Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 marca 1994 r. nr (...) Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. wymierzył należności celne firmie GAAP "F." (...) od sprowadzonego do Polski papieru drukarskiego. Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że papier został odprawiony według jednolitego dokumentu administracyjnego SAD z dnia 10 maja 1993 r. nr 070101/004529 dla Izby Gospodarczej w P.T., jednakże w trakcie przeprowadzonej kontroli stwierdzono, iż zamknięcia celne były naruszone, a ilość papieru nie jest zgodna z fakturą, w związku z czym decyzją tą wymierzone zostało cło od papieru, który nie został dostarczony do odbiorcy.
Żądaniem zapłaty z dnia 5 lipca 1994 r. nr 05 Fi-32/304/94 r. Naczelnik Działu Finansowego Urzędu Celnego w Ł. wezwał Zrzeszenie (...) Przewoźników Drogowych do uiszczenia cła, gdyż dłużnik, mimo doręczenia mu decyzji wymiarowej, nie uiścił należności. Zrzeszenie zaś udzieliło gwarancji określonej w Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR - Konwencja TIR /Dz.U. 1984 nr 17 poz. 76/ i jest zobowiązane do zaspokojenia należności.
We wniosku z dnia 11 lipca 1994 r. Zrzeszenie żądało stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż ani przewoźnik, ani Zrzeszenie nie zostali powiadomieni o wszczęciu postępowania i nie brali udziału w sprawie.
Pismem z dnia 4 października 1994 r. nr (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł zawiadomił firmę GAAP "F." oraz Zrzeszenie Przewoźników o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 30 marca 1994 r. nr (...) Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. o wymiarze cła, a następnie decyzją z dnia 17 listopada 1994 r. nr (...) odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu swej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł wyraził pogląd, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 156 par. 1 Kpa, uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji.
W skardze na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zrzeszenie (...) Przewoźników Drogowych wnosiło o jej uchylenie i - podtrzymując zarzut sformułowany we wniosku o stwierdzenie nieważności - twierdziło, że zaniechanie wszczęcia postępowania przeciwko stronie oraz brak uczestnictwa strony w postępowaniu stanowi rażące naruszenie prawa (...) oraz że naruszono zasadę dwuinstancyjności, gdyż w sprawie orzekał Prezes Głównego Urzędu Ceł.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wnosił o jej oddalenie i twierdził, że brak udziału strony w postępowaniu nie stanowi ustawowej przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji. Nie było rażącego naruszenia prawa i nie naruszono zasady dwuinstancyjności, gdyż właściwość Prezesa Głównego Urzędu Ceł do wydania decyzji w sprawie wynikała z art. 157 par. 1 Kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawową zasadą, na jakiej opiera się polskie prawo, jest konieczność zapewnienia stronom postępowania administracyjnego możności obrony ich praw. W konsekwencji organ administracji jest obowiązany zawiadomić wszystkie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego /art. 61 par. 4 Kpa/, umożliwić stronom udział w postępowaniu dowodowym /art. 79 Kpa/, a także informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, udzielając im w razie potrzeby stosownych pouczeń /art. 9 Kpa/. Skierowanie ostatecznej decyzji administracyjnej do osoby nie będącej stroną w sprawie jest przy tym traktowane jako okoliczność powodująca stwierdzenie nieważności decyzji /art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa/.
Postępowanie w przedmiocie wymiaru cła, zakończone decyzją z dnia 30 marca 1994 r. nr (...) Dyrektora Urzędu Celnego w Ł., było prowadzone wyłącznie przeciwko firmie GAAP "F." (...). Skarżące Zrzeszenie nie było stroną tego postępowania. Nie było zawiadomione o wszczęciu postępowania, nie traktowano go jako strony w toku postępowania, wreszcie - nie dotyczy go wydana w sprawie decyzja. Takie ustalenie zakresu podmiotowego postępowania o wymiar cła przez organy celne powoduje bezpodstawność zarzutu skargi, iż w sprawie organy celne rażąco naruszyły prawo.
Odpowiedzialność skarżącego Zrzeszenia za cło wynika z faktu, iż było ono poręczycielem w rozumieniu cytowanej Konwencji TIR i na podstawie art. 8 tej Konwencji jest zobowiązane do zapłacenia należności celnych "na zasadzie odpowiedzialności wspólnej i solidarnej", gdy strona, wobec której wydano decyzję o wymiarze cła, należności celnych nie uiściła. Do tego jednak, by można było doprowadzić skarżące Zrzeszenie do wykonania tego obowiązku, konieczne jest przeprowadzenie stosownego postępowania prawnego, w którym Zrzeszenie traktowane byłoby jako strona i korzystało ze wszystkich wymienionych wyżej uprawnień procesowych.
Konwencja TIR reguluje jedynie kwestie trybu i terminu skierowania żądania zapłaty do stowarzyszenia poręczającego /art. 11 Konwencji/. Do postępowania o ustalenie obowiązku zapłaty stosują się w związku z tym przepisy prawa wewnętrznego, a wiec na gruncie prawa polskiego - przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W postępowaniu tym skarżące Zrzeszenie powinno mieć zapewnioną możliwość obrony, w tym zwłaszcza możliwość przedstawienia twierdzeń i zgłaszania dowodów.
Żądanie zapłaty z dnia 5 lipca 1994 r., jakie skierował do skarżącego Zrzeszenia Naczelnik Działu Finansowego Urzędu Celnego w Ł., nie może być uznane ani za decyzję administracyjną, ani nawet za zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego przeciwko Zrzeszeniu w rozumieniu art. 61 par. 4 Kpa. Jest to jedynie żądanie uiszczenia należnych kwot, o którym mowa w art. 11 Konwencji.
Z tych wszystkich względów i z mocy art. 207 par. 5 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.