Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2003 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] lipca 2004 r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej: Kierownikiem Urzędu) – działając na podstawie art. 2 pkt 31 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.; zwaną dalej: ustawą o kombatantach) – odmówił F. G. (zwanemu dalej: skarżącym) przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu dawania schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci.
W stosunku do powyższej decyzji ostatecznej były prowadzone przez Kierownika Urzędu trzykrotnie postępowania administracyjne w trybach nadzwyczajnych, tj. na podstawie art. 154 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.) zakończone decyzjami z [...] sierpnia 2005 r. i [...] czerwca 2008 r. oraz w trybie wznowienia postępowania zakończone decyzją z [...] grudnia 2007 r.
Pismem z 11 lutego 2009 r. skarżący ponownie zwrócił się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Jako podstawę przyznania uprawnień wskazał pobyt w D. Do pisma załączył oświadczenie Z. G. autora książki "K.", że skarżący wraz z matką C. G. przebywał w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w D. w listopadzie 1940 r. wraz z załącznikami m.in.: wyciągiem z listy byłych więźniów, kopią pisma ubezpieczalni niemieckiej, zaświadczenia nr [...] oraz oświadczeń świadków: S. K., J. G., T. K. Pismem z [...] kwietnia 2009 r. Kierownik Urzędu zwrócił się do skarżącego o wskazanie, w którym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, żąda rozpatrzenia swojego wniosku, informując jednocześnie, że w sprawie skarżącego została wydana decyzja ostateczna.
W piśmie z 28 kwietnia 2009 r. skarżący oświadczył, że wnosi o wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a.
Decyzją z [...] maja 2009 r. Kierownik Urzędu umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 k.p.a., ponieważ nie jest dopuszczalne po raz drugi prowadzenie postępowania w tym trybie. Następnie po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 8 czerwca 2009 r., w którym skarżący zażądał rozpoznania jego sprawy w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., Kierownik Urzędu decyzją z [...] sierpnia 2009 r. uchylił decyzję z [...] maja 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z [...] września 2009 r. Kierownik Urzędu wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 i 2 k.p.a. postępowanie zakończone decyzją ostateczną z [...] lipca 2004 r. Następnie decyzją z [...] września 2009 r. – wydaną na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. – odmówił stwierdzenia, że decyzja z [...] lipca 2004 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2009 r.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu z [...] września 2009 r.
Sąd zwrócił uwagę, że choć upływ określonych w art. 146 § 1 k.p.a. terminów powoduje niemożność uchylenie decyzji ostatecznej, nie oznacza to jednak, że organ jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia wnikliwego postępowania administracyjnego z zachowaniem jego zasad wyrażonych w art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a., a także prawidłowego, pełnego uzasadnienia takiej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Wskazał również, że choć decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z naruszeniem prawa nie eliminuje z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ostatecznej, która nadal kształtuje stosunek prawny, to jednak decyzja ta ma duże znaczenie, gdyż może stanowić podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.
Sąd stwierdził, że Kierownik Urzędu w zaskarżonych decyzjach uznał jedynie, że analiza akt nie daje podstaw do stwierdzenia, że decyzja o odmowie przyznania wnioskowanych uprawnień została wydana z naruszeniem prawa i zacytował treść przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 b ustawy o kombatantach. Organ całkowicie pominął wyjaśnienie jak należy interpretować powyższy przepis i w jakich sytuacjach ma on zastosowanie, jak również dlaczego przedstawione przez skarżącego dowody w postaci oświadczenia autora książki "K." Z. G., wyciągu z listy byłych więźniów, kopie pisma ubezpieczalni niemieckiej, oświadczenia świadków potwierdzające pobyt skarżącego wraz z matką w listopadzie 1940 r. w obozie w D. nie dają podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich.
Zdaniem Sądu Kierownik Urzędu powinien przeprowadzić ponownie postępowanie administracyjne w którym dokładnie wyjaśni i opisze przyczyny podjętej przez siebie decyzji. W szczególności winien zinterpretować i wyjaśnić zastosowanie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 b ustawy o kombatantach w kontekście sytuacji i dowodów przedstawionych przez skarżącego.
Następnie Kierownik Urzędu decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia, że decyzja z [...] lipca 2004 r. wydana została z naruszeniem prawa.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z [...] stycznia 2011 r. o powyższym numerze i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych przepis zawarty w art. 151 § 2 k.p.a. nie przewiduje rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z [...] stycznia 2011 r. W sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie organ podejmuje rozstrzygnięcia przewidziane przepisami k.p.a., czyli odmawia uchylenia decyzji, której weryfikacji domaga się strona postępowania.
Następnie decyzją z [...] marca 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z [...] lipca 2004 r.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że nie dał wiary świadkowi Z. G., w zakresie oświadczenia, że skarżący przebywał w listopadzie 1940 r. w obozie podległym policji bezpieczeństwa w D. Powołał się na opinię Prezesa IPN z [...] lipca 2009 r., z której wynika, że w grudniu 1939 r. został utworzony w D.,,przejściowy obóz dla jeńców cywilnych’’ podległy policji Bezpieczeństwa. W maju 1940 r. obóz ten został przemianowany na,,[...]’’. Równocześnie na początku 1940 r. w części oddzielonej od obozu podległego policji bezpieczeństwa utworzono obóz przejściowy dla osób wysiedlonych z tzw. rejencji [...] i [...] do Generalnego Gubernatorstwa. Osoby osadzone w tym obozie nie pozostawały w dyspozycji policji bezpieczeństwa.
Organ wskazał na pismo IPN Biuro Edukacji Publicznej z [...] sierpnia 2009 r., w którym podano, że obydwa obozy mieściły się na terenie byłych koszar, w części oddzielonej od obozu podległego policji, wyznaczono obóz przejściowy dla osób z [...]. Obóz podlegał władzom przesiedleńczym. Wysiedlone rodziny po kilkudniowym lub kilkunastodniowym pobycie na terenie obozu, ładowano do wagonów towarowych i wywożono do GG. Wysiedlone rodziny nie pozostawały do dyspozycji władz bezpieczeństwa. W obozie podległym policji bezpieczeństwa osadzano nauczycieli, księży działaczy politycznych i społecznych. Po przesłuchaniu więźniowie byli rozstrzeliwani na miejscu lub wysyłani do obozów koncentracyjnych. W drugiej połowie 1940 r. w obozie policji bezpieczeństwa osadzano więźniów politycznych oczekujących na egzekucje lub przesłanie do obozów koncentracyjnych. Do obozu kierowano ściśle określone osoby za różnorakiego rodzaju przewinienia np. ucieczkę z robót przymusowych nie zaś wysiedleńców.
Organ podkreślił, że Polacy objęci wysiedleniami nie byli umieszczani w obozach policji bezpieczeństwa. Obóz przesiedleńczy a właściwie prowizoryczny punkt zborny dla osób wysiedlanych utworzono w D. w grudniu 1939 r. Analizując sprawę organ stwierdził, że strona nie udokumentowała, że przebywała w obozie w D. posiadającym cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach.
Kierownik Urzędu stwierdził, że strona, poza oświadczeniami świadków, nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie wysiedlenia i pobytu w obozie podlegającym policji bezpieczeństwa w D. Uznał, że możliwe jest by strona mogła przebywać w obozie przesiedleńczym w D. Powołał się na opinię [...] M. W. z [...] grudnia 2010 r., wskazującą, że więźniowie umieszczani w obozie policji bezpieczeństwa, przebywali tam w czasie dochodzenia, a następnie po jego zakończeniu byli rozstrzeliwani albo wysyłani do obozów koncentracyjnych. W opinii stwierdzono także, że w obozie karnym w D. nie przebywały dzieci.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący stwierdził, że decyzja z [...] marca 2011 r. jest dla niego bardzo krzywdząca. Zdaniem skarżącego podważony został wyrok WSA w Warszawie z 11 sierpnia 2010 r. gdyż organ nie wniósł skargi kasacyjnej od tego wyroku a tym samym zaakceptował wyrok. Zarzucił, że Kierownik Urzędu przez okres 6 lat postępowanie administracyjne obarcza wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania i broniąc się przedłuża sprawę. Podał, że cała rodzina przeżyła piekło, upokorzenie, głód i nędzę a dzisiaj w demokratycznym państwie prawa wyrok sądowy jest lekceważony. Skarżący poprosił o uwzględnienie jego wyjaśnień oraz wyroku sądu.
Decyzją z [...] kwietnia 2011 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2011 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2011 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, iż strona przebywała w D. w obozie podlegającym policji bezpieczeństwa. Skarżący m. in. z racji wieku nie był więźniem politycznym, przeciwko któremu gestapo prowadziło dochodzenie. Nie był również zbiegłym robotnikiem przymusowym osadzonym w areszcie policyjnym. Brak jest dowodów, że rodzice wnioskodawcy byli takimi osobami. Organ oparł się na informacjach uzyskanych z IPN i naukowych źródłach historycznych. Chociaż opinie te nie mają wiążącego charakteru, to jednak mając na uwadze cel i zadania IPN wynikające z ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznać należy, iż uzyskane informacje miały charakter rzetelny i wiarygodny dając podstawy do niewadliwych ustaleń organu stanowiących z kolei zasadniczą podstawę faktyczną decyzji.
W skardze wniesionej do WSA w Warszawie, na powyższą decyzję, skarżący wniósł o uchylenie tej decyzji oraz o nadanie cech wykonalności wyroku WSA w Warszawie z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 348/10 w przedmiocie wydania uprawnień kombatanckich. W motywach skargi wskazał argumenty zaprezentowane już wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd, kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami, nie dopatrzył się naruszenia prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.
Na wstępie należy zauważyć, że wyrokiem z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 348/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje wydane w następstwie wznowienia postępowania administracyjnego, które zakończone zostało ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z [...] lipca 2004 r. w przedmiocie odmowy udzielenia skarżącemu uprawnień kombatanckich. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dokonana przez Sąd - w rozpatrywanej sprawie - ocena legalności zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu, uwzględniała również wymóg zastosowania się organu do oceny prawnej i wskazań sądu zawartych w prawomocnym wyroku z 11 sierpnia 2010 r. Ocena Sądu jest pozytywna a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przypomnieć warto, że w powyższym wyroku sąd wskazał, że organ winien wyjaśnić przyczyny podjętej decyzji w kontekście interpretacji art. 4 ust. 1 pkt 1b ustawy o kombatantach oraz sytuacji i dowodów przedstawionych przez skarżącego. Sąd nakazał przeprowadzenie postępowania w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego, wyrażonymi w art. 7, 8, 9 i 77 k.p.a. oraz sporządzenie uzasadnienia decyzji, które spełni wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.
Podkreślenia wymaga, że sąd w uzasadnieniu wyroku z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 348/10 w żaden sposób nie rozstrzygnął czy w sytuacji skarżącego spełnione zostały przesłanki ustawowe do przyznania uprawnień kombatanckich, a tym samym czy zachodzą podstawy do przyjęcia, że w sprawie skarżącego doszło do wydania decyzji z [...] lipca 2004 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich z naruszeniem prawa. Tego rodzaju oceny czy też zaleceń nie ma w uzasadnieniu wyroku. Dlatego też nieuzasadnione jest stanowisko skarżącego, który z faktu wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, wywodzi nie zastosowanie się przez Kierownika Urzędu do zaleceń zawartych w wyroku.
Zdaniem Sądu organ wydający zaskarżoną decyzję zastosował się, stosownie do wymagań wynikających z art. 153 p.p.s.a., do wspomnianych zaleceń oraz oceny wyrażonej w wyroku.
Organ orzekający przeanalizował argumenty skarżącego, w sposób wyczerpujący zebrał oraz rozpatrzył cały materiał dowodowy co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Kierownik Urzędu zasadnie odmówił wiarygodności oświadczeniu Z. G. autora książki,,K.’’ oraz oświadczeniom świadków: S. K., J. G. oraz T. K., którzy potwierdzili pobyt skarżącego wraz z matką C. G. w obozie koncentracyjnym w D. w listopadzie 1940 r. Prawidłowo w tym zakresie Kierownik Urzędu oparł się na informacjach uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Biuro Edukacji Publicznej, które zawarte są w - znajdujących się w aktach administracyjnych - pismach: z 27 sierpnia 2009 r.; 3 grudnia 2010 r. oraz z 7 lutego 2011 r. Analiza informacji uzyskanych z IPN dawała - w ocenie Sądu - podstawy do przyjęcia, jak uczynił to organ, że na terenie D. w okresie II wojny światowej funkcjonowały dwa obozy. Brak natomiast było podstaw do przyjęcia ustalenia, że skarżący przebywał w obozie w D., który podlegał policji bezpieczeństwa.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego pierwszy z obozów w D. to utworzony w grudniu 1939 r. przejściowy obóz dla polskich jeńców cywilnych,,[...]’’ dla Polaków internowanych przez operacyjne grupy policji bezpieczeństwa w ramach akcji,,politische Flurbereingung’’ (politycznego oczyszczenia terenu). W obozie tym osadzano nauczycieli, księży, działaczy politycznych i społecznych. Po przesłuchaniach więźniowie byli rozstrzeliwani na miejscu lub wysyłani do obozów koncentracyjnych. W drugiej połowie 1940 r. obóz został podporządkowany policji bezpieczeństwa i służbie bezpieczeństwa w K. i otrzymał nazwę,,[...]’ ([...]). W obozie placówki policji bezpieczeństwa w C. i O. osadzały tu więźniów politycznych oczekujących na egzekucje lub przesłanie do obozów koncentracyjnych. W lecie 1941 r. obóz został przekształcony w wychowawczy obóz pracy, podporządkowany policji bezpieczeństwa. W obozie tym - co istotne w rozpoznawanej sprawie - nie osadzano dzieci.
Drugi to obóz przejściowy dla osób wysiedlanych z [...] i [...] utworzony w D. na terenie koszar, w części oddzielonej od obozu podległego policji bezpieczeństwa. Obóz ten podlegał władzom wysiedleńczym. Wysiedlone rodziny, po kilkudniowym lub kilkunastodniowym pobycie na terenie obozu, ładowano do wagonów kolejowych i wywożono do Generalnego Gubernatorstwa. W obozie tym nie oddzielano dzieci od rodziców. Wysiedlone rodziny nie pozostawały do dyspozycji władz bezpieczeństwa.
W świetle powyższego organ prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący przebywał (wraz z matką) w obozie w D., który podlegał policji bezpieczeństwa, a który to pobyt wyczerpywałby przesłankę przyznania uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1b ustawy o kombatantach. Wskazana norma prawna stanowi, że przepisy ustawy o kombatantach stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego oraz, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Należy zauważyć, że poza oświadczeniami świadków, skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających jego pobyt w obozie w D., który podlegał policji bezpieczeństwa.
Zasadnie organ orzekający przyjął możliwość, że skarżący mógł przebywać w obozie przesiedleńczym w D., co jednak nie wypełnia przesłanki wskazanej w przywołanym powyżej art. 4 ust. 1 pkt 1b ustawy o kombatantach.
Sąd nie dopatrzył się w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego czy też przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.
Uwzględniając wszystko powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.