Uzasadnienie
"N.-C." spółka z o.o. złożyła skargę na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 25 września 2000 r., (...), utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z 24 marca 1999 r., (...). Ta ostatnia uznawała za nieprawidłowe zgłoszenie celne zawarte dokumencie SAD (...) z 12 maja 1998 r., w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej, zastosowanych stawek celnych oraz wymiaru cła w stosunku do towaru określonego jako "olio extra vergine di oliva".
Skarżący sprowadził z Włoch różne towary, m.in. wspomnianą oliwę, zgłoszoną do kodu PCN 1509 10 90 0, ze stawką celną 7,5 procent /obniżoną z uwagi na pochodzenie towaru z kraju UE, tj. z Włoch/.
Badanie przez organ celny próbek towaru pobranych w dniu zgłoszenia towaru /z przeznaczeniem do procedury składu celnego/ spowodowało, iż organ administracyjny powziął wątpliwości co do prawidłowości kwalifikacji celnej i uznał, iż oliwę należało zakwalifikować do kodu 1510 taryfy /"pozostałe oleje i ich frakcje", co wiązało się z wyższą stawką celna - 20 procent/ nie zaś do pozycji 1509. Różnica w opłacie celnej wyniosła 88,90 zł.
Biuro Centralne Laboratorium Celnego GUC przeprowadziło analizę chemiczna pobranych próbek wskazanego towaru. Wedle wyjaśnień samego Biura (...) była to analiza chemiczna "polegająca na oznaczeniu wskaźnika Belliera - zgodnie z normą BN 75/8050-18". Badanie to polega na sprawdzeniu, przy jakiej temperaturze mętnieje najpierw ogrzany, a potem ponownie ochładzany olej. W wypadku badanej próbki /dotyczącej olio di oliva extra vergine/ temperatura ta wynosiła 13,2 st. C. Pojawienie się zmętnienia oznacza wynik dodatni, zaś brak zmętnienia - ujemny badania w celu uzyskania wskaźnika Belliera. Ponieważ badanie przyniosło wynik dodatni wskaźnika Belliera /oliwa zmętniała/, zaś wyjaśnienia do taryfy celnej z 1997 r., która należało stosować z uwagi na termin zgłoszenia celnego/ zawierają objaśnienie, że do kodu 1509 PCN należy kwalifikować te oleje, których badanie przynosi wynik ujemny wskaźnika Belliera, zatem na tej podstawie organy administracji uznały, iż pierwotne zgłoszenie i kwalifikacja były niewłaściwe i że sprowadzoną oliwę należy zakwalifikować do kodu 1510. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wynik analizy doprowadził do uzyskania wskaźnika dodatniego, skoro w rozważanym wypadku oliwa zmętniała - w temperaturze 13,2 st. C. Skarżący oponuje przeciw decyzji i wnioskowaniu w zakresie kwalifikacji celnej towaru, które doprowadziło do jej wydania.
Powołuje się na:
normę branżową BN 75/8050-18 /tę samą, która wskazuje na metodę badania olejów poprzez ustalenia wskaźnika Belliera/ i która - "uzupełniona przez normę BN-91/8052-01" - przyjmuje, że oliwą z oliwek jest oliwą, dla której wskaźnik Belliera wynosi nie więcej niż 17 st. C. Ponieważ dla kwestionowanego towaru wskaźnik ten wynosi 13,2 st. C przeto wedle Skarżącego należy przyjąć, że towar jest oliwą z oliwek o której mówi cytowana norma i powinien być kwalifikowany wedle stawki pierwotnej /olio extra vergine/;
na uzyskaną w dniu 4 maja 1999 r. WIT, wedle której sprowadzana przez Skarżącego oliwa "olio extra vergine di oliva" powinna mieć kod kwalifikacyjny 1509 10 90 0; na decyzje Prezesa GUC wydane we wrześniu 2000 r. /a więc po uzyskaniu WIT/, gdzie uchylono kilka decyzji zawierających odmienną kwalifikację oliwy /do kodu 1510/, a to z uwagi na stanowisko co do kwalifikacji zawarte w WIT. Zdaniem Skarżącego uchylone decyzje były identyczne z sytuacją jaka zachodzi na tle obecnej sprawy;
W piśmie uzupełniającym skargę z 20 marca 2001 r. Skarżący zarzuca, iż momencie wydawania zaskarżonej decyzji organ administracji powinien posiłkować się normą branżową nie BN-75/8050-18 lecz normą zaktualizowaną BN-91/8052-01, a ta "wskazuje, iż taryfą celną o kodzie PCN 1509 objęte są oliwy których wskaźnik Belliera nie przekracza 17 st. C. Skarżący wywodzi nadto (...), iż sam fakt istnienia wskaźnika dodatniego Belliera /opracowanego dla potrzeb wykrywania zafałszowań olejów/ nie jest miarodajny dla pozytywnego uznania jakiegoś produktu za oliwę extra vergine. Do tego potrzebne byłoby przeprowadzenie chromatografii gazowej, której nie przeprowadzono. Ponadto kwestionuje odrzucenie przez organ administracji argumentu, iż o tym, że miarodajne dla klasyfikacji taryfowej jest stanowisko normy branżowej mówiącej co jest oliwą z oliwek. Nie jest bowiem - zdaniem Skarżącego - logiczne, że z jednej strony organ administracji posiłkuje się tą norma /przy wyborze metody analizy oliwy/, a z drugiej, abstrahuje od tego, iż w świetle treści normy branżowej produkty mętniejące w temperaturze poniżej 17 st. C, uważane przez tę normę za oliwę z oliwek - nie są jednocześnie kwalifikowane w ramach PCN jako olio extra vergine, należącą do kodu 1509.
W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał swe stanowisko argumentując, iż nie można przenosić ustaleń zawartych w normach branżowych na kwalifikację towaru w zakresie wymiaru cła. W przeciwieństwie do pierwszej z nich taryfikacja PCN nie zawiera wskazania dotyczącego kryterium temperatury przy posługiwaniu się wskaźnikiem Belliera, lecz tylko dwie możliwości: wskaźnik dodatni /wtedy kod 1510/ i ujemny /wtedy kod 1509/. To samo stanowisko podtrzymano w piśmie procesowym z 4 grudnia 2001 r. (...). Co się zaś tyczy argumentu wynikającego z istnienia WIT w odniesieniu do oliwy sprowadzanej przez Skarżącego i zawartego tam przyporządkowania oliwy olio extra vergine do kodu 1509 - organ administracji wskazał, iż WIT został wydany po wydaniu zaskarżonej decyzji, a zatem nie był wiążący w momencie wydawania zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2001 r. Skarżący został zobowiązany do złożenia dokumentów świadczących o tym, że "najlepsza olio extra vergine, poddawana próbie Belliera wykazuje wskaźnik dodatni". Natomiast Prezes GUC do wykazania, że poddane badaniom próbki przez Centralne Laboratorium Celne, w stosunku do których ustalono wynik dodatni metoda Belliera, pochodzą rzeczywiście z partii towaru objętego zaskarżoną decyzją.
W piśmie z GUC z 14 września 2001 r. (...) wyjaśniono, iż w dniu 4 maja 1998 r. pobrano po jednej próbce towaru /oliva extra vergine, olio di sansa, olio di oliva/ z partii towaru objętej procedurą składu i dokonano jednocześnie adnotacji w polu "J" SAD (...). Towar objęty tą procedurą został następnie wyprowadzony ze składu i objęty zgłoszeniem celnym (...) z 12 maja 1998 r., w celu dopuszczenia do obrotu, o które chodzi w niniejszej sprawie.
Skarżący przedstawił kopie świadectwa nr 19-9903 dokonanej analizy wystawione przez Zakład Analizy i Oceny Jakości Żywności Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej. Badanie wykonano na zlecenie GUC z 16 lutego 1999 r. i dotyczyło ono próby Olio extra Vergine do oliva do sprawy DST-I-4040-2245/98/414/MZ. Nie jest to sygnatura, która pojawiałaby się w aktach niniejszej sprawy. Jak wynika jednak z numeru świadectwa, jest to badanie, które stanowiło podstawę wydania WIT (...). Z tej samej placówki naukowej pochodzi pismo z (...), będące odpowiedzią na korespondencję Skarżącego, który zwracał się o:"przedstawienie dowodu w formie opinii naukowe uzasadniającego zastosowanie w przeprowadzonym badaniu przedmiotowej metody /tj. metody spektrofotometrycznej/ a nie metody Belliera". Dokument ten wskazuje na przestarzałość metody Belliera i rezygnację z niej na korzyść innych metod, w szczególności w prawie WE, gdzie kwestię tę reguluje Dyrektywa 2568/91.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Należy podzielić pogląd Prezesa GUC, że brak jest podstaw /inny pogląd reprezentuje Skarżący/ do uznawania za okoliczność wiążącą dla kwalifikacji sprowadzonej oliwy w ramach PCN, iż z punktu widzenia (...) norm branżowych sprowadzona oliwa, dla której wskaźnik Belliera wynosi 13,2 st. C byłaby kwalifikowana /na gruncie norm branżowych/ jako "oliwa z oliwek". Nikt bowiem nie kwestionuje tego, że wspomniany produkt jest oliwą z oliwek. Ta kwestia jest między stronami niesporna. Problemem jest natomiast to, że różnica w klasyfikacji celnej do kodu 1509 i 1510 opiera się na wskaźniku Belliera /dodatni - ujemny/, jednakże bez wiązania go z określonym poziomem temperatury /tak na str. 6 zaskarżonej decyzji: "pozycją 1509 taryfy celnej objęte są produkty charakteryzujące się ujemnym wskaźnikiem Belliera, natomiast pozycją 1510 - dodatnim wskaźnikiem, bez określenia wysokości temperatury, przy jakiej następuje zmydlanie".
Norma BN-75/8050-18 dotyczy samego sposobu oznaczania wskaźnika Belliera. Natomiast norma BN-91/8052-01 w zakresie na jaki powołuje się Skarżący określa światowa normę Kodeksu FAO dla oliwy z oliwek /jaki produkt jest oliwą z oliwek jakiego typu/.
W niniejszej sprawie, wbrew zarzutowi Skarżącego nie występuje wybiórcze odwoływanie się przez organ administracji do norm branżowych. Organ stosuje bowiem normę dotyczącą metody analizy oliwy, natomiast nie czuje się związany normami dotyczącymi tego, jaki produkt należy określać jako oliwa z oliwek, poza wskazaniem wynikającym z zastosowanej w sprawie taryfy celnej. Każda z dwóch powołanych przez Skarżącego norm branżowych dotyczy innych kwestii i w szczególności manipulacją jest twierdzenie, jakoby norma z końcówką "18" była "uzupełniona" przez normę z końcówką "01". Norma druga nie uzupełnia pierwszej. Pierwsza dotyczy sposobu analizy olejów metodą Belliera. Druga norma reguluje odrębne zagadnienie, co jest oliwą z oliwek /ustalenie to następuje przy wykorzystaniu metody Belliera/ i bynajmniej nie wypowiada się na temat tego, jak się badanie na wskaźnik Belliera przeprowadza. W sprawie nikt nie kwestionuje, że sporny towar jest oliwą z oliwek. Nie ma też wątpliwości, że oliwa z oliwek może być kwalifikowana w PCN zarówno do kodu 1509 i jak i 1510. Kwalifikacja PCN posługuje się innymi kryteriami niż Kodeks FAO i za nim odpowiednio w Polsce BN-91/8052-01. Criterium divisionis na tle klasyfikacji do pozycji 1509 i 1510 taryfy celnej /z 1997 r./ jest wskaźnik Belliera, ale tylko w zakresie czy będzie on dodatni, czy ujemny /brak mętnienia w miarę schładzania uprzednio podgrzanej oliwy/. Organ administracji przyjmuje zatem, że fakt zmętnienia próbki w temperaturze 13,2 st. C oznacza wystąpienie dodatniego wskaźnika Belliera. Zaś tylko w wypadku braku zmętnienia /wskaźnik ujemny/ właściwe jest - zgodnie z powoływanymi przez organ administracji wyjaśnieniami do taryfy celnej z 1997 r. - kwalifikowanie oliwy jako oliwa extra vergine, do kodu 1509. Gdy wskaźnik Belliera jest dodatni /zmętnienie/ wówczas nie przestając być oliwą z oliwek - oliwa taka nie jest - z punktu widzenia kwalifikacji celnej oliwą extra vergine, do której stosuje się kod 1509, lecz oliwą z oliwek innego rodzaju - o kodzie 1510. Oznacza to więc, że PCN i wyjaśnienia do niej, na jakie powołuje się organ administracji operuje jako czynnikiem różnicującym kwalifikację oliw do kodów 1509 i 1510 nie granicą temperatury, przy jakiej występuje zmętnienie próbki, lecz samą zasadą: mętnienie - wskaźnik dodatni - kod 1509; brak mętnienia - wskaźnik ujemny - kod 1510. Takie ujęcie sprawy ujawnia jednak istnienie sprzeczność w samym tekście zaskarżonej decyzji, co podważa trafność rozumowania zastosowanego przez organ administracji. W decyzji zawarty opis stosowanych kryteriów technicznych kwalifikacji oliwy do kodu 1509 i 1510 wedle opozycji: dodatni-ujemny wskaźnik Belliera. Jednocześnie jednak w samym opisie tego testu, uzasadnienie decyzji /str. 5 zaskarżonej decyzji/ powiedziano: "Temperatura przy której pojawiają się pierwsze objawy zmętnienia jest nazywana "wskaźnikiem Belliera". Autor metody przyjmuje, że dla najlepszego oleju dziewiczego - "olio di oliva extra vergine pierwsze objawy zmętnienia ww. roztworu WKT pojawiają się dopiero przy 9 st. C." Jak więc widać, wskaźnik Belliera /w ujęciu jego autora, cytowanym w tekście uzasadnienia zaskarżonej decyzji/ bynajmniej nie zakładał, iż "olio extra vergine" w ogóle nie mętnieje przy przeprowadzaniu próby Belliera. Nie jest zatem zgodne z prawdą twierdzenie, że o braku cech oliwy extra vergine /najlepsze gatunki oliwy/ przesądza ujemny wynik próby Belliera. Wskaźnik ten ma charakter względny: punktem granicznym jest określona temperatura mętnienia, wyższa przy gatunkach gorszych oliwy, niższa przy gatunkach lepszych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji przyznaje ten fakt. Tak więc - w przeciwieństwie do stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę i w kolejnych pismach procesowych sam fakt uzyskania dodatniego wyniku próby Belliera nie musi wykluczać kwalifikacji spornej oliwy jako oliwy należącej do klasy najlepszych oliw. Dlatego właśnie sąd dążył do wyjaśnienia, czy dwubiegunowość wskaźnika Belliera /dodatni-ujemny/ umożliwia odgraniczenie oliw najwyższej klasy /wedle taryfy celnej 1509/ od oliwy klasy gorszej /pozycja taryfy 1510/.
Opinia Zakładu Analizy i Oceny Jakości Żywności Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej nie odpowiada na kwestię, którą sąd pragnął wyjaśnić, co zresztą jest skutkiem innego sformułowania tego pytania przez Skarżącego w piśmie kierowanym do placówki naukowej (...). Przedmiotem wątpliwości sądu nie była kwestia wyższości innych metod badania oliwy nad metoda Belliera, lecz kwestia, czy badanie metodą Belliera najlepszych oliw prowadzi zawsze do wyniku ujemnego.
Z punktu widzenia niniejszej sprawy przesłana przez Skarżącego opinia Zakładu Analizy i Oceny Jakości Żywności Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej w kwestii kwalifikacji ocenianej próbki towaru jest bez znaczenia. Dotyczy ona bowiem badania próbki oliwy, zakwalifikowanej następnie do kodu 1509. Próbka ta nie dotyczy niniejszej sprawy, a sama opinia i nie była Skarżącemu przez Zakład udostępniana, jako wykonana na zlecenie GUC, w związku z badaniami oliwy przed wydaniem Skarżącemu WIT w 1999 r. /co wynika z numeru świadectwa jakim opatrzono wynik badań - 199903/.
W sprawie nie wyjaśniono natomiast, czy oliwy w stosunku do których Skarżący uzyskał WIT /co do kwalifikacji oliwy do kodu 1509/ były gatunkowo tymi samymi oliwami, których dotyczy spór i czy pochodziły od tego samego producenta. Wedle tego dokumentu wydanego 4 maja 1999 r. "oliwa z oliwek, otrzymana z pierwszego tłoczenia na zimno" i nosząca nazwę handlową "olio extra vergine di oliva" powinna być kwalifikowana do kodu 1509. Prezes GUC zarzuca, iż WIT jest nie wiążący w sprawie, ponieważ został wydany po wydaniu decyzji zaskarżonej. To prawda, że cechą WIT jako aktu jest jego wiążący charakter, który dotyczy sytuacji po jego wydaniu. WIT nie jest jednak wydawana woluntarystycznie. Zawarte w niej związanie określonej kwalifikacji celnej z określonym towarem musi wynikać na płaszczyźnie faktów z tego, iż ów towar spełnia warunki przewidziane w PCN.
Działanie WIT sprowadza się do tego, iż usuwa on wątpliwości dotyczące samej klasyfikacji, i przesuwa je na poziom tożsamości towaru /czy w sprawie chodzi o towar, na który WIT wydano - jest to ewidentne w świetle art. 5 par. 4 Kodeksu Celnego/. Nie jest natomiast możliwe, aby WIT służył do zmiany kryteriów klasyfikacyjnych wynikających z samej PCN. Jeżeli więc przyjmować /takie jest stanowisko GUC w niniejszej sprawie/, że wedle PCN olio extra vergine /kod 1509/ charakteryzuje się bezwzględnie /niezależnym od poziomu temperatury/ ujemnym wskaźnikiem Belliera, to nie jest możliwe, aby WIT wydany dla określonego towaru, sprowadzanego przez adresata WIT mógł dotyczyć oliwy, która zbadana wskaźnikiem Belliera, mogłaby charakteryzować się wskaźnikiem dodatnim.
W tej sytuacji istnienie WIT /nawet wydanego po dacie wydania zaskarżonej decyzji/ wskazuje na to, że towar noszący nazwę handlową "olio extra vergine" i będący "oliwą z oliwek, otrzymaną z pierwszego tłoczenia na zimno" musi mieć stosowny wskaźnik Belliera, właściwy dla "olio extra vergine". Porównanie tego wskaźnika ze wskaźnikiem dotyczącym towaru w niniejszej sprawie mogłoby rozstrzygnąć wątpliwości rysujące się na tle niniejszej sprawy. Gdyby bowiem badanie w celu uzyskania WIT wykazało /przy tożsamości gatunku oliwy i tożsamości producenta/ dodatni wskaźnik Belliera albo gdyby okazało się, że przy tym badaniu organy administracji celnej posiłkowały się inną metodą, wówczas argumentacja, iż olio extra vergine zawsze ma ujemny wskaźnik Belliera i że tylko taka metoda pozwala na wyróżnienie takiej oliwy od innych oliw kwalifikowanych do kodu 1509 - okazałaby się zawodna. Dlatego mimo, iż z punktu widzenia skutku normatywnego, WIT ma znaczenie tylko dla okresu na przyszłość, to jednak dla wyjaśnienia fizykalnych własności towaru treść WIT i wynikające z niego cechy towaru są nie bez znaczenia także w wypadku wątpliwości co do cech takiego samego towaru sprowadzanego wcześniej. Podkreślić przy tym należy, że badania poprzedzające uzyskanie WIT przez Skarżącego w stosunku do oliwy tego samego typu, jak ta, której klasyfikacja stanowi przedmiot niniejszego sporu odbywały się na początku 1999 r. /wniosek o wydanie WIT pochodzi z grudnia 1998 r./, a więc w okresie trwania postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.
To powinno skłonić organ administracji do krytycyzmu wobec operowania kryterium "ujemnego wskaźnika Belliera", rozumianego bezwzględnie /tj. bez kryterium temperatury/ jako metody decydującej o kwalifikacji oliwy do poszczególnych kodów taryfy celnej. Także same objaśnienia do taryfy celnej z 1997 r. opisując posiłkowanie się metodą Belliera do odróżniania poszczególnych typów oliw wskazują wyraźnie na względną wartość tej metody.
W konsekwencji należy uznać, że zaskarżona decyzja została oparta na niedostatecznym wyjaśnieniu faktów dotyczących zaistnienia nieścisłości w zakresie kwalifikacji towaru zgłoszeniu celnym. Dotyczą one przede wszystkim sposobu rozumienia rozróżnienia między ujemnym i dodatnim wskaźnikiem Belliera, i to nawet w świetle samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W tej sytuacji, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało decyzję uchylić. Rozstrzygnięcie sprawy kosztów znajduje uzasadnienie w art. 55 ustawy o NSA.