Postanowienie NSA w Warszawie (przed reformą) z 11 kwietnia 2001 r., V SA 3165/00

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym

Sprawa

sprawy ze skargi Ryszarda L. i Pawła M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 28 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła postanawia: 1/ przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności art. 55 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w części wyłączającej możliwość orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego w razie umorzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania sądowego w związku z uwzględnieniem przez organ administracji skargi w całości na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych /Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167/; 2/ zawiesić postępowanie sądowe w sprawie do czasu rozstrzygnięcia powyższego pytania prawnego.

Teza

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie nie zachodzi żadne z kryteriów, które uzasadniałoby różne traktowanie skarżących przez art. 55 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w zakresie prawa do zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia ich praw i celowej obrony /koszty procesu/ w zależności od tego, czy skarga została uwzględniona przez Sąd, czy przez organ administracji.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

1. Przepis art. 55 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ przewiduje, że Sąd ten orzeka zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego "w orzeczeniu uwzględniającym skargę". W związku z takim brzmieniem tego przepisu w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 1996 r. FPS 4/96 /ONSA 1997 Nr 2 poz. 45/ wyjaśniono, że w razie uwzględnienia skargi w całości przez organ administracji zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Sąd nie może orzec o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie tego rodzaju rozwiązanie prawne narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrażający zasadę równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania wszystkich przez władze publiczne, a także art. 14 ust. 1 zdanie pierwsze Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych /Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167/ wyrażający zasadę, że wszystkie osoby są równe przed sądami i trybunałami.

2. Uwzględnienie skargi na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o NSA nie oznacza, że żadne postępowanie sądowe w takim przypadku się nie toczy. Zgodnie bowiem z art. 35 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym skargę wnosi się bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który ma obowiązek wyjaśnienia, czy skarga nie zawiera braków formalnych i czy jest dopuszczalna, co wymaga nieraz dodatkowych czynności, po czym przekazuje odpis skargi organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono zobowiązując ten organ do udzielenia odpowiedzi na skargę w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu skargi oraz do nadesłania w tym terminie akt sprawy /art. 38 ust. 1 ustawy o NSA/. Także po uwzględnieniu skargi przez organ administracyjny na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o NSA prowadzone jest dalsze postępowanie sądowe. Sąd sprawdza mianowicie, czy skarga została istotnie uwzględniona w całości, pyta skarżącego, czy podtrzymuje on skargę i następnie wydaje stosowne rozstrzygnięcie.

Jeśli przesłanki art. 38 ust. 2 ustawy o NSA zostały spełnione, a więc jeśli organ uwzględnił skargę w całości, Sąd umarza postępowanie sądowe na podstawie art. 355 par. 1 Kpc w zw. z art. 59 ustawy o NSA, jako bezprzedmiotowe, powołując się - w zależności od sytuacji - bądź na cofnięcie skargi przez skarżącego ze skutkiem prawnym, bądź na sam fakt uwzględnienia skargi przez organ administracji. W zależności od sytuacji inna jest też podstawa prawna i zasady zwrotu wpisu sądowego, którą w razie cofnięcia skargi stanowi art. 46 ust. 2 ustawy o NSA, a w razie umorzenia postępowania ze względu na sam fakt uwzględnienia skargi przez organ administracji - art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych /Dz.U. nr 24 poz. 110 ze zm./.

3. Bez względu na to, czy skarga uwzględniana jest w całości przez organ administracji, czy przez Naczelny Sąd Administracyjny, merytoryczna istota rozstrzygnięcia jest taka sama. W obu przypadkach skarga okazuje się bowiem w całości skuteczna.

Tryb uwzględnienia skargi nie ma też wpływu na zakres czynności skarżącego związanych z przygotowaniem skargi i udziałem w czynnościach wyjaśniających. Skarżący wnosząc skargę nie wie, czy zostanie ona uwzględniona przez organ administracji w trybie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy o NSA, czy też przez Naczelny Sąd Administracyjny na zasadach ogólnych. Skarżący nie może więc od przewidywanego trybu załatwienia jego sprawy uzależniać sposobu formułowania treści skargi, czy oceny celowości korzystania z pomocy prawnej adwokata lub radcy prawnego, z czym wiąże się konieczność poniesienia przez niego określonych kosztów. Tryb uwzględnienia skargi nie wpływa również na potrzebę ewentualnego udziału skarżącego /jego pełnomocnika/ w czynnościach zmierzających do wyjaśnienia, czy skarga nie zawiera braków formalnych i czy jest dopuszczalna, a także jego odpowiedzi, czy podtrzymuje skargę, czy ją cofa.

W istocie jedyna różnica o charakterze proceduralnym między obydwoma omawianymi wyżej trybami sprowadza się do tego, że jeśli skargę uwzględnia organ administracji nie ma potrzeby wyznaczania rozprawy sądowej.

4. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyjaśniał istotę zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji. Zdaniem TK zasada ta polega na tym, że wszystkie podmioty prawa /adresaci norm prawnych/ charakteryzujące się daną cechą istotną /relewantną/ w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednej miary. Wyjaśnienia TK w tym względzie można w pełni odnieść także do wyrażonej w art. 14 ust. 1 zdanie pierwsze Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych zasady, że wszystkie osoby są równe przed sądami i trybunałami.

TK dopuszcza wprawdzie istnienie na gruncie art. 32 Konstytucji zróżnicowań w prawie pod warunkiem wszakże, że są one uzasadnione, a nie dowolne /orzeczenie TK z dnia 28 listopada 1995 r., K 17/95 - OTK 1995 cz. II poz. 37 i z dnia 12 grudnia 1994 r., K 3/94 - OTK 1994 cz. II poz. 42/. Uzasadnieniem zróżnicowań mogą być w szczególności kryteria racjonalności, proporcjonalności i sprawiedliwości /orzeczenie TK z dnia 3 września 1996 r., K 10/96 - OTK 1996 nr IV poz. 33/

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie nie zachodzi żadne z kryteriów, które uzasadniałoby różne traktowanie skarżących przez art. 55 ust. 1 zdanie drugie ustawy o NSA w zakresie prawa do zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia ich praw i celowej obrony /koszty procesu/ w zależności od tego, czy skarga została uwzględniona przez Sąd, czy przez organ administracji.

Uzasadnia to wystąpienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP z pytaniem prawnym wskazanym w sentencji postanowienia.

5. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie zależy od treści odpowiedzi na sformułowane wyżej pytanie prawne. Z tych przyczyn i na podstawie art. 177 par. 1 pkt 1 Kpc w zw. z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym należało postępowanie sądowe w sprawie zawiesić.