Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 17 stycznia 2000 r., V SA 379/99

Sprawa

sprawy ze skargi Artura M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 11.02.1999 r. (...) w przedmiocie przepadku pojazdu - uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji.

Teza

Przepis art. 58 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117/ upoważniający organ celny do orzekania o przypadku rzeczy jest niezgodny z art. 46 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Decyzją z 11.02.1999 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. o orzeczeniu przepadku samochodu VW Golf na podstawie art. 38 i art. 58 Kodeksu celnego oraz par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi tych pojazdów /Dz.U. nr 158 poz. 1053/.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji wynikało, że Artur M. kupił przedmiotowy samochód na giełdzie samochodowej w S. Osoba sprzedająca legitymowała się dokumentami na nazwisko Mirosław P. Okazało się, że dowód rejestracyjny samochodu nie został wydany przez wymieniony w nim Wydział Komunikacji, a Mirosław P. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Prokuratura Rejonowa umorzyła dochodzenie w sprawie podrobienia dowodu rejestracyjnego wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa.

Oceniając opisany stan rzeczy organ orzekający doszedł do wniosku, że Artur M. przy zawieraniu transakcji kupna samochodu nie dołożył "należytej staranności". gdyż nie sprawdził, czy pojazd figuruje w rejestrze pojazdów skradzionych i czy dowód rejestracyjny jest autentyczny, a także nie żądał dowodu odprawy celnej. Ustalając następnie, iż samochód został wyprodukowany w 1986 r., organ odwoławczy na podstawie art. 58 par. 1 Kodeksu celnego oraz powołując się na cytowane już rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych. nadwozi i podwozi do tych pojazdów: uznał za zasadne orzeczenie o przepadku samochodu, gdyż jego cofnięcie było niemożliwe.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Artur M. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. argumentując, że samochód nabył w dobrej wierze. zaś organy celne nie ustaliły. w jakim czasie pojazd został sprowadzony z zagranicy, a ta okoliczność miała w sprawie decydujące znaczenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji uchylił. W uzasadnieniu wydanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, nie odnosząc się wszakże do okoliczności sprawy wyżej opisanych, uwagę swoją skoncentrował wyłącznie na kwestii dopuszczalności orzekania przez organy celne przypadku samochodu na podstawie art. 58 par. 1 Kodeksu celnego. Oto rozważania dotyczące tej kwestii:

Artykuł 46 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. r mocą obowiązującą od 17 października 1997 r. stanowi, że "przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu". Wyłączność kognicji sądu i forma rozstrzygnięcia są tu więc oczywiste.

Artykuł 58 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny. stanowiący - między innymi - podstawę prawną decyzji Prezesa Głównego Urzędu Cel, wszedł w życie 1 stycznia 1998 r.

Pierwotne wejście w życie ustawy - Kodeks celny przewidziane było na dzień 1 lipca 1997 r. /por. art. 288 tego Kodeksu/, jednakże w wyniku wprowadzonych zmian ustawa. w części obejmującej również art. 58 weszła w życie 1 stycznia 1998 r. /por. Dz.U. 1997 nr 64 poz. 407 i nr 157 poz. 1026/.

Z powyższego wynika, że Kodeks celny został uchwalony przed uchwaleniem konstytucji, jednak wszedł w życie w dacie jej obowiązywania. Wobec tego na tle unormowania zawartego w art. 46 Konstytucji należy oceniać zgodność art. 58 Kodeksu celnego z unormowaniem przyjętym w Konstytucji. Ocena ta pozwala na stwierdzenie, że w omawianym zakresie art. 58 Kodeksu celnego jest niezgodny z art. 46 Konstytucji.

Wskazany przepis Konstytucji dopuszcza przepadek rzeczy wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu, co wyklucza administracyjny tryb orzekania w tym przedmiocie. Rzeczą ustawodawcy było nie dopuścić do wejścia w życie przepisu, który był niezgodny z Konstytucją zanim wszedł w życie.

Wprawdzie z art. 193 Konstytucji i art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym /Dz.U. nr 102 poz. 643/ wynika, że sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą. jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem, to jednak sąd orzekający w niniejszej sprawie odstąpił od tego trybu z uwagi na brak wątpliwości co do zgodności art. 58 par. 1 Kodeksu celnego z Konstytucją.

Rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do zaskarżonej decyzji oznacza bowiem odmowę zastosowania przepisu art. 58 par. 1 Kodeksu celnego, stanowiącego podstawę orzeczenia o przepadku samochodu, który w ocenie sądu jest niezgodny z Konstytucją, nie zaś stwierdzenia niezgodności tego przepisu z Konstytucją, należącego wyłącznie do kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko to znajduje przy tym wsparcie w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98.