Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 12 sierpnia 1998 r., V SA 61/98

Sprawa

sprawy ze skargi Zygmunta S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 grudnia 1997 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - Zaskarżoną decyzję uchyla; (...).

Teza

Wątpliwości budzi stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową i w związku z tym uczestniczenie w jej szeregach w walce z oddziałami UPA i lub grupami Wehrwolfu nie może być uznane za działalność kombatancką na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/.

Skoro Milicja Obywatelska powołana została celem ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz dochodzenia ścigania przestępstw, to funkcje te nakładały na nią obowiązki odpowiadające formacjom zmilitaryzowanym.

Funkcjonariuszy MO mianowano, nadawano im stopnie podoficerskie i oficerskie, byli podporządkowani przełożonym i podlegali ich rozkazom oraz byli wyposażeni w broń i umundurowanie.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ zawiera definicję pojęcia kombatanta, natomiast w przepisie art. 1 ust. 2 tej ustawy wskazano jaką działalność uznaje się za kombatancką, w tym uczestniczenie w walkach w zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu /pkt 6 ust. 2 art. 1/, zaś za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznano udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych /art. 2 pkt 2 ustawy/.

Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.

4. Oznacza to, że osoba która uzyskała uprawnienia jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i prowadziła działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy kombatanckiej nie traci uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2, chyba że zachodzi przypadek określony w art. 21 ust. 2 cyt. ustawy /por. wyrok NSA z dnia 10 września 1993 r. V SA 205/93 - ONSA 1994 Nr 2 poz. 83/.

Powyższa teza jest zgodna z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. III ARN 31/96 /OSNAPU 1997 nr 6 poz. 83/, w którym stwierdzono, że jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, to organ administracji nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. W rozpoznawanej sprawie podstawową kwestią jest dokładne wyjaśnienie czy skarżący podczas pełnienia służby w organach MO uczestniczył w zwalczaniu na terenie powiatu L. W. oddziałów hitlerowskich ukrywających się w lasach i prowadzących działalność przestępczą przeciwko osiedlającej się ludności na Ziemiach Odzyskanych oraz rzeczowej oceny czy zwalczanie takich grup przez Milicję Obywatelską bądź poszczególne jej jednostki było uczestniczeniem w walkach w "zmilitaryzowanych służbach państwowych", a nadto czy udział w takich walkach w okresie do 31.12.1945 r. stanowił udział w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.

Obowiązkom tym z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa uchybiono.

W decyzji z dnia 10 lipca 1996 r. wydanej po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego a utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją podano, że twierdzenia świadków P.S. i C. K. zawarte w oświadczeniach z 1991 r. o uczestnictwie skarżącego w zwalczaniu niemieckich grup dywersyjnych w latach 1945-1946 nie są wiarygodne, gdyż świadkowie ci w toku postępowania wyjaśniającego złożyli zeznania odmienne, zaś z Informatora MSW o nielegalnych antypaństwowych organizacjach działających na terenie PRL w okresie 1944-1956 wynika, że na terenie powiatu L. W. w ogóle grupy Wehrwolfu nie działały. Ocena powyższa twierdzeń skarżącego budzi poważne wątpliwości, bowiem wbrew wymaganiom art. 80 Kpa pominięto istotne okoliczności wynikające z całokształtu materiału dowodowego. Uznanie przez organ orzekający za miarodajne twierdzenie Cz.K. zawarte w pisemnym oświadczeniu z dnia 2.04.1996 r., że nie pełnił on służby na tym samym terenie co skarżący, pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią oświadczenia z 1991 r., lecz przede wszystkim z informacjami Komendy Wojewódzkiej Policji z dnia 21.09.1995 r. (...), z których wynika, że w okresie od 4 sierpnia 1945 r. do 2 maja 1946 r. zarówno skarżący jak i K. pełnili służbę na stanowiskach milicjantów w KP MO w L. W. Podobnie też dane zawarte w Informatorze MSW, na które powołuje się organ orzekający są sprzeczne z informacją KWP w O. z dnia 17.11.1995 r. dotyczącą Pawła S., który także od 25.05.1945 r. był funkcjonariuszem KP MO w L. W., a w informacji stwierdzono, że z posiadanych materiałów archiwalnych wynika, iż "na terenie powiatu L. w latach 1945-1946 działały m.in. bandy rabunkowe, w tym również poniemieckie". Wątpliwości te mające istotne znaczenie w sprawie nie zostały wyjaśnione i z wyraźnym naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa - nie dokonano należytej ich oceny.

Konieczności dokonania ustaleń faktycznych w przedmiocie udziału skarżącego w zwalczaniu band poniemieckich i ich charakteru nie może zastąpić pogląd organu wyrażony w zaskarżonej decyzji, że Milicja Obywatelska nie była organizacją walczącą o suwerenność i niepodległość Polski, gdyż powołano ją do innych celów. Interpretacja taka art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach narusza prawo, a to przez pominięcie gramatycznej wykładni tego przepisu. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. /Dz.U. nr 7 poz. 33/ Milicja Obywatelska powstała jako formacja mająca na celu ochronę bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz dochodzenia i ścigania przestępców. Bezspornym jest też, że MO była utworzona jako prawno-publiczna formacja aparatu bezpieczeństwa publicznego. Jednakże ustawowy powód powstania Milicji Obywatelskiej nie może przesądzać o odmowie przyznania statusu kombatanta osobom, które działając w jej szeregach zbrojnie walczyły o suwerenność i niepodległość kraju, gdy wymagała tego konkretna sytuacja /por. wyrok NSA w sprawach V SA 1112/95, SA/Wr 1874/96 i SA/Kr 1424/95/.

Wątpliwości budzi także stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową i w związku z tym uczestniczenie w jej szeregach w walce z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu nie może być uznane za działalność kombatancką, na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Skoro Milicja Obywatelska powołana została celem ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz dochodzenia i ścigania przestępstw, to funkcje te nakładały na nią obowiązki odpowiadające formacjom zmilitaryzowanym. Funkcjonariuszy MO mianowano, nadawano im stopnie podoficerskie i oficerskie, byli podporządkowani przełożonym i podlegali ich rozkazom oraz byli wyposażeni w broń i umundurowanie. Organ orzekający przyjmując, że Milicja Obywatelska nie stanowiła zmilitaryzowanej służby państwowej, nie wskazał przyczyn i podstaw prawnych takiego stanowiska ani też nie przytoczył elementów brakujących do uznania MO za formację zmilitaryzowaną w okresie kiedy skarżący pełnił służbę w jej szeregach.

Z tych względów należało uznać, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona i na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ zaskarżoną decyzję uchylić oraz orzec o kosztach postępowania na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.