Uzasadnienie
Tadeusz B., prowadzący przedsiębiorstwo handlowe "C.-P." złożył skargę na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 23 lutego 2001 r., (...), utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z 14 listopada 2000 r. (...), mocą której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu celnego w T. z dnia 2 grudnia 1995 r., zawartej w jednolitym dokumencie SAD (...) z tej samej daty.
Skarżący sprowadził do P. kosiarki do trawy. Ich charakter, a co za tym idzie charakter decydujący o przypisaniu do odpowiedniego kodu klasyfikacji celnej leży u podłoża sprawy. Zdaniem Skarżącego importera kosiarki były kosiarkami samobieżnymi należącymi do maszyn rolniczych służących do pozyskiwania siana i należało je oznaczyć kodem PCN 8433 20 90. Natomiast wedle organów administracji celnej były to kosiarki przeznaczone do pielęgnacji trawników i w ten sposób zmieniono przy odprawie deklarowany przez importera kod na 88433 11 90 0. Skarżący domagał się zmiany kodu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Prezes Głównego Urzędu Ceł odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji decyzją z 18 lipca 1996 r. przyznał, że kwalifikując towar zastosowano kod nieprawidłowy, ponieważ należało stosować tu kod 8333 11 51 0 /kosiarki samobieżne z siedziskiem/, jednakowoż ponieważ ta zmiana kodu nie miałaby wpływu na wymiar cła, uznał, że błąd nie może być uznany za rażące naruszenie prawa. Ta decyzja, utrzymana następnie w mocy przez decyzję z 30 sierpnia 1996 r. została uchylona przez NSA wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 r. V SA 2406/96, w której sąd - uchylając obie decyzje w postępowaniu nieważnościowym wskazał na konieczność dokładnego wyjaśnienia cech i przeznaczenia sprowadzonych kosiarek, a w szczególności tego, czy mają być one traktowane jako maszyny rolnicze do pozyskiwania trawy do celów gospodarczych, czy też jako maszyny do pielęgnacji parków, terenów sportowych i trawników. Sąd wskazał, że konieczne jest tu zasięgnięcie wiadomości specjalistycznych. W kolejnym etapie postępowania organ administracji odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w T. Uczynił to decyzjami z 28 kwietnia 1999 r. i 7 lipca 1999 r. Orzekając Prezes GUC nie oparł się na ocenie biegłego, lecz przeprowadził sam analizę cech sprowadzonych kosiarek na tle przepisów taryfy celnej i wyjaśnień do tej taryfy. Obie te decyzje zostały uchylone wyrokiem NSA z 3 marca 2000 r., V SA 1540/99. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia była utrzymująca się niejasność, co do możliwego przeznaczenia kosiarek, a w szczególności uznanie ich za maszynę rolniczą czy tylko urządzenie do pielęgnacji trawników, terenów sportowych, parków. Podkreślono, że wprawdzie przy klasyfikacja do kodu 8433 1151 0 i 8433 11 90 dla stawki celnej wybór kodu nie ma znaczenia, pod obu pozycjami umieszcza się bowiem urządzenia do pielęgnacji trawników. Inaczej jest jednak w zakresie spornej w niniejszej sprawie klasyfikacji do kodu 8433 20 90 0 /a taką klasyfikację uważa za właściwą wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji/. Jest to bowiem kod właściwy dla urządzeń rolniczych i taka klasyfikacja miałaby skutki w zakresie obciążeń celnych Skarżącego. Orzekający sąd /V SA 1540/99 z 3 marca 2000 r./ podkreślił /podobnie jak sąd orzekający w sprawie V SA 2406/96/, że konieczne jest sprawdzenie przeznaczenia sprowadzonych kosiarek, przy czym pomocne byłoby skorzystanie z pomocy biegłego. W szczególności chodzić powinno o "cechy i właściwości sprowadzonych kosiarek".
W postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie Prezes GUC wystąpił do Departamentu Rozwoju Wsi w Ministerstwie Rolnictwa i otrzymał stamtąd pismo z 23 maja 2000 r., które Prezes GUC uznaje za opinię biegłego. W piśmie tym Departament podał informację o Polskiej Klasyfikacji wyrobów i usług, co do kosiarek. Zawarto tam też pogląd, iż kosiarki do pielęgnacji trawników i terenów sportowych o symbolu PKWiU 29.32.2 są odpowiednikiem PKC 8433 11 51. Nie mają one bezpośredniego zastosowania w produkcji rolnej., Z pisma tego wynika także, że udzielając odpowiedzi Departament MR nie miał dostępu do załączników zapytania skierowanego przez GUC.
W skardze zgłoszono zarzut lekceważenia przez GUC zaleceń sądu, co do wyjaśnienia kwestii wymagających wiadomości specjalistycznych przy wykorzystaniu opinii biegłego. Zakwestionowano także możliwość traktowania pisma z DRW MR jako opinii biegłego, o której mowa w orzeczeniach NSA. Skarżący zarzuca opieszałość postępowania przy bierności w zakresie czynienia ustaleń, które byłyby pomocne przy rozwianiu istniejących wątpliwości, co do przeznaczenia sprowadzonych kosiarek. W szczególności uważa, że 11 miesięczny termin oczekiwania na decyzje I instancji w niniejszym postępowaniu, i to bez zawiadamiania o przyczynach opieszałości jest jaskrawym naruszeniem standardów rzetelnej procedury. Skarżący wskazuje, iż w dokumentacji pochodzącej od producenta kosiarki znajduje się zapisek "farm use", co jego zdaniem ma przesądzać o kwalifikacji maszyny jako maszyny rolniczej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł zajął stanowisko, iż pismo DRW MR jest wymaganą opinią biegłego, ponieważ jest to "najbardziej zorientowany opiniodawca, co do wykorzystania kosiarek". Opinia ta jest dowodem w rozumieniu art. 75 par. 1 Kpa. Zdaniem organu administracji "wskazany uzyskaną opinią zakres przedmiotowych kosiarek jest właściwy dla pielęgnacji trawników", co przecina spór.
Zdaniem organu celnego Skarżący sam pozbawił się możliwości korzystania z zapoznania się z opinią /stosowne pismo w tej sprawie do niego skierowano k. 364 akt administracyjnych/. W kwestii zapisku w dokumentacji kosiarki "farm use" - organ celny uznał, że jest to "sugestia otrzymana z Kanady, a nie udowodniony fakt".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Przesądza o tym brak zastosowania się organu administracji celnej do ustalenia cech i przeznaczenia kosiarki w drodze opinii biegłego. Zalecenie sądu w orzeczeniu z brzmiało: "należy ustalić przeznaczenie sprowadzonych kosiarek". Wskazuje to wyraźnie, że sąd miał na myśli ocenę konkretnych sprowadzonych urządzeń. Natomiast w piśmie DRW znajduje się informacje o treści zapisu w t. V dz. 29 str. 138 /wydanie 1996 r./ Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. Informacja tego rodzaju nie może być uznana za informację specjalistyczną, do której wydania niezbędna jest pomoc biegłego. Dokument z DRW może być uznany za dowód w rozumieniu Kpa, jednakowoż nie jako opinia biegłego, lecz jako dokument. Zaznaczyć należy, że wypowiedź co do tego, że odpowiednia pozycja PKWiU /kosiarki do pielęgnacji trawników/ odpowiada stosownej pozycji PCN dotyczącej urządzeń do pielęgnacji trawników ma charakter tautologiczny i nie może rozstrzygać wątpliwości, co do tego jaki jest zakres zastosowania konkretnej, sprowadzonej maszyny, skoro DRW jej nie oglądał, ani nie dysponował nawet /co zaznaczono w piśmie/ dokumentacją dotyczące tej maszyny, a tworząca załącznik do pisma GUC, w którym zwrócono się do Departamentu Rozwoju Wsi.
Na tle okoliczności konkretnego sporu pojawia się problem ogólniejszy, czy organy administracji /departamentu ministerstw/ mogą być powoływane do wydawania opinii jako biegli. Zdaniem składu orzekającego nie jest to możliwe. Wydanie opinii biegłego wymaga wiadomości specjalistycznych, które może mieć osoba fizyczna. Spośród osób prawnych tylko instytut naukowy jako placówka w ramach, której pracują osoby fizyczne mające stosowne kwalifikacje może być traktowana jako podmiot uprawniony do wydania opinii jako biegły, z tym że i w tym wypadku musi być to być opinia sporządzona przez konkretną osobę fizyczną, działająca w strukturach instytutu /opinia nie może mieć charakteru anonimowego, bez wskazania jej fizycznego autora/. Organy administracji państwowej i jej struktury nie mają w swych kompetencjach właściwości, które przesądzają o zdolności wykonywania funkcji biegłego. Mogą natomiast być dostarczycielami dowodów w innej postaci. Dodatkowo należy stwierdzić, że przeciw poglądowi o posiadaniu przez organy administracji zdolności do wydawania ekspertyz w postępowaniu administracyjnym przemawia wzgląd na potrzebę nie tylko zachowania przez eksperta niezależności i bezstronności, lecz także unikanie sytuacji, gdy usytuowania jednostki w strukturze organów państwowych stwarza zagrożenie dla postrzegania eksperta jako niezależnego przez stronę lub inne osoby.
Mając zatem na uwadze, że zastosowane przez organ administracji w niniejszym postępowaniu środki dowodowe nie doprowadziły do wyjaśnienia kwestii przeznaczenia sprowadzonych kosiarek i że organ nie zastosował się do wskazań NSA wyrażonych w uzasadnieniach do wyroków z dnia 20 stycznia 1998 r. V SA 2406/96 i z dnia 3 marca 2000 r. V SA 1540/99 uznać należy, że zaskarżona decyzja zawiera uchybienia wynikające niewłaściwie przeprowadzonego postępowania, które mogą mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji na postawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzeczono jak w sentencji. W kwestii kosztów orzeczenie oparto na art. 55 tejże ustawy.