Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS) decyzją z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku A.K. (Skarżąca) z [...] lutego 2017 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od stycznia do marca 2017 r. w kwocie 309,00 zł.
Za podstawę materialnoprawną decyzji z [...] kwietnia 2017 r., wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz.
23) – dalej jako k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 277 ze zm. dalej jako u.s.r.) oraz rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art.107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 352 z dnia 24 grudnia 2013 r.).
W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, iż w dniu [...] lutego 2017 r. Skarżąca złożyła podanie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2017 r. do 1 marca 2017 r., z uwagi na trudną sytuację rodzinną (związaną ze sprawą rozwodową).
Podczas wizytacji gospodarstwa rolnego Strony w dniu [...] lutego 2017 r. ustalono, że prowadzi ona gospodarstwo rolne o powierzchni 17.51 ha fizycznych (13,91 ha przeliczeniowych). Nadto zajmuje się działalnością rolniczą w zakresie produkcji zwierzęcej (bydło - 4 szt., tuczniki - 4 szt.) i roślinnej.
Po uzyskaniu wyjaśnień z Urzędu Gminy [...] ustalono, że gospodarstwo rolne posiada pow. 17,46 ha fizycznych (14,05 ha przeliczeniowych).
Reasumując Prezes KRUS podkreślił, że odmówiono Stronie umorzenia należność za okres od 1 stycznia 2017 r. do 1 marca 2017 r., z uwagi na brak zdarzeń losowych w gospodarstwie.
Pismem z 12 maja 2017 r. A.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zaskarżyła decyzję Prezesa KRUS z [...] kwietnia 2017 r. i wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji z [...] lutego 2017 r. oraz zasądzenie kosztów prowadzonego postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- • art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie czynności mających na celu dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego;
- • art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie uczestniczki do władzy publicznej;
- • art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie merytorycznego rozpoznania sprawy w ramach postępowania zażaleniowego, co w konsekwencji skutkowało pozbawieniem skarżącej prawa do dwuinstancyjnego postępowania;
- • art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego tj. nieuwzględnienie dowodów w postaci złożonych aktów notarialnych potwierdzających wielkość posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego oraz notatki policji potwierdzającej fakt pozbawienia skarżącej części zwierząt hodowlanych pochodzących z jej gospodarstwa rolnego.
Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżąca wyjaśniła, że w toku prowadzonego postępowania przedłożyła akty notarialne, z których wynika, iż jest współwłaścicielką wraz z mężem gruntów rolnych o łącznej powierzchni 5,8955 ha. Skarżąca złożyła również akt notarialny potwierdzający, iż grunty rolne o powierzchni 13,46 ha stanowią wyłączną własność jej męża K.K. na podstawie darowizny otrzymanej od rodziców. Organy obu instancji pominęły w całości przedmiotowe dowody i wbrew ich treści ustaliły, iż Skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 17,46 ha.
Organ drugiej instancji, co podkreśliła autorka skargi nie uwzględnił również notatki potwierdzającej fakt sprzedaży przez męża Skarżącej części zwierząt hodowlanych, za które Skarżąca nie otrzymała należnej części z uzyskanej ceny sprzedaży - co wbrew twierdzeniom organu - ma istotne znaczenie dla sytuacji finansowej Skarżącej, na którą powołuje się wnosząc o umorzenie należnej składki. Okoliczność konfliktu z mężem wskazywana była przez Skarżącą w toku prowadzonego postępowania. Skarżąca w celu dokonania sprzedaży pozostałych zwierząt hodowlanych zmuszona jest w drodze postępowania sądowego uzyskać stosowną zgodę, której wyrażenia w sposób dobrowolny odmawia małżonek Skarżącej. Stosowne postępowanie toczy się przed Sądem Rejonowym w W. Organy, jak wskazała Skarżąca nie uwzględniły sytuacji rodzinnej skarżącej, która samotnie wychowując trójkę dzieci, utrzymuje swoją rodzinę ze środków finansowych otrzymywanych w ramach świadczenia 500+ oraz pozostałości finansowych zgromadzonych we wcześniejszych okresach, które praktycznie uległy wyczerpaniu.
Miesięczny koszt utrzymania rodziny skarżącej wynosi około 2.000 zł, przy czym jak wskazała, nie otrzymuje żadnych środków finansowych od męża - ojca jej dzieci. Skarżąca nie może również liczyć na dotację z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, ponieważ grunty rolne stanowiące jej własność nie zostały obsiane – organ nie ustalił również tej okoliczności mimo, iż wizja lokalna została przeprowadzona.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). W oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2017., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy stosują środki określone w ustawie.
Regulacje te określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Rozważając argumenty przedstawione w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie są one trafne, a w konsekwencji skarga nie jest zasadna, co skutkowało jej oddaleniem.
Przedmiotem kontroli Sądu była bowiem decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia w postaci składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od stycznia do marca 2017 r. w kwocie 390,00 zł.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił zatem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, jak również w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności należności może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części, co oznacza, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony w całości pozytywnie, bowiem zgodnie z w/w przepisami decyzje w tym przedmiocie muszą być uzasadnione istnieniem istotnych przesłanek wskazujących np. całkowitą nieściągalność zadłużenia, która zachodzi m.in. wówczas, gdy nie ma majątku z którego można dochodzić zaległości.
Powyższe oznacza, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie, bowiem decyzje w tym przedmiocie muszą być uzasadnione istnieniem istotnych przesłanek wskazujących np. na całkowitą nieściągalność zadłużenia (art. 41 a ust 2 u.s.r.). Ponadto, w przypadku spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 352 z 24 grudnia 2013 r.) zaległości na ubezpieczenie emerytalno-rentowe można objąć pomocą de minimis. Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia Komisji (WE) udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych.
Z treści przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Użyty w przepisie termin "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanek, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia. Użycie przez ustawodawcę terminu "może" oznacza jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy.
Nie można jednak przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest – przynajmniej na gruncie k.p.a. – ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski w: Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011 r., strony 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób.
Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 i w art. 80 k.p.a. obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, publ. CBOiS).
Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w kontekście mających zastosowanie w danej sprawie przepisów. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wystąpienie tego rodzaju naruszeń może mieć miejsce w sytuacji pozostawienia poza rozważaniami organu argumentów podnoszonych przez stronę, pominięcia istotnego dla rozstrzygnięcia materiału dowodowego, czy też dokonania przez organ oceny tego materiału wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Do umorzenia należności składkowych w świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. może dojść na skutek pozytywnego rozpatrzenia wniosku rolnika, jeżeli organ biorąc pod uwagę "stan finansów ubezpieczenia", uzna, że przemawia za tym "ważny interes" rozumiany m.in. jako wykazanie przez zobowiązanego, iż w związku z brakiem majątku lub sytuacją rodzinną nie jest on w stanie opłacać należności składkowych. Innymi słowy organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć rozstrzygnięcie pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego.
Zauważyć należy, że pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść w zależności od okoliczności występujących w danej sprawie. Obowiązkiem organu jest zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach konkretnej sprawy, co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie.
Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy występuje ww. przesłanka umorzenia, tj. ważny interes zainteresowanej. Wniosek o umorzenie zaległości składkowych Skarżąca uzasadniła trudną sytuacją rodzinną (znajduje się w trakcie sprawy rozwodowej).
Jak wyżej wskazano, sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a,. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej Skarżącej, ustalenie osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów, wydatków koniecznych dla utrzymania jej oraz rodziny, stanu zdrowia, uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, składników jej majątku, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie.
W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, przedstawiając stan faktyczny sprawy i prawidłowo dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej. Organ ustalił bowiem - w trakcie wizytacji gospodarstwa w dniu [...] lutego 2017 r. - że Skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 17,51 ha fizycznych z czego 13,91 ha przeliczeniowych, że razem z nią zamieszkuje mąż K.K. oraz trójka dzieci. Źródłem dochodu rodziny jest praca męża, oraz zasiłek 500+. Rolniczka pobiera dopłaty z ARiMR w 2015 ok. 20 tys. Rodzina Skarżącej zamieszkuje w domu mieszkalnym, murowanym, w którym zajmuje I piętro, gdzie się 3 pokoje, kuchnia i łazienka. Resztę domu zajmuje teściowa rolniczki, wspólnie korzystają z kotłowni i centralnego ogrzewania. Skarżąca posiada budynki inwentarskie oraz gospodarskie, a także podstawowy sprzęt rolniczy, ciągnik, prasę belującą i kombajn zbożowy. A także inwentarz żywy w liczbie 4 szt. bydła i 4 szt. tuczniki. Strona nie korzysta z pomocy GOPS-u.
Rozpoznając wniosek organ wziął także pod uwagę przedłożone w tym zakresie dokumenty m.in. notatkę urzędową z Komendy Powiatowej Policji w W. z 10 czerwca 2016 r. (karta 93 akt adm.) oraz treść aktów notarialnych. Organ nie kwestionował podnoszonych okoliczności dotyczących trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, stwierdził jednak, że nie stanowią one wystarczającej przesłanki do umorzenia należności.
Wskazując w tym miejscu na majątek Skarżącej zauważyć należało, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 41a ust. 2 u.s.r., zgodnie z którą umorzenie może nastąpić w przypadku całkowitej nieściągalności zadłużenia, która zachodzi m.in. wówczas, gdy dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można efektywnie dochodzić należności. Skarżąca, co potwierdził Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji, prowadzi rolne o powierzchni 17.51 ha fizycznych (13,91 ha przeliczeniowych). Nadto prowadzi działalność rolniczą w zakresie produkcji zwierzęcej (bydło - 4 szt., tuczniki - 4 szt.) i roślinnej. Z aktu notarialnego z [...] lutego 2011 r. rep. A nr [...] (karta 39-42 akt adm.) wynika, że K.K. (na wyłączną własność) otrzymał od rodziców w formie darowizny gospodarstwo rolne o pow. 13,46 ha, a z aktu notarialny z 31 marca 2004 r. rep. A nr [...] wynika, że małżonkowie A.i K.K. otrzymali od rodziców Skarżącej w formie darowizny gospodarstwo rolne o pow. 5,94 ha.
Zatem z uwagi wielkość i wartość obu gospodarstw rolnych mimo, że tylko co do jednego z nich Skarżąca jest współwłaścicielką, świadczy o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Trudno zatem, przyjąć na obecnym etapie sprawy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku Skarżącej będzie nieskuteczne.
Nadto Skarżąca ma możliwość uzyskiwania regularnych dochodów z gospodarstwa rolnego, czy możliwości uzyskiwania innych dochodów z gospodarstwa, np. w postaci jej dzierżawy części czy jego całości. Posiadanie majątku nieruchomego wiąże się bowiem zawsze z potencjalną możliwością uzyskiwania z tego tytułu dochodów lub pożytków.
W ocenie Sądu w gospodarstwie Skarżącej nie miały miejsca zdarzenia losowe, nadzwyczajne i niezależne od niej, które spowodowały lub utrudniałyby spłatę należności, do takich należą powódź, pożar, susza. Okoliczność nie uzyskiwania alimentów na dzieci od małżonka Skarżącej - ich ojca nie może uzasadniać trudnej sytuacji materialnej wobec możliwości ubiegania się o ich zasądzenie przed sądem powszechnym. Podobnie jak spory dotyczące trwającej sprawy rozwodowej i podziału mienia wspólnego.
Sąd zauważył także, że do źródeł utrzymania Skarżącej i jej rodziny zaliczane jest m.in. świadczenie 500+ mimo, że są to środki publiczne, to jednak ta okoliczność nie skutkuje automatycznie ze strony organu obowiązkiem umorzenia przedmiotowych składek. Sąd, podobnie jak organ, nie kwestionuje, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Jednakże, mimo wystąpienia tych okoliczności, odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi o umorzenie składek nie świadczy o wadliwości zaskarżonej decyzji. Skarżąca ma możliwość bowiem wystąpić do organu również o rozłożenie należności odsetkowej na raty.
W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że organ, co zaznaczono w treści decyzji z [...] lutego 2017 r. ustali raty w odpowiedniej wysokości realnej do regulowania przez Skarżącą. Jednocześnie Sąd zauważa, że jeżeli w stosunku do przedstawionego stanu faktycznego zajdą zmiany, to nie ma przeszkód by wnioskodawczyni ponownie wystąpiła z wnioskiem o umorzenie składek.
Sumując, Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia zadłużenia z tytułu należności składkowych.
Końcowo, należało jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności, nie nakłada jednak na organ obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji o charakterze wyjątkowym, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, czy znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku również w dłuższej perspektywie czasowej.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.