Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu odwołania M. W. z dnia [...] lutego 2016 r. od decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom, wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu [...] września 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Panu M. W. (zwanemu dalej również jako "Strona") pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75 000,00 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Decyzja została doręczona w dniu [...] września 2011 r.
W dniu [...] listopada 2011 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął wniosek Strony o płatność, która została wypłacona 22 grudnia 2011 r.
W dniu [...] grudnia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wystosował do Strony pismo informujące o konieczności przedłożenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 26 listopada 2014 r., dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia, wskazując, że za nieprzedłożenie ww. dokumentów w wyznaczonym terminie przewidziano sankcję w formie zwrotu 15% kwoty pomocy przyznanej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Jednocześnie Strona została poinformowana, iż w przypadku niewywiązania się z zobowiązania do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, tj. do dnia 27 września 2014 r., zgodnie z § 20 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy. Ww. pismo doręczono w dniu [...] grudnia 2012 r.
W dniu [...] lutego 2013 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR zaświadczenie Wyższej Szkoły [...], o kontynuowaniu nauki na 2 roku studiów wyższych i planowanym terminie ukończenia nauki w terminie do 31 marca 2014 r.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z dnia [...] maja 2014 r. poinformował Stronę, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2014 r, zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r., poz. 501) został rozszerzony katalog zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany.
W związku z powyższym organ I instancji poinformował Stronę o możliwości potwierdzenia zaistnienia ewentualnych okoliczności, poprzez złożenie w terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania ww. pisma stosownych dokumentów, w tym oświadczenia o wystąpieniu okoliczności wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami oraz dokumentami potwierdzającymi zaistnienie tych okoliczności. Strona nie odniosła się do powyższego wezwania.
W dniu [...] lutego 2015 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR podanie o wydłużenie terminu uzupełnienia wykształcenia do dnia 30 marca 2015 r., wskazując jako powód problemy finansowe związane z zaciągniętymi kredytami i wprowadzeniem embargo przez Rosję. Strona podniosła, iż obecnie jest w trakcie kończenia studiów rolniczych.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie tego podania (wniosku).
W dniu [...] września 2015 r. Strona złożyła w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR dyplom ukończenia studiów, wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r. wraz z suplementem do dyplomu.
Pismem z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zawiadomił Stronę o wszczęciu z dniem [...] października 2015 r. z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności a decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r, ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w wysokości 75 000,00 zł, powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Od przedmiotowej decyzji Strona złożyła odwołanie.
Uznając bezzasadność wniesionego odwołania organ II instancji w pierwszej kolejności przywołał mające zastosowanie w sprawie regulacje krajowe oraz unijne tj:
- - ustawę z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, z późn. zm.), zwaną dalej "ustawą PROW";
- - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2014, poz. 201, z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem wykonawczym".
- - rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe ([...])
- - rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe ([...])
Organ podkreślił jednocześnie, że zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli Beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1 lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Natomiast zgodnie § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 - zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.
Z kolei stosownie do § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, Beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż M. W. w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy, tj. na dzień [...] czerwca 2011 r. nie posiadał, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia wykonawczego, odpowiednich kwalifikacji zawodowych, jak również nie posiadał udokumentowanego, wymaganego stażu pracy w rolnictwie. Strona na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie figurowała w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ubezpieczeniem została objęta dopiero od dnia [...] listopada 2011 r., zgodnie z zaświadczeniem z KRUS z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...].
W złożonym zaś wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej oświadczeniu o sposobie uzupełnienia wykształcenia, Strona wskazała, iż posiada wykształcenie średnie, które umożliwia jej uzupełnienie kwalifikacji wymaganych przepisami rozporządzenia wykonawczego. Strona zobowiązała się w okresie od 1 października 2010 r. do 31 marca 2014 r. podjąć naukę w Wyższej Szkole [...], uzyskując po jej zakończeniu tytuł inżyniera ogrodnictwa.
Jednocześnie o obowiązku przedłożenia do dnia 26 listopada 2014 r. dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia organ I instancji przypomniał Stronie w piśmie informacyjnym z dnia [...] grudnia 2012 r.
Jednocześnie M. W. dopiero w dniu [...] lutego 2015 r. wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z podaniem o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia.
Ponadto, Strona w dniu [...] września 2015 r. dostarczyła do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR kopię dyplomu ukończenia studiów, informującego o uzyskaniu w dniu [...] kwietnia 2015 r. tytułu zawodowego inżyniera. Dokument został wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r.
Wszystko to Strona wykonała już po upływie zakreślonego przez obowiązujące przepisy terminu, tj. po upływie terminu wynikającego z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, przypadającego na dzień 27 września 2014 r.
Zatem M. W. w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu płatności, tj. do 27 września 2014 r. nie spełnił warunku, z zastrzeżeniem dopełnienia którego została wydana decyzja o przyznaniu pomocy finansowej, tj. nie uzupełnił wykształcenia.
Organ zauważył także, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności, które mogłyby być uznane za siłę wyższą, bądź nadzwyczajną sytuację tzn. takie, które przewidziane zostały w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, lub w § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego.
Decyzję organu odwoławczego zaskarżył M. W. wskazując, że konsekwencją tej decyzji jest również zwrot pomocy uzyskanej w ramach działania "Modernizacji Gospodarstw Rolnych" w kwocie 132.586 zł wraz z odsetkami.
Zdaniem skarżącego decyzje o zwrocie pomocy są nieadekwatne do zaistniałej sytuacji, ponieważ ostateczna kontrola wykonania projektu nie wskazała żadnych uchybień za wyjątkiem braku uzupełnienia w terminie wykształcenia, które ostatecznie zostało uzupełnione.
Poza tym żądania przez ARiMR zwrotu dotacji wraz z odsetkami jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (zobowiązania do zapłaty żądanej kwoty spowoduje likwidacje prowadzonego gospodarstwa).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Mając zatem na uwadze ww. podstawy orzekania sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ.
Przypomnieć należy, że art. 29 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi do określenia, w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Na podstawie tej delegacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał dnia 17 października 2007 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", objętego PROW 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm., dalej: rozporządzenie MRiRW).
W myśl § 18 ust.1 pkt 6 rozporządzenia MRiRW w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania Skarżącemu pomocy finansowej, beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3, a stosownie do § 19 pkt 6 powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Wymieniony § 6 ust.3 rozporządzenia MRiRW stanowił natomiast, że osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Rozporządzeniem z dnia z dnia 17 kwietnia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienił rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz.501, dalej: rozporządzenie zmieniające). W wyniku zmiany § 19 pkt.6 rozporządzenia MRiRW został rozszerzony o zapis, iż w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - zaświadczenie potwierdzające uzupełnienie wykształcenia należy złożyć w terminie w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Przepis § 22 ust.1 pkt.2 został wówczas dodany i stanowił, że innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.
Rozporządzenie zmieniające weszło w życie z dniem następującym po ogłoszeniu, to jest dnia 19 kwietnia 2014 r. a zmieniane przepisy § 19 pkt. 6 i § 22 pkt. 2 miały zastosowanie również do beneficjentów, którym przed dniem wejścia w życie tegoż rozporządzenia upłynęły terminy na spełnienie warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia MRiRW.
Przypomnieć też należy, że zgodnie z treścią art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFROW)- Dz. UE. L. 368 str. 15 (dalej rozporządzenie Komisji (WE) nr. 1974/2006):
- 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
- a) śmierć beneficjenta;
- b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
- c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
- d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
- e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
- f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
- 2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Niesporne w sprawie jest, że ostateczną decyzją z [...] września 2011 r. Skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w kwocie 75.000,00 zł. Decyzja zawierała pouczenie o obowiązku dopełnienia zobowiązania o uzupełnieniu wykształcenia w okresie 3 lat od doręczenia decyzji oraz obowiązku przedłożenia w terminie 60 dni od dnia upływu wskazanych 3 lat dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia.
Obowiązek dopełnienia powyższego zobowiązania zawarty w pouczeniu decyzji był zgodny z treścią § 6 ust. 3 rozporządzenia MRiRW i treścią pisemnego zobowiązania skarżącego z dnia [...] września 2010 r. złożonego przy wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".
Decyzja o przyznaniu pomocy została doręczona skarżącemu w dniu 27 września 2011 r. Zatem termin do uzupełnienia wykształcenia mijał 27 września 2014 r., a termin do złożenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w dniu 26 listopada 2014 r.
Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami organu strona dopiero w dniu 4 września 2015 r. złożyła w [...] Oddziale Regionalnego ARiMR dyplom ukończenia studiów wystawiony w dniu [...] kwietnia 2015 r. Jest to termin, który przekracza zarówno termin podstawowy 3 lat od doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, jak i termin potencjalnie przedłużony w oparciu o § 19 pkt 6 w zw. z § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ARiMR.
Reasumując sąd podkreśla, iż z akt sprawy nie wynika aby opóźnienie w uzyskaniu wykształcenia było spowodowane usprawiedliwionymi i niezależnymi od skarżącego okolicznościami. Poza tym skarga nie powołuje się na takie okoliczności.
Z powyższych względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.