Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 4 września 2001 r., V SA 3787/00

Sprawa

sprawy ze skargi Stanisława A. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia pobytu w więzieniu za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość - oddala skargę.

Teza

Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do kontroli i oceny orzeczeń w sprawach należących do właściwości innych sądów.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 27 listopada 2000 r. wydaną na podstawie art. 127 par. 2 w związku z art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Wojewódzkiego /obecnie Okręgowego/ w K. z dnia 1 grudnia 1998 r. (...) odmawiającą potwierdzenia Stanisławowi A. pobytu w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że skazanie Stanisława A. i pobyt w więzieniu nie miały związku z walką o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego. Ustalono, że wyrokiem byłego Sądu Wojsk Lotniczych w W. z dnia 17 marca 1954 r. (...), utrzymanym w mocy postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego w W. z dnia 26 kwietnia 1954 r. - Stanisław A. został uznany winnym tego, że dnia 24 stycznia 1954 r. w miejscowości D. w czasie zajścia, jakie wynikło na zabawie publicznej między żołnierzami i funkcjonariuszami MO, dopuścił się czynów chuligańskich nie licujących z godnością i powagą wojska przez to, że wezwał żołnierzy do udania się pod posterunek MO oraz strzelał w kierunku posterunku z pistoletu i za to na mocy art. 170 KkWP został skazany na karę 4 lat i 6 miesięcy więzienia, którą odbywał w okresie od 3 lutego 1954 r. do 7 października 1956 r.

Sąd Okręgu Wojskowego postanowieniem z dnia 28 grudnia 1993 r. nie uwzględnił wniosku Stanisława A. o stwierdzenie nieważności powyższego wyroku na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./, uznając że czyn ten nie był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Najwyższy - Izba Wojskowa postanowieniem z dnia 29.03.1994 r. (...) utrzymał to postanowienie w mocy.

Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1997 r. (...) na skutek wznowienia postępowania, uchylono wyrok skazujący Stanisława A. i umorzono w tej sprawie postępowanie na podstawie art. 11 pkt 6 Kpk z uwagi na przedawnienie. Uchylenie wyroku nastąpiło tylko z tego powodu, że Sąd Wojsk Lotniczych w W. orzekający w sprawie był w rozumieniu art. 388 Dkpk nienależycie obsadzony.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że wyrok Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z dnia 15 lipca 1997 r. (...) był już dwukrotnie badany przez Departament Sądów Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości pod kątem możliwości wniesienia kasacji. Dowody zgromadzone w sprawie byłego Sądu Wojsk Lotniczych nie dają podstaw do uniewinnienia wnioskodawcy od wyżej opisanego czynu z art. 170 KkWP, zaś z uzasadnień cytowanych wyżej postanowień Sądu Okręgu Wojskowego i Sądu Najwyższego wynika, że przypisane wnioskodawcy przestępstwo nie pozostawało w jakimkolwiek związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Udział Stanisława A. w opisanym wyżej zdarzeniu i skazanie za tego rodzaju zachowanie nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, iż była to walka o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym brak jest przesłanek, które pozwoliłyby na unieważnienie powyższego wyroku na podstawie art. 1 ust. 1 cyt. wyżej ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.

Prezes Sądu Wojewódzkiego wydając decyzję w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ potwierdza jedynie okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy. W postępowaniu tym prezes sądu nie może jednak czynić samodzielnych ustaleń i związany jest prawomocnymi orzeczeniami stwierdzającymi, że skazanie Stanisława A. nie miało związku z działalnością o suwerenność i niepodległość, o jakiej mowa w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i potwierdzenie pobytu w więzieniu w latach 1954-1956 z przyczyn politycznych. Podniósł, że skazany został bezpodstawnie, gdyż w meldunkach Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w K. z dnia 25 i 26 stycznia 1954 r. zawierających opis przedmiotowego zdarzenia nazwisko jego nie występuje, a przesłuchani świadkowie w sprawie o odtworzenie zniszczonych akt wykluczyli jego udział w zajściu, za które został skazany. W więzieniu przebywał na podstawie nieważnego wyroku wydanego przez Sąd Wojsk Lotniczych, któremu przewodniczył oficer NKWD. Podniósł, że o udział w zajściu w dniu 24 stycznia 1954 r. pomówiony został przez świadków, którzy byli agentami Informacji Wojskowej, zaś Sąd Okręgu Wojskowego odmawiając w dniu 28 grudnia 1993 r. stwierdzenia nieważności wyroku Sądu Wojsk Lotniczych nie dysponował wspomnianymi wyżej meldunkami WUBP, które dołączone zostały do akt sprawy w sierpniu 1995 r., nie uwzględnił także zeznań świadków, którzy stwierdzili, że nie widzieli skarżącego na miejscu przestępstwa. Zakwestionował także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1997 r., którym uchylono wyrok Sądu Wojsk Lotniczych z 17 marca 1954 r. i umorzono postępowanie karne z powodu przedawnienia, co nie daje mu "prawa do odszkodowania i uprawnień kombatanckich".

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez sądową kontrolę zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej. Oznacza to, że NSA nie jest uprawniony do wkraczania w kompetencje organów administracji i merytorycznego rozstrzygania w sprawach będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a jedynie dokonuje kontroli decyzji lub innych aktów z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności ich z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia, że decyzję wydano z istotnym naruszeniem prawa podlega ona uchyleniu, a nie uwzględnieniu żądania będącego przedmiotem postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że wniosek zawarty w skardze o potwierdzenie przez Sąd, że skarżący przebywał w więzieniu w latach 1954-1956 z przyczyn politycznych wykracza poza uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego i w żadnym wypadku nie mógł być uwzględniony. Podobnie też należy odnieść się do tych zarzutów przytoczonych w skardze, które dotyczą postanowienia Sądu Okręgu Wojskowego w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności wyroku byłego Sądu Wojsk Lotniczych w W. z dnia 17 marca 1954 r. i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1997 r., mocą którego umorzono przeciwko skarżącemu postępowanie karne z powodu przedawnienia karalności przypisanego czynu, a jednocześnie stwierdzono, że zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do uznania, iż skazanie było oczywiście niesłuszne. Orzeczenia te są prawomocne, nie zostały wzruszone w toku postępowania karnego i zawarte w nich ustalenia oraz oceny wiążą organy administracji publicznej, a wskazać należy, że także Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do kontroli i oceny orzeczeń w sprawach należących do właściwości innych sądów /art. 19 pkt 1 cyt. ustawy o NSA/.

W myśl art. 8 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ prezes sądu wojewódzkiego /obecnie okręgowego/ na wniosek osoby zainteresowanej potwierdza pobyt w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Podstawowym zatem zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie jest ocena, czy czyn, za który skarżący odbywał karę pozbawienia wolności, dotyczy działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko organów administracji orzekających w sprawie, że przebywanie skarżącego w więzieniu w latach 1954-1956 na mocy skazania przez były Sąd Wojsk Lotniczych w W. nie pozostawało w jakimkolwiek związku z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Wynika to wyraźnie z wiążących organy administracyjne ustaleń i ocen zawartych w cytowanych wyżej prawomocnych orzeczeniach sądów wojskowych, a także z opisu czynu przypisanego skarżącemu, od którego nie został uniewinniony. Uchylenie bowiem wyroku skazującego na skutek nienależytego składu orzekającego i umorzenie postępowania karnego z powodu przedawnienia karalności czynu, nie jest równoznaczne z uniewinnieniem ani też ze stwierdzeniem, że przestępstwa nie popełniono.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, skargę jako bezzasadną - należało oddalić.