Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 1997 r. nr (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu zażalenia Jana J. i Wiesława K. - PPH "R." s.c. w E. na postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 19 czerwca 1996 r. nr (...) w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nr (...) z dnia 12 czerwca 1996 r. w przedmiocie wymiaru cła, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Prezes GUC podał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w spółce "R." przez Urząd Celny w B. zostały ujawnione dodatkowe faktury, wskazujące na wyższą wartość celną towaru niż zgłoszona do odprawy celnej. Fakt powyższy stanowił podstawę do wznowienia postępowania z urzędu oraz ponownego ustalenia wartości celnej sprowadzonego towaru, wymiaru cła w wyższej wartości oraz wydania postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w celu zabezpieczenia interesu społecznego. Zdaniem Prezesa GUC, przez pojęcie interesu społecznego należy najogólniej rozumieć to wszystko, co jest zgodne z prawem i jest dla społeczeństwa korzystne, a ocena, co służy interesowi społecznemu, należy do właściwych organów państwowych. Interes ten wymaga, by obrót towarowy z zagranicą był dokonywany na podstawie wiarygodnych dokumentów, określających rzeczywistą, a nie zaniżoną wartość celną towaru. W rozpatrywanej sprawie strona, zgłaszając towar do odprawy celnej, nie przedstawiła wszystkich dokumentów dotyczących wartości celnej i zaniżyła wartość sprowadzonego towaru, powodując tym samym uszczuplenie należności Skarbu Państwa, co w ocenie Prezesa GUC uzasadniało wydanie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika wspólników spółki "R." zarzucono, że zaskarżone postanowienie Prezesa GUC zostało wydane z naruszeniem art. 108 Kpa, polegającym na błędnym uznaniu, że są przesłanki do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący podniósł, że w wydanym postanowieniu ani nie określono bliżej interesu społecznego, który zabezpieczono, ani nie kierowano się w najmniejszym stopniu dobrem i interesem strony skarżącej, dla której jednorazowa zapłata należności celnych spowoduje likwidację firmy, zanim zapadną ostateczne decyzje w kwestii określenia wartości celnej sprowadzonych towarów.
Prezes GUC wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko, że wydanie przez Dyrektora Urzędu Celnego w W. postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z dnia 12 czerwca 1996 r. było uzasadnione potrzebą zabezpieczenia interesu społecznego. Wyjaśnił, że po rozpatrzeniu odwołania decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia 27 maja 1997 r. nr (...), i podniósł, że strona nie wykazała, na czym ma polegać jej słuszny interes. Podał, iż w wyroku z dnia 4 czerwca 1996 r. SA/Po 1857/97 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że osoba dokonująca obrotu towarowego z zagranicą jest obowiązana zapłacić cło, a jej interesu finansowego nie można utożsamiać ze słusznym interesem strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 108 par. 1 Kpa decyzji, od której przysługuje odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Powołany przepis określa przesłanki nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Wykonanie decyzji nieostatecznej ma charakter wyjątkowy, dlatego też przesłanki nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie mogą być interpretowane rozszerzająco, lecz muszą być poddawane wykładni ścisłej. Jedną z tych przesłanek jest "niezbędność" niezwłocznego wprowadzenia rozstrzygnięcia decyzji w życie. Odwołując się do pojęcia "niezbędności" niezwłocznego działania, ustawodawca uznaje, że może to nastąpić wówczas, gdy w danym czasie i w danej sytuacji nie można się obejść bez wykonania praw lub obowiązków, o których rozstrzyga się w decyzji, ponieważ zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom chronionym, określonym w art. 108 par. 1 Kpa. Zagrożenie to musi mieć realny charakter i nie może być tylko prawdopodobne, a okoliczność ta musi być uwidoczniona w uzasadnieniu postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności.
Warunku tego nie spełniają obydwa zaskarżone postanowienia, gdyż w ich uzasadnieniach nie wykazano okoliczności wskazujących na niezbędność niezwłocznego działania i związaną z tym konieczność nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Organ I instancji ustalił, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności było niezbędne w celu zabezpieczenia należności Skarbu Państwa przed stratami z powodu nieuiszczenia należności celnych. Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji, wydając to postanowienie, miał na względzie zabezpieczenie interesu społecznego.
Ustawodawca wymienia w art. 108 par. 1 Kpa kilka rodzajów dóbr, które podlegają ochronie przez nadanie decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. W grupie chronionych interesów mieści się interes społeczny. Nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, organ celny jest obowiązany wykazać interes społeczny, jego znaczenie oraz okoliczności wskazujące na realne zagrożenie niewykonaniem przez stronę obowiązku zapłaty należności celnych, a także występowanie przesłanki powodującej konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu społecznego nad interes indywidualny strony. (...)
Zaskarżone postanowienia nie spełniają tych wymagań, gdyż w ich uzasadnieniu nie przytoczono okoliczności wskazujących, że zapłata należności celnych jest realnie zagrożona oraz że zachodzą przesłanki uzasadniające przedłożenie interesu społecznego nad indywidualny interes strony. Uzasadniony jest w związku z tym zarzut skargi, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem art. 108 Kpa.
Wobec tego, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.