC wniósł o oddalenie skargi wskazując, że wydana przez niego decyzja kasacyjna nie zawiera rozstrzygnięcia merytorycznego i tym samym nie pozbawia skarżącego żadnego uprawnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Istota zarzutu zawartego w skardze wskazuje, że skarżący stoi na stanowisku, że kasacyjna decyzja Prezesa GUC została wydana na jego niekorzyść tj. z naruszeniem obowiązującej w postępowaniu administracyjnym /celnym/ instytucji zakazu reformationis in peius /art. 234 Ordynacji podatkowej/.

Instytucja ta należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony a jej istota polega na tym, że organ odwoławczy nie może zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji pierwszej instancji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny /art. 234 Ordynacji podatkowej/.

Rozpoznanie skargi wymaga zatem rozważenia w pierwszej kolejności, czy art. 234 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie do decyzji kasacyjnej wydanej przez Prezesa GUC na podstawie art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma w sprawie zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności zawartego w skardze zarzutu.

Według art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Decyzja kasacyjna, przewidziana w art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej, może być wydana wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone przez ten organ postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy i brak jest podstaw do zastosowania w postępowaniu odwoławczym art. 239 Ordynacji podatkowej.

Skoro decyzja kasacyjna może być wydana tylko wtedy; gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, to nie powinno budzić wątpliwości, że organ odwoławczy przy jej wydawaniu ogranicza się tylko do oceny potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz jego zakresu nie przeprowadza natomiast merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, albowiem decyzja organu pierwszej instancji, wydana bez przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego pozbawiona jest pełnych ustaleń, które mogłyby stanowić przedmiot owej kontroli. Z tych samych powodów organ odwoławczy nie powinien również wypowiadać się o ewentualnym naruszeniu prawa lub interesu społecznego przez decyzję organu pierwszej instancji. Wyklucza to w istocie możliwość odnoszenia art. 234 Ordynacji podatkowej do decyzji kasacyjnych. Za słusznością, takiego stanowiska przemawia argument, że decyzja pierwszej instancji nie jest ostateczna, nie ma przymiotu trwałości w związku z tym nie można z niej nabyć praw w sposób trwały i w zasadzie nie może być ona wykonywana. Uchylenie takiej nietrwałej decyzji, nawet uprawniającej, nie może być zatem "niekorzyścią" dla strony, nie zamyka bowiem drogi do uzyskania nowej decyzji i nie powoduje uszczerbku w sferze prawnej odwołującego się.

Przedstawione powyżej argumenty pozwalają na przyjęcie stanowiska, że do decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej, nie ma zastosowania zakaz reformationis in peius.

Oparty na tym zakazie zarzut skarżącego, iż decyzja Prezesa GUC jest dla niego bardziej niekorzystna niż decyzja organu pierwszej instancji nie może być w związku z tym uznany za trafny, gdyż na podstawie nieostatecznej decyzji Dyrektora UC w W. skarżący nie nabył praw w sposób trwały.

Uchylenie tej decyzji nie może być w związku z tym traktowane jako "niekorzyść" w rozumieniu art. 234 Ordynacji podatkowej, gdyż nie zamyka ono skarżącemu drogi do uzyskania nowej decyzji i nie powoduj e uszczerbku w sferze prawnej skarżącego.

Z powyższych względów Sąd oddali skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uznając, że zaskarżona decyzja wbrew zarzutom zawartym w skardze nie narusza prawa.