- Sprawa
- sprawy ze skargi Ludmiły G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28.04.1999 r. (...) w przedmiocie odmowy wizy pobytowej i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odrzuca skargę w części dotyczącej odmowy udzielenia wizy pobytowej; uchyla zaskarżoną decyzję z części dotyczącej wydalenia z terytorium RP wraz z poprzedzającą ją decyzję Wojewody W. z 15.12.1998 r. (...); (...).
Teza
Prawidłowo prowadzone postępowanie administracyjne, wszczynane z urzędu wymaga zawiadomienia zainteresowanych /art. 61 par. 4 Kpa/, zaś sankcją działania organu z uchybieniem tej powinności jest możliwość wznowienia postępowania, z uwagi na fakt, iż strona bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu. Tego rodzaju uchybienie, gdy do postępowania z wniosku strony "dołącza się" bez wiedzy strony postępowanie, gdzie organ działa z urzędu, jest postępowaniem wadliwym w zakresie, w jakim prowadzi ono do wydania decyzji w tej właśnie części. Tak właśnie stało się z postępowaniem i zaskarżoną decyzją w części dotyczącej wydalenia Skarżącej z Polski. Wszelkie przepisy dotyczące ograniczenia sądowej kontroli decyzji administracyjnych, jako mające wyjątkowy charakter wobec uniwersalnie ujętego i podlegającego konstytucyjnej ochronie prawa do sądu /art. 45 w zw. z art. 37 ust. 2 Konstytucji/, muszą być interpretowane ściśle. Tak więc wyłączenie kognicji sądu przewidziane w art. 19 ust. 5 ustawy o NSA dotyczyć może tylko tych sytuacji wskazanych w tym przepisie, które rzeczywiście odpowiadają znamionom w przepisie tym określonym, nie odnoszą się natomiast do sytuacji, które z powodu błędu kwalifikacji czy nieprawidłowości postępowania w rzeczywistości nie odpowiadają cechom przedmiotowym i podmiotowym wskazanym w tym przepisie. Ograniczenie w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych wskazanych w art. 19 ust. 5 ustawy o NSA dotyczy bowiem kontroli przesłanek materialnoprawnych rozstrzygnięcia, co nie rozciąga się na uprawnienie sądu do eliminacji z obrotu decyzji, które na skutek uchybień w zakresie prawidłowego postępowania są tylko formalnie decyzjami z art. 19 ust. 5 ustawy o NSA.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny
Uzasadnienie
Ludmiła G., obywatelka Rosji, zaskarżyła decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 1999 r., (...), utrzymującą w mocy decyzję Wojewody W. z 15 grudnia 1998 r.,., mocą której odmówiono Skarżącej wydania wizy pobytowej i orzeczono wydalenie z terytorium Polski.
Skarżąca przebywa w Polsce od 1993 r., na podstawie kolejnych wiz pobytowych. Dwukrotnie ubiegała się, ze skutkiem negatywnym, o pozwolenie na stały pobyt, z uwagi na zamiar osiedlenia się w Polsce w związku z zawarciem małżeństwa z obywatelem polskim. Związek ten ostatecznie się rozpadł, jakkolwiek formalnie nie został rozwiązany. Przyczyna rozpadu małżeństwa była choroba /schizofrenia paranoidalna/ małżonka. Skarżąca cierpi na chorobę alkoholową; w aktach (...) znajduje się pismo z 25 maja 1999 r., z Centrum Pomocy Bliźniemu Monar-Markot, podpisane przez M. Kotańskiego, z którego to pisma wynika, że od 1998 r. Skarżąca jest podopieczną Centrum i w zdyscyplinowany sposób poddaje się terapii tam prowadzonej, zaś rokowanie w tym zakresie są pomyślne.
Zaskarżona decyzja jako motywy rozstrzygnięcia podaje /podobnie jak uczyniono to w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej/ iż Skarżąca od 26 lutego 1998 r. przebywa w Polsce nielegalnie. Fakt ten uniemożliwia wydanie jej wizy pobytowej. W jej paszporcie znajduje się sfałszowana wiza pobytowa oraz takaż stempla kontroli granicznej. Zdaniem organu administracji świadczy to o lekceważącym stosunku do polskiego porządku prawnego, nawet, gdyby uznać za zgodne z prawdą wyjaśnienia skarżącej, iż fałszerstwa dokonano bez jej wiedzy i że była przekonana, że płaci za oryginalne dokumenty.
Skarga powołuje się na argumentacje humanitarną, fakt prowadzenia terapii antyalkoholowej w toku oraz uwypukla fakt polskiego pochodzenia Skarżącej /ze strony matki/.
W odpowiedzi na skargę podniesiono natomiast, iż w sprawach o wydalenie cudzoziemca przebywającego w Polsce nielegalnie, brak jest sądowej kontroli decyzji administracyjnych, z mocy artykułu 19 ust. 5 ustawy o NSA, co uzasadnia przede wszystkim odrzucenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kwestią wymagającą rozważenia w pierwszej kolejności jest sprawa właściwości sądu do kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej, skoro dotyczy ona odmowy udzielenia wizy pobytowej i wydalenia z Polski cudzoziemca przebywającego nielegalnie, a to w związku z brzmieniem art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Brak dopuszczalności sądowej kontroli takich decyzji wynika z treści powołanego przepisu. W sprawie zaś nie zachodzą wątpliwości ujawnione w orzeczeniu NSA z dnia 29 października 1999 r., V SA 402/99 i przedstawione do rozstrzygnięcia Trybunałowi Konstytucyjnemu, a dotyczące wątpliwości co do konstytucyjności art. 19 ust. 5 ustawy o NSA w zakresie pewnego kręgu cudzoziemców.
Fakt, iż skarżąca przebywa w Polsce nielegalnie - jest niesporny; Skarżąca nie kwestionuje (...), że dokumenty legalizacyjne uzyskała w pominięciem prawidłowego trybu ich uzyskiwania, jakkolwiek była przekonana, że uzyskuje dokumenty autentyczne.
Zaskarżona decyzja składa się z dwóch części. Pierwsza dotyczy odmowy wizy pobytowej i tej kwestii dotyczył wniosek Ludmiły G., skierowany do organu pierwszej instancji, który to wniosek zapoczątkował sprawę. W tej części zaskarżona decyzja wypełnia dyspozycje art. 19 ust. 5 ustawy o NSA /dotyczy cudzoziemca przebywającego w Polsce nielegalnie; przedmiotem decyzji jest udzielenie wizy pobytowej/. Dlatego w tej części skarga podlega odrzucenia, ponieważ brak jest właściwości sądu w sprawie.
Druga część decyzji dotyczy wydalenia Skarżącej z Polski i w tej części decyzję podjęto z urzędu, wykorzystując w tym celu dane zawarte we wniosku cudzoziemki o wydanie wizy pobytowej. Prawidłowo prowadzone postępowanie administracyjne, wszczynane z urzędu wymaga zawiadomienia zainteresowanych /art. 61 par. 4 Kpa/, zaś sankcją działania organu z uchybieniem tej powinności jest możliwość wznowienia postępowania, z uwagi na fakt, iż strona bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu. Tego rodzaju uchybienie, gdy do postępowania z wniosku strony "dołącza się" bez wiedzy strony postępowanie, gdzie organ działa z urzędu, jest postępowaniem wadliwym w zakresie, w jakim prowadzi ono do wydania decyzji w tej właśnie części. Tak właśnie stało się z postępowaniem i zaskarżoną decyzją w części dotyczącej wydalenia Skarżącej z Polski. Wszelkie przepisy dotyczące ograniczenia sądowej kontroli decyzji administracyjnych, jako mające wyjątkowy charakter wobec uniwersalnie ujętego i podlegającego konstytucyjnej ochronie prawa do sądu /art. 45 w zw. z art. 37 ust. 2 Konstytucji/, muszą być interpretowane ściśle. Tak więc wyłączenie kognicji sądu przewidziane w art. 19 ust. 5 ustawy o NSA dotyczyć może tylko tych sytuacji wskazanych w tym przepisie, które rzeczywiście odpowiadają znamionom w przepisie tym określonym, nie odnoszą się natomiast do sytuacji, które z powodu błędu kwalifikacji czy nieprawidłowości postępowania w rzeczywistości nie odpowiadają cechom przedmiotowym i podmiotowym wskazanym w tym przepisie. Ograniczenie w zakresie sądowej kontroli decyzji administracyjnych wskazanych w art. 19 ust. 5 ustawy o NSA dotyczy bowiem kontroli przesłanek materialnoprawnych rozstrzygnięcia, co nie rozciąga się na uprawnienie sądu do eliminacji z obrotu decyzji, które na skutek uchybień w zakresie prawidłowego postępowania są tylko formalnie decyzjami z art. 19 ust. 5 ustawy o NSA.
Dlatego też w niniejszej sprawie w zakresie skargi na decyzję o wydaleniu z Polski należało orzec o uchyleniu decyzji obu instancji jako wydanej z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 53 ust. 3 w związku z art. 19 ust. 5 oraz art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w sprawie kosztów postępowania oparto na art. 55 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o NSA.